20 Mart 2010 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27527
TEBLİĞ
Çevre ve Orman Bakanlığından:
ATIKSU ARITMA TESİSLERİ TEKNİK USULLER TEBLİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ, yerleşim birimlerinden kaynaklanan atıksuların arıtılması ile ilgili atıksu arıtma tesislerinin teknoloji seçimi, tasarım kriterleri, arıtılmış atıksuların dezenfeksiyonu, yeniden kullanımı ve derin deniz deşarjı ile arıtma faaliyetleri esnasında ortaya çıkan çamurun bertarafı için kullanılacak temel teknik usul ve uygulamala-rı düzenlemek amacı ile hazırlanmıştır.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, atıksu arıtımı için uygulanabilir olduğu genelde kabul edilmiş metodları, atıksu arıtma tesisi kapasitesinin belirlenmesi ve projelendirilmesine esas teşkil edecek bilgileri, atıksu toplama sistemi bulun-mayan yerleşim yerlerinin atıksu uzaklaştırmada uygulayacağı teknik esasları, atıksu toplama sistemi bulunan yerleşim yerlerinde ise değişik nüfus aralıklarına göre uygulanabilecek teknik esasları, dezenfeksiyon yöntemlerini, derin deniz deşarj sistemlerini, arıtma çamurlarının işlenmesi ve bertarafı ile arıtılmış atıksuların geri kazanımı ve yeniden kullanımı ile ilgili teknik esaslarını içermektedir.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ile mezkur kanunda ek ve değişiklik yapan kanun hükümlerine uygun olarak hazırlanan 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 8/1/2006 tarihli ve 26047 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Kentsel Atıksu Arıtı-mı Yönetmeliği” ne dayanılarak hazırlanmıştır.
İKİNCİ BÖLÜM
Atıksu Arıtma Tesisi ile İlgili Genel İlke ve Tasarıma Ait Esaslar
Genel ilkeler
MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde verilen atıksu arıtımı için uygulanabilir olduğu genelde kabul edilmiş metodlar, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinde öngörülen deşarj standartlarını karşılayabile-cek mevcut ve/veya yeni diğer metodların kullanılmasını kısıtlamaz.
Proje hizmet alanının seçilmesi
MADDE 5 – (1) Proje hizmet alanı kentin imar planı, coğrafik yapısı, altyapı tesisleri ile alıcı ortamın konumu ve özelliklerine bağlı olarak seçilir. Bunun dışında arıtma tesisinin ya da tesislerinin merkezi ya da merkezi olmaması alternatifleri için bir ön fizibilite yapılması esastır.
Proje süresi ve kademelerinin belirlenmesi
MADDE 6 – (1) Atıksu arıtma tesisleri inşaat ve elektromekanik olarak iki bölüme ayrıldığında inşaat genelde 30-40 yıl, elektromekanik kısım 10-15 yıl süreyle hizmet vermektedir. Projenin kademelendirilmesi nüfusun artış hızına bağlı olarak değerlendirilir. Tesisin toplam faydalı ömrü ve toplam kapasitesi üzerinden kademelendirme yapılarak za-mana bağlı inşaat ve elektromekanik yatırım ihtiyaçları planlanır. Atıksu arıtma tesisleri teknik uygulama ve işletme kolaylığı da dikkate alınarak kademelendirme mümkün olduğunca simetrik olarak planlanır.
Nüfus tahminleri
MADDE 7 – (1) Nüfus tahmin yöntemi; yerleşim yerinin imar planı, ekonomisi, turizm potansiyeli, göç alıp, göç verme gibi durumları dikkate alınarak seçilir. Nüfus tahminlerinde, aritmetik artış, geometrik artış, azalan hızlı artış, lojistik eğri ve benzer yöntemler kullanılır. Yerleşim yerinin geçmiş nüfus sayımları dikkate alınarak ve birden fazla yöntem karşılaştırılarak, en uygun yöntem seçilir.
(2) 2007 yılı adrese dayalı nüfus sayımında çok düşük ve yüksek değerler elde edilen yerleşim yerlerinin nüfus artış hızının belirlenmesinde 2007 yılından itibaren TÜİK tarafından yıllık olarak yayınlanan nüfus verileri göz önünde bulundurulur.
(3) Nüfus artış metoduna göre gelecekteki nüfusların hesabında;
Nt = N0 (1+(p/100))t
ifadesi kullanılabilir. Burada,

N0 : Son nüfus sayımı değerini
Nt : Son sayımdan t yıl sonraki nüfusu
p : Nüfus artış/azalma hızını (%)
t : Son nüfus sayımından itibaren geçen süreyi (yıl)
ifade eder.
(4) Küçük yerleşim yerlerinde kentsel nüfusun hangi değerlere kadar artabileceği, doygunluk nüfus tahkiki yapı-larak karar verilir. Doygunluk nüfusu değeri, tamamlanmış ise imar planı haritalarından veya yerleşime müsait alanların kalan kısmının ne kadar olduğu ile bulunur. Doygunluk nüfusu değeri için yerel idareler ile istişare edilerek karar verilir.
(5) Küçük yerleşim yerlerindeki kırsal nüfus azalması yerleşim yerinin sosyo ekonomik şartlarına bağlı olur. Şehirlerin nüfus tahmininde, kentsel ve kırsal nüfus değerlerinin ayrı ayrı hesaplanması gerekir.
Atıksu miktar ve özelliklerinin belirlenmesi
MADDE 8 – (1) Nüfusu 100.000’nin üstünde olan ve atıksu toplama altyapısının mevcut olduğu yerleşimlerde, kişi başına atıksu oluşumu ve kirlilik yüklerinden hesaplanan atıksu miktarı ve karakterinin kontrol edilebilmesi için, yaz ve kış ayları ile kurak hava şartlarını temsil edecek debi ölçümü ve 24 saatlik karakterizasyonlar yapılır. Bu karakterizasyonda KOİ, BOİ5, AKM, TKN, TP, PO4-P, NH4-N parametreleri izlenir.
(2) Türkiye’de nüfusa bağlı olarak atıksu oluşumu ve kirlilik yükleri değişimi Tablo 2.1’de verilmiştir. Nüfusu 100.000’e kadar olan yerleşim birimlerinin atıksularının arıtma tesisleri tasarımında yaz ve kış ayları ile kurak hava şartlarını temsil edecek debi ve 24 saatlik karakterizasyon ölçüm değerleri bulunmaması durumunda Tablo 2.1’deki debi ve kirlilik yükleri esas alınır.

Tablo 2.1 Nüfusa bağlı olarak atıksu oluşumu ve kirlilik yüklerinin değişimi*
Nüfus aralığı Atıksu Oluşumu
L/kişi.gün KOİ
g/kişi-gün BOİ
g/kişi-gün AKM
g/kişi-gün TN
g/kişi-gün TP
g/kişi-gün
2000- 10000 80 55 40 35 5 0.9
10000-50000 90 75 45 45 6 1.0
50000-100000 100 90 50 50 7 1.1
* Kirlilik yüklerinin konsantrasyon olarak ifadesinde infiltrasyon debisi de dikkate alınır.

(3) Tablo 2.1’de verilen debiler kanala sızma debilerini içermemektedir. Atıksu arıtma tesisine ulaşan atıksu karakterinin belirlenebilmesi için evsel atıksu debisinin yanında, sızma ve endüstriyel atıksu debileri ile bunlara ait kirle-tici yüklerinin de hesaba katılması gerekir. Atıksu toplama sistemine yeraltısuyundan gelen sızma debisi miktarı, yeraltısuyu seviyesi ile kanal sisteminin durumuna bağlı olarak değişir. Birim sızma debisi yerleşim yerinin yeraltı su seviyesinin yüksekliğine, sahilde bulunup bulunmamasına, zemin yapısına, içme suyu şebekelerinin kaçak oranına ve kanalizasyon şebekesinin yaşına ve benzeri hususlara bağlı olarak değişmekle birlikte birim sızma debisi hektar başına 0.002-0.2 lt/sn.ha veya birim kanal uzunluğu ve eşdeğer kanal çapı başına 0.01-1.0 m3/gün.mm.km kanal olarak alınır. İyi inşa edilmiş kanalizasyon şebekelerinde kabul edilebilir infiltrasyon debisi 0.5 m3/gün.mm.km’den küçük olur. İstis-nai hallerde gerekçesiyle birlikte proje müellifi yerel şartlara uygun sızma debisi belirler.
(4) Endüstriyel debi ve kirletici yükleri ise ayrı ayrı ele alınır. Proje bölgesi için evsel ve endüstriyel su kullanım-ları, atıksu oluşumu bilgileri toplanarak gerekli ölçümler yapılır ve projelendirme aşamasında kişi başına su kullanımı, atıksu oluşumu ve birim kirletici yüklerinin doğruluğu tahkik edilir. Kanalizasyonun birleşik ya da ayrık sistem olması durumları için kurak ve yağışlı dönem debileri de belirlenir.
Deşarj kriterleri ve sistem seçimi
MADDE 9 – (1) Arıtılmış suyun deşarj edileceği ortamın “Hassas Alan”, “Az Hassas Alan” veya bu iki tanımın kapsamı dışında olan diğer alanlar sınıfında değerlendirilmesine göre arıtma tesisi proses akım diyagramı seçilir. Birinci kademe ve biyolojik arıtma birimleri atıksu arıtma teknolojileri konusunda Ek.2’de belirtilen teknolojilerden faydalanılır.
(2) Hassas ve Az Hassas alanlardaki arıtılmış su deşarj limitleri için “Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği” uygu-lanacaktır. Ayrıca, atıksu deşarj standartlarına ek olarak arıtma tesisinden çıkan çamurun stabilizasyonunun da gerekli olması durumunda, atıksu arıtma sistemlerinin çamur arıtma teknolojileri ile birlikte ele alınması gerekir. Sistem seçimi için bazı arıtma sistemlerinin sağladığı çıkış suyu kalite parametreleri Tablo 2.2’de verilmiştir.

Tablo 2.2 Değişik arıtma sistemleri için çıkış suyu kaliteleri
Parametreler Birimler Arıtma sistemleri
Ham atıksu Klasik Aktif çamur Klasik Aktif çamur + filtrasyon
BNR*
BNR+
filtrasyon Membran biyoreaktör
(MBR) Klasik Aktif ça-mur + mikrofiltrasyon + ters osmoz
AKM mg/L 120-400 5-25 2-8 5-20 1-4 <2 <1
BOİ mg/L 110-350 5-25 5-20 5-15 1-5 <1-5 <1
KOİ mg/L 250-800 40-80 30-70 20-40 20-30 <10-30 <2-10
Amonyum iyonu mg NH4+/L 12-45 1-10 1-6 1-3 1-2 <1-5 <0.1
Toplam azot mg TN/L 20-70 15-35 15-35 3-8 2-5 <10 <1
Toplam fosfor mg TP/L 4-12 4-10 4-8 1-2 <2 <0.3-5 <0.5
TÇM mg/L 270-860 500-700 500-700 500-700 500-700 500-700 <5-40
*Biyolojik besi maddesi (Azot, Fosfor) giderimli arıtma tesisi

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Atıksu Arıtma ile İlgili Teknik Esaslar
Atıksu toplama sistemi bulunmayan ve inşası mümkün olmayan yerlerde uygulanacak teknik esaslar
MADDE 10 – (1) Atıksu toplama sistemi bulunmayan ve inşaasının da mümkün olmadığı birbirinden uzak münferit evler, köyler ve mezralar gibi yerlerde yerinde arıtma sistemleri uygulanır. Bu uygulamalarda 19/3/1971 tarihli ve 13783 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış bulunan “Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik” hükümleri geçerlidir ve aşağıda verilen ana ilkeler esas alınır.
a) Bu Tebliğ çerçevesinde yapılacak uygulamalarda, arıtılmış su kalitesi esas ölçütdür.
b) Atıksu toplama sisteminin bulunmadığı yerler atıksuların uzaklaştırılması açısından üç ana grupta toplanır. Bunlar; geçirimli, az geçirimli ve geçirimsiz zeminlerin olduğu yerlerdir. Bu zemin gruplarının uygulanabileceği atıksu arıtma ve uzaklaştırma sistemleri Şekil 3.1’de verilmiştir.
1) Geçirimli zemin şartlarında septik tank çıkışları, sızdırma çukurlarına veya sızdırma yataklarına verilir.
2) Az geçirimli zeminlerde atıksu havalı arıtma veya kesikli kum filtresi ile arıtılması gerekir. Ayrıca, arıtılan suyun bir pompa veya dozlama sifonu ile ilave bir arıtmanın yapılacağı sızdırma yatağına verilmesi gerekir. Bu tür ze-minlerde, yeraltına sızdırmak zor olduğu durumlarda basınç ile çalışan özel sızdırma yataklarının yapılması gerekir.
3) Geçirimsiz zeminlerde ve geçirimliliğin çok düşük olduğu zeminlerde atıksular daha kompleks arıtma sistem-leri ile arıtılır ve uzaklaştırılır.
4) Yeraltısu seviyesinin yüksek, zemin eğiminin yüksek, taşkınların meydana geldiği ve atıksuyun, su kaynakla-rının yakınlarında oluştuğu durumlarda zemine sızdırma düşünülmez.

Şekil 3.1 Zemin gruplarına göre atıksu arıtma ve uzaklaştırma sistemleri

c) Atıksu toplama sistemi bulunmayan yerlerde zemin cinsine bağlı olarak uygulanabilecek yerinde arıtma sis-temleri ve akım şemaları Ek.1’de verilmiştir.
Atıksu toplama sistemi bulunan yerlerde uygulanacak teknik esaslar
MADDE 11 – (1) Atıksu toplama sistemi bulunan yerlerde uygulanacak teknik esaslar şunlardır,
a) Nüfusun 84 kişiden az olduğu ve atıksuların bir toplama sistemi ile toplandığı durumlarda, atıksu toplama sisteminin bulunmadığı yerlerde uygulanan, yerinde arıtma sistemleri uygulanır.
b) Nüfusun 84 ile 500 arasında olduğu yerleşim birimlerinde Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 21: Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları’nda belirtilen deşarj kriterlerine uyulması gerekir. Köyler için doğal arıtma sistemleri en ideal sistemlerdir. Doğal arıtma sistemleri olarak, yüzeysel ve yüzeyaltı akışlı yapay sulakalanlar, doğal lagünler ve havalandırmalı lagünler kullanılır. Ayrıca, septik tank sonrası araziye uygulama, arazi üzerinde akıtma veya yavaş kum filtrelerden sonra yüzeysel sulara deşarj alternatifleri Şekil E1.3, Şekil E1.4 ve Şekil E1.5’de verilmiştir.
c) Nüfusun 500 ile 2000 arasında olduğu yerleşim birimlerinde Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 21: Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları’nda belirtilen deşarj kriterlerine uyulması gerekir.
1) 500 ile 2000 nüfus aralığında kullanılan arıtma sistemleri küçük arıtma sistemleri sınıfında olup, bu tür yerle-şim yerlerinde uygulanabilecek arıtma sistemleri, üç değişik tipte toplanmış olup, bunlar; doğal arıtma sistemleri, gele-neksel arıtma sistemleri ve herikisinin de birlikte uygulandığı sistemleridir.
2) Arıtma sistemlerinden birine karar verirken, kişi başına düşen arazi miktarı en önemli kriterdir. Kişi başına düşen arazi miktarına göre bir arıtma sistemi tipi karar verme ağacı, Şekil 3.2’de verilmiştir. Doğal arıtma sistemleri, biofilm sistemler ve askıda büyüyen sistemlerin birlikte kullanıldığı sistemlerdir. Askıda büyüyen sistemler olarak doğal lagünler ve havalandırmalı lagünler, biofilm sistemleri olarak ise yüzeysel akışlı ve yüzeyaltı akışlı yapay sulakalanlar kullanılır. Ayrıca yüzeyde büyüyen sistemlerde kullanılabilmekte olup daha detaylı bilgiler Ek-2’de ve Türk Standartları Enstitüsü tarafından yayımlanmış olan TS EN 12255-7 nolu standartda verilmektedir.
3) Geleneksel arıtma sistemleri olarak; klasik aktif çamur sistemleri, uzun havalandırmalı aktif çamur sistemleri, oksidasyon hendekleri, ardışık kesikli reaktörler (AKR), havasız (Anaerobik) reaktörler, damlatmalı filtreler ve döner biyolojik disk sistemleri kullanılır.

Şekil 3.2 Nüfusu 500 ile 2000 arasında olan yerleşim yerleri için arıtma tesisi tipi karar verme ağacı

ç) Nüfusun 2000 ve 10000 arasında olduğu yerleşim birimlerinin atıksularının arıtılması konusunda Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği hükümleri uygulanır. 500-2000 nüfus aralığında belirtilen ve yönetmelik şartlarını sağlayan arıtma yöntemleri bu yerleşim birimleri için de kullanılır. Yer probleminin olduğu durumlarda, klasik aktif çamur sistem-leri ve modifikasyonları, arazinin yeterli olduğu yerlerde ise doğal arıtma sistemleri tercih edilir.
d) Nüfusun 10000’den fazla olduğu yerlerde, bölgenin az hassas, normal veya hassas alan olması durumlarına göre uygulanabilecek arıtma alternatifleri farklıdır. Yerleşim birimlerinin atıksularının arıtılması konusunda Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği hükümleri uygulanır. Bölgenin hassas alan olması durumunda azot ve/veya fosfor giderimi yapılması gerekir. Azot ve/veya fosfor giderimi proses seçimi Ek-2’de, tasarım klavuzu ise Ek-3’de verilmektedir.
Özel durumlar
MADDE 12 – (1) Özel durumlarda uygulanacak teknik esaslar şunlardır,
a) Turistik yörelerde, su kullanımının fazla olması ve turistik bölgelerin ekonomik ve ekolojik açıdan önem arzetmesi nedeni ile Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği hükümleri geçerlidir.
1) Merkezi arıtma tesisinden uzak küçük tatil siteleri ve otellerde, atıksuların bir toplama sistemi ile toplanıp en yakın arıtma tesisine ulaştırılması veya uygun bir arıtma ile bertarafı esastır.
b) Arazinin az ve pahalı, alıcı ortam olarak denizin kullanılabileceği Karadeniz ve Boğazlar gibi yerlerde atıksular, mekanik arıtma sonrasında denize deşarjların çevreyi olumsuz yönde etkilemediğine ilişkin ayrıntılı bilimsel araştırmalar yapılması şartıyla derin deniz deşarjı yapılabilir.
c) Arazinin kolay temin edilebildiği İç Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi gibi yerlerde daha çok alan kaplayan doğal arıtma sistemleri kullanılır. Bu sistemler tek başlarına veya Şekil 3.2’de de verildiği üzere, birbirini takip eden seri sistemler olarak da kullanılır.
ç) Biyolojik arıtmada çamur yaşı, sıcak iklimlerde daha düşük, soğuk iklimlerde ise daha yüksek seçilir. Soğuk iklimlerde dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, biyolojik arıtmadaki çöktürme havuzunun bekletme süresinin ayar-lanmasıdır. Sıcaklık düştükçe bekletme süresi artırılır. Türkiye’nin iklim şartlarına göre bölgeler açısından genel bir değerlendirmesi Ek-8’de verilmiştir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Dezenfeksiyon
Dezenfeksiyon yöntemleri
MADDE 13 – (1) Dezenfeksiyonda, klor ve bileşikleri, brom, iyot, ozon, hidrojen peroksit gibi kimyasal ve ısı, ışık (UV) ve ses dalgaları gibi fiziksel yöntemler kullanılır. Dezenfeksiyon yöntemlerinin etkisi, üstün ve zayıf yönleri Ek-4’de verilmektedir. Ayrıca Türk Standartları Enstitüsü tarafından yayımlanmış olan TS EN 12255-14 nolu standartda dezenfeksiyon yöntemleri verilmektedir.
a) Atıksu dezenfeksiyon yöntemlerinden olan klorlamanın mahzuru; taşınması ve uygulanması sırasında kaza olasılığı dolayısıyla toksik etkisi, organik maddelerle teması sonucu koku ve dezenfeksiyon yan ürünü oluşturması ve oluşan bu yan ürünlerin alıcı ortamdaki toksik etkisidir. Gerekli klor dozu; başlangıç klor gereksinimi, mikroorganizma-ların dezenfeksiyonu için gerekli klor dozu ve bakiye klordur.
1) Klorlama tesislerinin tasarımında sırasıyla, klor dozajının belirlenmesi, doz kontrolü, enjeksiyon ve ilk karışım üniteleri, klor temas tankı tasarımı, minumum su hızının kontrolü, çıkış kontrolü ve bakiye klor ölçümü ve nötralizasyon ünitelerinin boyutlandırılması aşamaları takip edilir.
b) Diğer bir kimyasal dezenfeksiyon yöntemi de ozonlamadır. Ozon temas tanklarına beslenen gaz içerisindeki ozon konsantrasyonu oldukça düşüktür. Bu nedenle, gaz-sıvı transfer verimi sistemin ekonomisi açısından oldukça önemlidir ve bunun için derin ve kapalı temas tankları yapılır.
c) Atıksuların sulama amaçlı olarak geri kazanılmasının planlandığı durumlarda, UV sistemleri kullanılır. UV dezenfeksiyonuna etki eden en önemli husus, atıksu içerisindeki askıda katı madde konsantrasyonudur. UV, organizma-ların temel yapısını bozduğu için patojen mikroorganizmaların zarar vermesini önler.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Derin Deniz Deşarjı Sistemleri
Seyrelme
MADDE 14 – (1) Derin deniz deşarjları, yeterli arıtma kapasitesine sahip olduğu mühendislik çalışmaları ile tespit edilen alıcı ortamlarda, denizin seyreltme ve doğal arıtma süreçlerinden faydalanmak amacıyla atıksuların sahiller-den belirli uzaklıklarda deniz dibine boru ve difüzörlerle deşarj edilmesi esasına dayanmaktadır. Uzun bir deşarj hattı ile denize verilen atıksuların bünyesindeki kirleticiler deşarj ortamında birinci, ikinci ve üçüncü seyrelme şeklinde üç deği-şik yolla seyreltilir.
a) Denize karışım sırasında atıksular öncelikle kıyıdaki son pompajdan veya kanalizasyon sisteminin son bölü-mündeki düşüden kaynaklanan enerji yardımıyla deniz deşarj hattı ucundaki difüzör deliklerinden denize verilir. “Birinci seyrelme” (S1) olarak tanımlanan ilk faz, atıksu akımının taşıdığı bu enerji ve atıksu ile deniz suyu arasındaki yoğunluk farkından kaynaklanan deniz içindeki hareketinden ve bu hareket sırasında temiz deniz suyuyla karışımından meydana gelir ve atıksuyun başlangıçta sahip olduğu kinetik ve potansiyel enerjinin tümüyle alıcı ortama transfer olduğu noktada sona erer. Bu şekilde meydana gelen atıksu ve deniz suyu karışımının oluşturduğu atıksu bulutu, deniz ortamının doğal hareketlerine bırakılır. Atıksu bulutunun deniz dibi veya derinlik boyunca herhangi bir tabakada asılı kalması mümkün olduğu gibi, derinliğin yetersiz olduğu deniz kesimlerinde veya özel deniz koşulları altında bulut yüzeye de çıkabilir.
b) Atıksu bulutunun hareketi, bulunduğu derinlikteki akıntılarla ilgilidir. Çok durgun ve hareketsiz bir denizde, bulut ilk meydana geldiği noktayı merkez alarak çok yavaş bir hızla yayılıp seyrelir. Derinlerde gömülü kalan batık atıksu bulutları, o derinlikteki akıntılara kapılarak yüzeydeki gözlemlere göre farklı yönlerde de hareket edebilir. Atıksu bulutunun büyüme ve uzaklaşma hareketi sırasında, bulutu çevreleyen deniz suyu ile karışarak seyrelmesi “İkinci sey-relme” (S2) olarak adlandırılır. İkinci seyrelmede etkili başlıca faktörler, akıntı, türbülans, difüzyon ve boyuna dispersi-yondur.
c) Deniz deşarjı projelerinde, denizin bakteriyolojik kalitesi, indikatör olarak kullanılan toplam veya fekal koliform grubu mikroorganizmaların belirli bir konsantrasyonun altında tutulması ile sağlanır. Deniz ortamında bu tür-den kirleticilerin, atıksuların deniz içerisine boşaltıldığı andan itibaren, projeyle korunması hedef alınan bölgeye, mesela bir plaja, ulaşmasına kadar geçecek zaman boyunca miktarının, güneş ışınlarının radyasyon tesiri, tuzluluk ve çökelen maddelere tutunma gibi etkilerle, kendi kendine azalması da “Üçüncü seyrelme” (S3) olarak adlandırılır. Üçüncü seyrel-me sadece deniz ortamında fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal reaksiyonlara girerek nitelik değiştiren korunamayan tipteki kirletici parametreler için söz konusudur. Mikroorganizmaların deniz ortamında % 90’ının yok olması için geçen süreyi temsil eden T90 değeri, korunamayan türdeki indikatör kirletici toplam veya fekal koliform grubu mikroorganiz-maların üçüncü seyrelmesinde, önemli rol oynar. SKKY Madde 35-c’de Türkiye denizleri ve farklı mevsimler için klavuz nitelikli T90 değerleri belirtilmiştir.
Seyrelme hesapları
MADDE 15 – (1) Seyrelme hesaplamaları, detaylı bir şekilde, Ek-5’de verilmiştir. Birinci, ikinci ve üçüncü seyrelmeler, topluca, bir derin deniz deşarjı sisteminin alıcı ortama verilen atıksuların içerdikleri kirletici unsurları sey-reltme kapasitesini belirler. Derin deniz deşarjı sonrası indikatör olarak kullanılan toplam veya fekal koliform grubu mikroorganizmaların projeyle korunması hedef alınan bölgeye ulaşmasına kadar gerçekleşecek toplam seyrelmesi (ST), birinci, ikinci ve üçüncü seyrelmelerin çarpımına eşit olmaktadır (S1.S2.S3). Derin deniz deşarjı projelerinde birinci sey-relme tercihen 100 civarında olmalı, hiçbir suretle 40’ın altına düşmemelidir. “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” Tablo 23’te, derin deniz deşarjıyla sağlanacak olan toplam seyrelme (ST) sonucunda insan teması olan koruma bölgesinde (plaj, su sporları yapılan yerler vb.) zamanın % 90’ında, en muhtemel sayı (EMS) olarak toplam koliform seviyesi 1000 TC/100 mL ve fekal koliform seviyesi 200 FC/100 mL’den az olması gerekir.
Derin deniz deşarjı ile denize boşaltım kriterleri
MADDE 16 – (1) Derin deniz deşarjı ile denize boşaltılan atıksularda, “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nin 34’üncü maddesine göre verilen Tablo 22’deki kriterlere uyulması gereklidir. Derin deniz deşarj hatları “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği”nin Tablo 23 ve 24’de verilen kriter ve kıstaslara uyum sağlanır.
(2) Az hassas su alanı olarak belirlenen deniz suyuna yapılacak kentsel atıksu deşarjları için belirlenen kriterler, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Madde 12’de tanımlanmıştır. Az hassas su alanlarına yapılacak derin deniz deşarjı tesisleri, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinin 33, 34, 35 ve 42 nci maddelerinde yer alan hükümlere tabidir.
(3) Deniz suyunun ters osmoz ile arıtılması sonucunda arta kalan konsantre kısmının, alıcı ortamda yeterli sey-relme kapasitesinin bulunduğunun ayrıntılı mühendislik çalışmaları sonucunda ispatlanması halinde ve alıcı ortamın taşıma kapasitesi ile alıcı ortam kullanım planları da göz önüne alınarak ayrıntılı bilimsel çalışmalar yapılması şartı ile derin deniz deşarjı ile bertarafına izin verilebilir. Derin deniz deşarjı ile ilgili detaylı bilgi ve hesaplamalar Ek-5’de ve-rilmiştir.
ALTINCI BÖLÜM
Çamur Arıtımı ve Bertarafı Esasları
Arıtma çamurlarının işlenmesi, geri kazanımı ve bertarafı
MADDE 17 – (1) Çamurlar, yüksek oranlarda su muhtevasına sahip olmaları sebebiyle, su ve organik madde içerikleri azaltılır. Ayrıca geri kazanımları ve bertarafları açısından uygun prosesler ile arıtılmaları sağlanır. Çamurların işlenmesi ve arıtılmaları amacıyla uygulanan yöntemlerden yoğunlaştırma, şartlandırma, susuzlaştırma ve kurutma yön-temlerinde esas amaç nem içeriklerinin azaltılmasıdır. Yakma, kompostlaştırma ve stabilizasyon gibi yöntemler ile ça-murun organik içeriği azaltılarak kararlı hale getirilir. Bu yöntemlerin yanı sıra, belirli oranda susuzlaştırılmış arıtma çamurlarının gerekli analizlerinin yapılmasını müteakip özelliğine uygun düzenli depolama alanlarında depolanarak nihai bertarafı mümkündür. Şekil 6.1 ve Şekil 6.2’de, çamurların işlenmesi, geri kazanımı ve bertarafı için uygulanabile-cek teknolojilerin akım şemaları ve Ek-6’da her bir birim için detaylı bilgiler verilmiştir.

Şekil 6.1 Genelleştirilmiş çamur işleme, arıtma ve bertarafı akım şeması

Şekil 6.2 Biyolojik çürütme ve üç farklı çamur susuzlaştırma prosesini içeren çamur arıtma
akım şeması: (a) bant filtre, (b) santrifüj, (c) kurutma yatağı

(2) Çamurların işlendikten sonra nihai uzaklaştırmada dikkate alınması gereken en önemli kimyasal parametre nutrient içerikleridir. Çamurların toprak iyileştirici olarak kullanılacağı arazilerde azot, fosfor ve potasyum içeriklerini esas alan gübre değeri önem kazanır. pH, alkalinite ve organik asit içerikleri ise havasız çürütme prosesinde etkili bir stabilizasyonun sağlanabilmesi açısından mutlaka izlenmesi gereken parametrelerdir. Çamurların faydalı kullanım amaç-larını ve araziye serilmelerini etkileyen katı özellikleri ise organik içerikleri, uygun miktarlarda olmayan nutrientler, patojen mikroorganizmalar, metaller ve zehirli organik bileşiklerdir.
(3) Nihai uzaklaştırmada en fazla kabul gören iki temel teknolojiden birincisinde, arıtma çamurları gazlaştırma veya birlikte yakma yöntemleri ile enerji kaynağı olarak kullanılmakta, ikinci teknolojide ise atıksu arıtma çamurları kurutularak toprak iyileştirici amaçlı kullanılmaktadır. En çok kabul gören kurutma yaklaşımı ise termal kurutmadır. Termal kurutma yöntemi ile %90-92 oranında kuru katı içeriği ihtiva eden nihai ürünün ağırlığı ve hacminde belirgin olarak azalma sağlanmakta olup, kokusuz ve stabilizedir. Diğer nihai uzaklaştırma yöntemleri ise ses dalgası ve UV ışını ile bertaraftır.
YEDİNCİ BÖLÜM
Arıtılmış Atıksuların Geri Kazanımı ve Yeniden Kullanımı
Arıtılmış atıksuların kullanım alanları
MADDE 18 – (1) Arıtılan atıksuların kullanımında; tarımsal, endüstriyel, yer altı suyunun beslenmesi, dinlenme maksatlı kullanılan bölgelerin beslenmesi, dolaylı olarak yangın suyu, tuvaletlerde geri kazanım ve doğrudan içme suyu olarak geri kazanım alternatifleri vardır. Atıksuların geri kazanımındaki teknoloji gereksinimi, geri kazanılacak suyun kullanım maksatları ile ilişkilidir. Kentsel atıksular tarımsal veya yeşil alan sulamasında kullanılacak ise iyi bir şekilde dezenfekte edilmiş biyolojik arıtma çıkışı gerekir. Doğrudan veya dolaylı geri kazanım söz konusu ise membran teknolo-jileri, aktif karbon ve ileri oksidasyon gibi daha ileri arıtma alternatifleri gerekir. Sulama suyu kriterleri Ek 7’de veril-mektedir.
Atıksu geri kazanım tesisinin yeri
MADDE 19 – (1) Atıksu geri kazanım tesisinin yerine karar verirken geri kazanım maksadı çok önemlidir. Arıtma sistemleri, merkezi, merkezi olmayan, uydu ve yerinde arıtma sistemleri olarak yapılmaktadır. Büyük işyerlerin-de tekrar kullanım suyu geri kazanımı veya şehir park ve diğer yeşil alan sulamaları gibi atıksuyun tekrar kullanılabile-ceği bölgeler vardır. Merkezi arıtma sistemi bu bölgelere çok uzak ise uydu arıtma sistemleri inşa edilerek, arıtılan atıksuyun uzun mesafelere taşınması sorunu önlenir. Bunun yanında, merkezi kanalizasyon sistemine bağlı olmayan yerleşimler için merkezi olmayan arıtma uygulanır ve arıtılan atıksuyun aynı bölgede tekrar yeşil alan sulaması için kullanım imkanı vardır. Ayrıca, hiç kanal sisteminin olmadığı yerlerde de, yerinde arıtma sistemleri ile arıtılan atıksuyun tekrar aynı bölgede geri kullanım seçeneği vardır.
Arıtılmış atıksuların depolanması
MADDE 20 – (1) Atıksu geri kazanımı sonucu elde edilen suyun tam olarak kullanılabilmesi için bazen depo-lanması gerekir. Özellikle, suyun çok daha fazla ihtiyaç olduğu yaz mevsimlerinde, kış mevsiminde depolanan arıtılmış su kullanılır. Depolamanın çeşitli yöntemleri vardır. Bunlar; yeraltısuyuna dolaylı deşarj, göl ve rezervuarlarda depolama şeklinde olur. En çok kullanılan yöntem, mevsimsel rezervuarların kullanılmasıdır. Mevsimsel rezervuarlar, stabilizas-yon havuzu veya havalandırmalı lagünlerin bir parçası şeklinde inşa edilir. Burada, ilave bir arıtma da gerçekleşir.
Atıksu geri kazanımı için teknoloji seçimi
MADDE 21 – (1) Atıksu geri kazanımı için seçilecek teknoloji tipini etkileyen faktörler; atıksuyun nerede geri kullanılacağı, atıksu karakteristikleri, geri kazanılacak atıksuyun kalitesi, eser elementlerin miktarı, mevcut duruma uyumu, prosesin esnekliği, işletme, bakım, enerji, kimyasal ve personel ihtiyacıdır. Atıksu geri kazanımı için uygulanan arıtma teknolojileri ve giderdikleri kirleticiler Tablo E7.10’da, atıksu geri kazanım amacı ve uygulanabilecek teknolojiler ise Tablo E7.12’de verilmiştir.
(2) Bir evsel atıksuyun sulama suyu olarak geri kazanılmasında su kalitesi açısından kullanılabilecek en önemli indikatörler; koliform ve patojen mikroorganizma konsantrasyonudur. Tablo E7.11’de ise değişik arıtma sistemlerinin logaritmik mikroorganizma giderim verimleri verilmiştir.
(3) Atıksular, tarımsal sulamada tekrar kullanılırken aşağıdaki hususlara dikkat edilir. Bunlar; sulanacak bitkide meydana gelebilecek birikme, patojen mikroorganizmaların hala yaşama ve halkın bu bölgeye girme riskidir. Geri kulla-nım esnasında, bütün bu riskler gözönüne alınır. Arıtılmış atıksu ile sulanabilecek bitkiler, Tablo E7.13’de, arıtılmış evsel atıksuların dezenfekte edilmeden sulamada kullanılıp kullanılamayacağı, Tablo E7.14’de verilmiştir.
Arıtılmış atıksuların sulama suyu kullanım kriterleri
MADDE 22 – (1) Evsel nitelikli atıksuların Tablo E7.1’ de belirtilen parametrelerin temelinde yapılan analiz sonucuna göre aynı Tablo’nun Sınıf A veya Sınıf B bölümünde belirlenen alanlarda ve bitki türlerinde sulama suyu olarak kullanılmasına izin verilir. Kentsel nitelikli atıksularda Tablo E7.1’e ilaveten Tablo E7.2’de belirtilen parametre-ler temelinde yapılacak analiz sonuçlarına göre Tablo E7.3, Tablo E7.4, Tablo E7.5 ve Tablo E7.6’da belirtilen bitkilerin hassasiyet durumları da sulamada dikkate alınır.
(2) Sanayi tesislerinden kaynaklanan atıksuların Tablo E7.1, Tablo E7.2 ve Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-III’de bulunan sektörler hariç Tablo E7.7’de belirtilen parametreler temelinde yapılacak analiz sonuçlarına göre yapılacak değerlendirme neticesinde sulama suyu olarak kullanılmasına izin verilir. Sulama suyu kriterleri ile ilgili de-taylı bilgiler Ek 7’de verilmiştir.
Yürürlükten kaldırılan hükümler
MADDE 23 – (1) 7/1/1991 tarihli ve 20748 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetme-liğinin Uygulanmasına Dair Teknik Usuller Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Yürürlük ve Yürütme
Yürürlük
MADDE 24 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 25 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Çevre ve Orman Bakanı yürütür.

7. HAVASIZ ARITMA SİSTEMLERİ
Havasız çürütme, çamur stabilizasyonunda kullanılan en eski prosestir. Günümüzde atıksu
arıtımından çıkan konsantre çamurların stabilizasyonun yanısıra bazı endüstriyel atıksuların
arıtımında da kullanılmaktadır. Havasız arıtıma prosesleri, yüksek miktarda organik kirlilik
içeren atıksuların arıtımında oldukça geniş kullanım alanı bulmuştur. Kuvvetli atıkların
arıtımında havalı arıtıma proseslerine kıyasla çok daha ekonomik olduğu belirlenen havasız
arıtım prosesleri son yıllarda evsel atıksu arıtımında da kullanılmaktadır.
Havasız arıtma prosesleri organik maddelerin oksijensiz ortamda biyokimyasal olarak
ayrıştırılması esasına dayanmaktadır. Arıtma esnasında oluşan biyogaz yaklaşık olarak
%65-85 metan ve %15-35 karbondioksit karışımından oluşmaktadır. Havasız arıtma
teknolojilerinin gelişimi 19. yüzyılın başlarına dayanmaktadır ve II. Dünya Savaşı sonrası
enerji kaynaklarında yaşanan kriz nedeni ile hızlı bir gelişme yaşanmıştır (Alvarez, 2003).
Havasız çamur çürütücüler standart-hızlı ve yüksek-hızlı olmak üzere iki ana grupta
toplanabilir. Standart-hızlı olanlarda reaktörde karışma ve ısıtma yoktur. Hidrolik bekletme
süresi 30-60 gün olup hidrolik bekletme süresi çamur yaşına eşit veya çok yakındır.
Yüksek-hızlı havasız reaktörlerde ise karışım ve ısıtma yapılır. Hidrolik bekletme süreleri
20 günün altında tutulur. Kuvvetli organik atıkların anaerobik olarak arıtıldığı yüksek hızlı
reaktörlerde ise 1 günden az hidrolik kalış sürelerinde bile yüksek verimlerle karbonlu
organik madde giderimi sağlanabilmektedir.
7.1. Havasız Arıtmaya Genel Bakış
Havasız arıtma sistemleri biyolojik ve fizikokimyasal arıtmalarda oluşan arıtma
çamurlarının stabilizasyonunda uygulandığı gibi endüstriyel ve evsel nitelikli, askıda katı
madde içeren veya içermeyen sıvı atıkların arıtımında da kullanılmaktadır.
Atıksu içerisindeki organik maddelerin havasız ortamda ayrışması en basit haliyle iki temel
aşamada gerçekleşmektedir. İlk aşamada (hidroliz ve asit fermentasyonu), organik
maddelerin asit bakterileri tarafından organik asitlere, alkollere ve CO2’ye dönüşümü
gerçekleşmektedir. İkinci aşama (metan oluşumu) ise asit bakterilerinin parçalama
reaksiyonları sonucunda oluşan ürünlerin, metanojenler tarafından metan, CO2 ve suya
dönüştürülmesini içermektedir.
Bu prosesler sonucu oluşan metan gazının kalorifik değeri yüksektir ve enerji kaynağı
olarak kullanılabilmektedir. Havasız arıtma esnasında yağlar, proteinler, karbonhidratlar,
amino asitler ve organik asitler gibi kompleks veya monomer yapıda olan çeşitli organik
maddeler parçalanabilmektedir. Bu farklı reaksiyonlar sonucunda oluşacak metan
miktarları da farklılık göstermektedir. Örneğin; yağların ayrışması sonucunda yüksek
metan yüzdesine sahip biyogaz elde edilebilirken, protein ve karbonhidratların
parçalanmasında daha az miktarda biyogaz ve metan yüzdesi elde edilmektedir (UNIDO,
1992).
7.1.1 Havasız Arıtma Sistemlerinin Üstünlükleri
Havasız prosesler, ilk uygulamalarda ön arıtma ünitelerinden veya biyolojik arıtma
proseslerinden oluşan, yüksek miktarda su (%95) ve organik madde ihtiva eden çamurların
arıtılmasında kullanılmıştır. Bu proseslerde çamurun çürütülmesiyle stabilizasyon
244
sağlanarak çamur hacminde azalma ve patojen mikroorganizmaların giderilmesi
sağlanabilmektedir.
Yüksek organik madde (BOİ5>1000-1500 mg/lt) ve düşük katı madde içeren konsantre
atıksuların arıtılmasında aerobik proseslerin uygulanmasının pahalı oluşu havasız
proseslerin gelişmesine neden olmuştur (UNIDO, 1992). Havasız arıtma teknolojisinin
faydaları ana başlıklarla Tablo 7.1’de verilmektedir.
Tablo 7.1 Havasız Biyoteknolojinin Olumlu Özellikleri (4)
• Proses stabilitesinin sağlanabilinmesi
• Biyokütle atığının bertaraf maliyetinin düşüklüğü
• Besi maddesi sağlama maliyetinin düşüklüğü
• İnşa alanı gereksiniminin azlığı
• Enerjinin korunması ile ekolojik ve ekonomik fayda sağlaması
• İşletme kontrolü gereksiniminin minimize edilmiş olması
• Oluşan gazın hava kirlenmesi açısından kontrol edilebilir olması
• Köpük probleminin olmaması
• Havasız şartlarda biyolojik olarak parçalanamayan maddelerin
parçalanabilmesi
• Atıksudaki mevsimsel değişiklerde arıtmanın stabilitesinin sağlanabilmesi
Havasız ile havalı biyoteknolojiler karşılaştırıldığında havasız arıtmanın birçok üstün yönü
olduğu görülmektedir. İlk olarak, havasız proseslerde biyolojik büyüme hızı aerobik
sistemlere göre daha azdır. Havasız proseslerde organik maddenin sadece %5-15’i
biyokütleye dönüşmektedir. Bu durum, arıtma sonrasında biyolojik çamur bertarafının
aerobik sistemlere göre daha kolay ve düşük maliyetli olacağını göstermektedir.
Biyolojik proseslerde biyokütle sentezi için ortamda fosfor ve azot gibi temel besi
maddeleri mutlaka bulunmalıdır. Endüstriyel atıksular her zaman bu maddeleri yeterli
oranda ihtiva etmediklerinden biyolojik arıtma öncesi besi maddesi ilavesi gerekmektedir.
Ancak havasız sistemlerde biyolojik büyüme hızının düşük olmasına bağlı olarak ilave besi
maddesi ihtiyacı da daha az olmaktadır.
Havasız arıtma esnasında metan gazının oluşması sistemin diğer bir üstünlüğüdür. Metan
elektrik veya ısı enerjisi üretimi için kullanılabilir enerji kaynağıdır ve enerji değeri
standart şartlarda (0oC, 760 mmHg basıncı) 35,8 kj/lt’dir. Havalı sistemlerin işletilmesi
esnasındaki yüksek enerji ihtiyacına karşın, havasız sistemlerde hem enerji sarfiyatı daha
az olmakta, hem de sistem kullanılabilir enerji kaynağı üretmektedir.
Havasız sistemler çok yüksek organik yüklemelerde çalıştırılabilmektedir. Buna karşın,
havalı sistemlerde oksijen transferi sınırlı olduğundan yüksek organik yükler
uygulanamamaktadır. Bu durumda, KOİ değeri 5000 mg/lt’den büyük olan atıksuların
arıtılmasında havasız sistemlerin kullanılması daha verimli arıtma sağlamaktadır (Rittmann
ve McCarty, 2001).
245
7.1.2 Havasız Arıtma Sistemlerinin Kısıtları
Havasız arıtma biyoteknolojisinin genel olarak olumsuz özellikleri Tablo 7.2’de
verilmektedir. Havasız arıtmanın kısıtlarının başında mikroorganizmaların büyüme
hızlarının düşük olması gelmektedir. Havasız arıtma için önemli olan metanojenlerin
çoğalma hızları, havalı arıtmadaki mikroorganizmalara göre yarı yarıya daha azdır. Buna
bağlı olarak, havasız proseslerde hem başlangıçta sistemin dengeye gelme süresi uzun
olmakta, hem de olumsuz çevre şartlarından dolayı sistemde biyokütle kaybı yaşanması
durumunda sistemin tekrar eski haline gelmesi uzun sürmektedir.
Tablo 7.2 Anaerobik Biyoteknolojisinin Olumsuz Özellikleri (4).
• Biyokütle gelişimi için uzun başlangıç evresinin gereksinimi
• Seyreltik atıksularda yeterli alkalinitenin üretilememesi
• Bazı durumlarda çıkış suyunda istenilen standart değerlerin sağlanamaması
• Seyreltik atıksuların arıtılması durumunda oluşan biyogaz miktarının az
olması ve elde edilen enerjinin sistemi ısıtmaya yetmemesi
• Aşırı sülfatlı atıksularda koku probleminin olması
• Nitrifikasyonun mümkün olmaması
• Metanojenlerin toksit maddelere ve çevre şartlarına aşırı duyarlı olması
• Düşük sıcaklıklarda kinetik hızların daha da düşük olması
• Biyokütlenin maksimun aktivitesi için gerekli olan azot konsantrasyonunun
daha fazla olması
Havasız sistemlerin diğer bir olumsuz tarafı atıksuda sülfat bileşiklerinin olması
durumunda ortaya çıkmaktadır. Sülfatların indirgenmesi veya proteinlerin parçalanması
sonucu ortaya çıkan H2S hem toksik, hem de korozif niteliktedir. Ayrıca, gazdaki H2S
istenmeyen kötü kokulara neden olmaktadır. Biyogazın yakılması durumunda H2S’nin
SO2’ye oksitlenmesi ile koku problemi azalmaktadır. Ancak, bu durumda da hava kirletici
parametre olan SO2 meydana gelmektedir. Bu nedenle, Havasız arıtmada H2S oluşumu
herzaman kontrol altında tutulmalıdır.
Anaerobik ayrışma esnasında ara ürün olarak organik asitlerin oluşması ortamın pH
değerini sürekli düşürmektedir. Metan üreten bakterilerin yaşayabileceği pH aralığı 6,5 ile
8,0 olduğundan sistemde sürekli pH kontrolü yapılmalı ve tampon maddesi ilave
edilmelidir. Havasız arıtmada bu ihtiyacın sağlanması havalı sistemlere göre hem daha
hassas, hem de daha maliyetli olmaktadır.
Bunlara ek olarak, KOİ değeri 1000 mg/lt’den az olan seyreltik atıksuların havasız
proseslerde arıtılması durumunda havalı sistemlere göre daha düşük arıtma verimi elde
edilmektedir. Ancak, gelişmekte olan ülkelerde evsel atıksuların arıtılmasında havasız
sistemler, istenilen çıkış standart değerleri elde edilememesine rağmen yukarıda belirtilen
faydalar dolayısıyla kullanılmaktadır (Rittmann ve McCarty, 2001).
246
7.2. Havasız Arıtmanın Esasları
7.2.1 Mikrobiyolojik Prosesler
Havasız arıtma proseslerinde kompleks organik bileşiklerin metan gazına
dönüştürülmesinde çeşitli tür ve özellikte mikroorganizma grupları yer almaktadır. Bu
kompleks organiklerin havasız ayrıştırılması hidroliz, asit üretimi ve metan üretimi olmak
üzere üç aşamada gerçekleşmektedir. Bu aşamalar Şekil 7.1’de gösterilmektedir.
Teorik Aşamal a r
hidroliz
me tan üretimi
yağlar
yağ
asittleri
polisakkaritler protein nükleik asitler
monosakkaritler amino asitler pirimidinler basit
aromatikler
Diğer Fermantasyon Ürünleri ;
( p ropiyonat, bütirat, süksünat,
laktat, etanol gibi)
Metanojik Substratlar ;
(H2, CO2, format, me tanol, metilaminler, asetat )
metan + karbondioksit
a sit üretimi
Şekil 7.1 Anaerobik Proseslerdeki Karbon Dönüşümünün Şematik Gösterilmesi (6).
Birinci aşama olan hidroliz kademesinde, katı veya çözünmüş halde olan yağ, polisakkarit,
protein ve nükleik asit gibi kompleks organik maddeler daha basit yapıya dönüştürülür.
Hidroliz hızını etkileyen en önemli faktörler pH, sıcaklık ve çamur yaşıdır. Yağ, selüloz ve
lignin gibi hidroliz hızı yavaş olan maddeler içeren atıksuların havasız arıtımında hidroliz
kademesi hız sınırlayıcıdır.
Asit üretimi olan ikinci kademede ise asetojenik bakteriler birinci kademe hidroliz
ürünlerini asetik, bütirik, izobütirik, valerik ve izovalerik asit gibi ikiden daha fazla
karbonlu yağ asitlerine dönüştürürler. Kararlı şartlarda yağ asitleri konsantrasyonu oldukça
düşük seviyelerdedir (100-300 mgHAc/l) (Öztürk, 1999). Kararlı olmayan şartlarda örneğin
havasız reaktörün devreye alınması aşamasında uçucu asit konsantrasyonu 1000-1500 mg
HAc/l’ye ulaşabilir.
Üçüncü aşama olan metan üretimi kademesinde de diğer iki kademede oluşan ürünler
metan üreten bakterilerce metan gazına dönüştürülür. Metan üretimi yavaş bir süreç olup
havasız arıtmada hız sınırlayıcı safhadır. Metan, asetik asidin parçalanması ve/veya H2 ile
247
CO2’in sentezi sonucu üretilir. Oluşan metanın yaklaşık %30’u H2 ve CO2’den, %70’i ise
asetik asidin parçalanmasından oluşmaktadır. Hidrojenden metan oluşumu, hidrojenin
elektron vericisi ve karbondioksidin elektron alıcısı olarak kullanılması ile
gerçekleşmektedir. Asetattan metan oluşumu ise, fermantasyon reaksiyonları sonucu
astetatın metil grubundan metanın, karboksil grubundan da karbondioksidin oluşması ile
gerçekleşmektedir. Bu kompleks ve birbirlerine etki eden prokaryotik organizmalar
literatürde temel olarak asit bakterileri ve metanojenler olarak tanımlanmaktadır.
Kompleks organiklerin metan gazına dönüştürülmesi esnasında proseslerde organik asit ve
hidrojen oluşum hızı metan oluşum hızına göre daha hızlıdır. Bunun sebebi, ilk aşamada
gerçekleşen fermantasyon reaksiyonlarında oluşan serbest enerjinin metan
oluşumundakinden daha fazla olmasıdır. Bu nedenle, metanojenlerin çoğalma hızları
düşüktür ve proseste hız kısıtlayıcıdırlar. Ancak, hidrolizi zor olan kompleks yapıdaki
organikleri içeren atıksu veya çamurun ayrıştırılmasında hidroliz aşaması hız kısıtlayıcı
aşama olmaktadır (Rittmann ve McCarty, 2001).
7.2.2 Mikrobiyolojik Yapı
Anaerobik bozunma prosesi süresince birbirleriyle etkileşim halinde olan
mikroorganizmaların birinci grubu, organik polimer ve yağların, monosakkaritler ve amino
asitler gibi daha basit ve temel yapılara hidrolizinden sorumludurlar. İkinci grup anaerobik
bakteriler ise parçalanmış ürünleri organik asitlere dönüştürürler. Bu gruptaki
mikroorganizmalar metanojik olmayan, fakültatif ve zorunlu anaerobik bakterilerdir.
Bunlar literatürde “asitojenler” veya “asit üreticiler” olarak adlandırılırlar. Bu hidroliz ve
fermantasyon bakterilerine Clostridium spp., Peptococcus anaerobus, Bifidobacterium
spp., Desulphovibrio spp., Corynebacterium spp., Lactobacillus, Actinomyces,
Staphylococcus ve Escherichia coli gibi örnekler verilebilir. Üçüncü grup
mikroorganizmalar da temel olarak, hidrojen (H2 + CO2) ve asetik asitten, metan gazı ve
CO2 üretenlerdir. Diğer substrat kaynakları format, metanol ve metilaminlerdir. Bu
mikroorganizmaların gerçekleştirdiği metan oluşum reaksiyonları aşağıda verilmektedir.
Bu organizmalar anaerobiktirler ve “metanojenler (archaea)” veya “ metan üreticiler”
olarak adlandırılırlar. Bu organizmalarda, çubuksu olan Methanobacterium ve
Methanobacillus ile küresel olan Methanococcus ve Methanosarcina proseste hakim
durumdadır.
(H2 ve CO2 için) 4H2 + CO2 → CH4 + 2H2O (7.1)
(format için) 4HCOOH → CH4 + 3CO2 + 2H2O (7.2)
(asetik asit için) CH3COOH → CH4 + CO2 (7.3)
(metanol için) 4CH3OH → 3CH4 + CO2 + 2H2O (7.4)
(metilamin için) 4(CH3)3N + H2O → 9CH4 + 3CO2 + 6H2O + 4NH3 (7.5)
Havasız arıtma prosesleri içerisinde birbirleriyle ilişki halinde olan tüm bu
mikroorganizmalar arasındaki enerji akımı şematik olarak Şekil 7.2’de gösterilmektedir.
Sistem stabilitesinin amaçlanan şekilde elde edilebilmesi için yukarıda ifade edilmiş olan
hidroliz, fermantasyon ve metanojenler birbirleriyle dinamik dengede olmaları gereklidir.
Bu stabilitenin sağlanabilmesi temel olarak, ortamda oksijenin ve inhibe edici
248
kimyasalların bulunmamasına ve gerekli çevre şartlarının sağlanmasına bağlıdır.
(Tchobanoglous ve Burton, 1991).
Kompleks
organikler
Yüksek
organik asitler
H2
Asetik asit
CH4
Hidroliz ve Fremantasyon Asit oluşumu Metan oluşumu
%4
%76
%20
%24
%52
%28
%72
Şekil 7.2 Havasız Proseslerde Enerji Akımı (6)
7.2.3 Biyoreaksiyonlar
Havasız arıtma proseslerinde organik maddelerin parçalanması çok sayıda mikrobiyal
populasyon ile gerçekleşmektedir. Bakteri türlerinin çok olması parçalanmadaki reaksiyon
adımlarını da çeşitli ve kompleks hale getirmektedir. Parçalanma reaksiyonlarındaki
adımların KOİ akım yüzdeleriyle gösterimi Şekil 7.3’te verilmektedir. Bu reaksiyonları
sağlayan mikroorganizma populasyonlarının dağılımı substrat yapısına, proses süresince
oluşan ara ürünlerin konsantrasyonlarına ve pH, sıcaklık, H2 konsantrasyonu gibi çevresel
şartlara bağlıdır. Biyoreaksiyon adımları şu şekilde tanımlanmaktadır:
• Polimerlerin monomerik organiklere hidrolizi hidrolitik mikroorganizmalar
tarafından gerçekleştirilir. Bu türler çözünmüş veya çözünmemiş halde bulunan
yüksek moleküler ağırlıklı organik bileşiklerin indirgenmesini sağlayan enzimlere
sahiptirler ve ürettikleri enzim türüne göre sınıflandırılırlar. Ortamda şeker veya
amino asit birikmesiyle inhibe olurlar.
• Monomerik organik substratlardan hidrojen veya format, CO2, pirüvat, uçucu yağ
asitleri, etanol ve laktik asit gibi diğer organik ürünlerin oluşması fermantasyon
bakterileri tarafından gerçekleştirilir. Bu reaksiyonlar bakterilerin bünyelerinde
meydana gelmektedir.
• İndirgenmiş bileşiklerin H2, CO2 ve asetata oksidasyonu hidrojen üreten asitojenler
(OHPAs) tarafından gerçekleştirilir.
• Bikarbonatların asitojenik solunumu homoasitojenlerce (HA) olmaktadır. Ancak bu
bakteriler hidrojen tükettikleri için metanojenler ile rekabete girerler.
• Ortamda sülfat veya nitrat olması durumunda alkoller, bütirik ve propiyonik asitler
gibi indirgenmiş bileşiklerin CO2 ve asetata oksidasyonu sülfat indirgeyen (SRB) ve
nitrat indirgeyen (NRB) bakteriler tarafından gerçekleştirilir.
• SRB ve NRB’ler asetatın karbondioksite oksidasyonunu gerçekleştirirler.
249
• SRB ve NRB’ler hidrojenin oksidasyonunda da rol oynarlar.
• Asetik asidin metana dönüşümü metanojenler tarafından sağlanır. Bunlar asetik
asidi kullanarak metan üreten arkeleridir (AMA) ve en önemlileri Methanothrix ile
Methanosarcina dır. Her iki mikroorganizmanın çoğalma hızları düşüktür ve
ikilenme süreleri yaklaşık olarak 24 saattir. Ayrıca bunların aktiviteleri ortamdaki
hidrojenin varlığına bağlıdır.
• Karbondioksitten metan oluşumu hidrojen kullanan metanojenler (HMB)
tarafından gerçekleştirilen metanojik solunum ile olur. Bunlar AMA’lara göre daha
hızlı çoğalırlar ve ikilenme süreleri 4 ila 6 saat arasındadır (Alvarez, 2003).
HİDROLİZ
PROTEİNLER KARBONHİDRATLAR LİPİDLER
PARTİKÜLER ORGANİK MADDELER
AMİNO ASİTLER, ŞEKERLER YAĞ ASİTLERİ
ARA ÜRÜNLER
PROPİYONİK ASİT, BÜTİRİK ASİT
H2, CO2, Etanol
ASETAT HİDROJEN
METAN
FERMENTASYON
ANAEROBİK
OKSİDASYON
(βOksidasyonu)
% 40 % 5 % 34
% 39
% 34
% 34
% 11
% 11 % 8 % 23
% 20
% 12
% 70 % 30
% 35
% 20
% 66
% 21
% 100 KOİ
% 100 KOİ
~% 0
% 46
Şekil 7.3 Kompleks Maddelerin Biyoreaksiyon Adımları (1)
Yukarıda ifade edilen biyoreaksiyonların serbest enerji değerleri Tablo 7.3’te
verilmektedir.
250
Tablo 7.3 Bazı Anaerobik Biyoreaksiyonların Serbest Enerji Değerleri (1).
Reaksiyon ΔG0, kj
Oksidasyon Reaksiyonları
propiyonat → asetat CH3CH2COO- + 3H2O →
CH3COO- + H+ + HCO3
– + 3H2 +76,1
bütirat → asetat CH3CH2CH2COO- + 2H2O →
2CH3COO- + H+ + 2H2 +48,1
etanol → asetat CH3CH2OH + H2O →
CH3COO- + H+ + 2H2
+9,6
laktat → asetat CHCHOHCOO- + 2H2O →
CH3COO- + HCO3
– + H+ + 2H2 -4,2
laktat → propiyonat 3CHCHOHCOO- →
2CH3CH2COO- + CH3COO- + H+ + HCO3
– -165
laktat → bütirat 2CHCHOHCOO- + 2H2O →
CH3CH2CH2COO- + 2HCO3
– + 2H2 -56
asetat → metan CH3COO- + H2O → HCO3
– + CH4 -31
glikoz → asetat C6H12O6 + 4H2O →
2CH3COO- + 2HCO3
– + 4H+ + 4H2 -206
glikoz → etanol C6H12O6 + 2H2O →
2CH3CH2OH + 2HCO3
– + 2H+ -226
glikoz → laktat C6H12O6 → 2CHCHOHCOO- + 2H+ -198
glikoz →
propiyonat
C6H12O6 + 2H2 →
2CH3CH2COO- + 2H2O + 2H+ -358
Solunum Reaksiyonları
HCO3
– → asetat HCO3
– + 4H2 + H+ → CH3COO- + 4H2O -104,6
HCO3
– → metan HCO3
– + 4H2 + H+ → CH4 + 3H2O -135,6
sulfat → sülfid SO4
2- + 4H2 + H+ → HS- + 4H2O
CH3COO- + SO4
2- + H+ → 2HCO3
– + H2S
-151,9
-59,9
nitrat → amonyak NO3
– + 4H2 + 2H+ → NH4
+ + 3H2O
CH3COO- + NO- + H+ + H2O → 2HCO3
– + NH4
+
-599,6
-511,4
nitrat → azot gazı 2NO3
– + 5H2 + 2H+ → N2 + 6H2O -1120,5
7.2.4 Mikroorganizmalar Arasındaki Karşılıklı İlişkiler
Havasız arıtmada 3 grup bakterinin ortak çalışması gerekmektedir. Asetat kullanan
metanojenler fermantasyon bakterileri ile müşterek çalışarak asetik asit konsantrasyonunu
ve pH değerini kontrol ederler. Asetat kullanan metanojenlerin çoğalma hızları
fermantasyon bakterilerine göre daha yavaş olduğundan organik yükün artması durumunda
asit üretimi istenilen düzeyde gerçekleşebildiği halde, metan üretimi aynı hızda olmayabilir
ve reaktörde aşırı asit birikimi ile karşılaşılabilir.
Gaz fazındaki H2 konsantrasyonunun artması halinde hidrojen kullanan bakterilerce CO2 ve
H2’den CH4 üretimi azalmaktadır. Organik madde ani olarak verildiğinde fermantasyon
251
bakterileri bu şok yüke kısa sürede uyum göstererek asetik asit ve hidrojen gazı üretirler.
Ancak, bu durum pH’yı düşürür ve metanojenlerin rol oynadığı reaksiyonların hızını
yavaşlatarak ortamda H2 birikmesine neden olur.
Kompleks organik maddelerin metana dönüştürülmesinde hidrojen üreten ve hidrojen
kullanan mikroorganizmaların yine müşterek çalışması önemlidir. Buna göre, propiyonik
asidin asetik asit ve hidrojene parçalanabilmesi için ortamdaki H2’nin kısmi basıncının 10-4
atmosferi (100 mg/lt) aşmaması gerekmektedir. Bu düşük basınç ortamında hidrojen
kullanan metanojenler için gerekli enerji kısmi basıncın 1 atm olması haline göre önemli
ölçüde azaltılmış olmakta ve sonuç olarak reaksiyon kolaylaşmaktadır. Diğer bir değişle
birim hacim H2’yi kullanmak için gerekli bakteri miktarı daha az olmaktadır. Bu nedenle,
H2 kullanan metan arkelerinin maksimum hızla faaliyeti için H2 kısmi basıncının 10-4-10-6
atm aralığında tutulması büyük önem taşımaktadır (3).
Ortamda elektron vericisi olarak sülfatın bulunması durumunda, sülfat indirgeyen
bakteriler aktif hale gelmektedir. Sülfatın sülfide indirgenmesi esnasında hidrojen
kullanımı vardır. Bu durumda, sülfat indirgeyen bakteriler, metanojen ve homoasitojenlerle
rekabete girerler. Ortamda H2 konsantrasyonunun kısıtlı olması durumunda, rekabet
halinde olan bu bakterilerin aktiviteleri, sülfatindirgeyenler>metanojenler>homoasitojenler
şeklinde sıralanmaktadır ve prosesteki biyolojik denge bozulmuş olur (7).
7.2.5 Metanojen Populasyonun pH ile Değişimi
Anaerobik arıtmada pH temel proses kontrol parametrelerindendir. Metanojenler pH
değişimine hassastırlar ve buna bağlı olarak da, metan üretimindeki reaksiyonları değişiklik
göstermektedir. Metan gazının hidrojen veya asetik asit kullanılarak meydama gelme
yüzdeleri en ufak pH değişimi ile farklılık gösterir. Biyoreaksiyon adımlarındaki bu
değişim Şekil 7.4’te verilmektedir. Burada pH’nın ≅7,0 değeri ve pH’nın 5,0-6,0
aralığındaki değerleri için metanolün parçalanma reaksiyonlarındaki baskın adımlar
gösterilmektedir.
Şekil 7.4 Metanolden Metan Üretimi (a) pH≅7,0 için, (b) pH=5,0-6,0 için (8)
Metanolden metan üretimi aşamalarında pH≅7,0 değeri için I. ve II. adımların baskın
olduğu ve ortamda asetik asit birikiminin yaşanmadığı belirlenmiş. Buna karşılık olarak,
metanol UYA asetat CH4
CO2
+
H2
I
II
III
(a)
metanol UYA asetat CH4
CO2
+
H2
(b)
I
II
III
252
pH=5,0-6,0 aralığında ise metan oluşumunda hidrojen kullanan metanojenlerin daha aktif
olduğu görülmüş. Sonuç olarak, ortamda asetik asit birikmesi gözlenmiş ve bunun
nedeninin düşük pH değerlerinde asetik asitten metan oluşumunu sağlayan metanojenlerin
aktivitesinin düşmesi olduğu saptanmış. (8).
7.2.6 Biyogaz Üretimi
Havasız arıtma prosesinde son ürün olarak üretilen metanın KOI eşdeğeri aşağıdaki bağıntı
yardımı ile hesaplanabilir:
CH4+2O2→CO2+2H2O (7.6)
Denkleme göre standart şartlar altında (0oC, 1atm basınçta) 1 mol CH4 ‘ın (22.4 litre)
oksidasyonu için 2 mol (64gr) O2 gereklidir. Standart şartlarda giderilen 1 gr KOI için 0.35
l CH4 üretilir. Bu miktar, 35oC sıcaklık ve 1atm basınçta 0.395 l CH4/gr KOIgid ‘e tekabül
etmektedir.
Mezofilik işletme şartlarında endüstriyel ölçekli havasız arıtma tesislerinde 0.2-0.5 m3 gaz/
kg KOI (giderilen) mertebesinde biyogaz oluşmaktadır. Biyogazın enerji değeri 6.5-8 kwsa/
m3 olup, %65-80 oranında metan içermektedir (Tablo 7.4). Yakma ekipmanında
ortalama verim %80 alınarak, giderilen 1kg KOI’nın enerji değeri:
0.3 x 0.80 x (6.5≈8) ≈ 1.56-1.92 kw-h olarak bulunur.
Tablo 7.4 Çeşitli atıklardan üretilen biyogazların CH4 içeriği ve enerji içerikleri
Biyogaz tipi CH4
%
Enerji içeriği
kw-sa/m3
Çamur çürütücü 60-70 6-7
Havasız endüstriyel atıksu arıtma tesisi gazı 50-85 5.8.5
Çiftlik atıklarının havasız arıtımından çıkan gaz 55-75 5.5-7.5
Çöp depolama sahası gazı 35-55 3.5-5.5
Enerji dönüşüm verimi klasik içten yanmalı motorlarda %30, gaz türbinlerinde ise %50
civarındadır.
7.2.7 Havasız Arıtımda Alkalinite İhtiyacı
CO2 kısmi basıncı ile ortamdaki karbonat konsantrasyonu arasında (7.8) daki ilişki vardır.
[H2CO3]=kH.PCO2 (7.8)
[ ][ ]
2 3
3
1
.
H CO
HCO H
k
− +
= (7.9)
[ ] _
3
. 1 2
HCO
k k P
H + = H CO (7.10)
253
T=35oC de:
Iyonik güç (IG) = 0.2 için k1 = 10-6
IG = 0 için k1 = 0.48×10-6
kH = 0.0246 mol/l-atm
[H+] = 12.8×10-4 [PCO2/BAlk], IG = 0.2
[H+] = 6.2×10-4 [PCO2/BAlk], IG = 0.0
Toplam alkalinite bikarbonat alkalinitesi ve uçucu asit alkalinitesi arasında (7.10) da
verilen bağıntı geçerlidir:
TA=B.Alk+(0.83)(0.85)TUA (7.11)
Burada:
B.Alk : bikarbonat alkalinitesi, mgCaCO3/l,
TUA : toplam uçucu asit alkalinitesi, mgHAc/l,
0.85 : pH=4 de titre edilen TUA’nin %85 ini
0.83 : CaCO3(e.a)/HAc(e.a)=50/60
e.a : eşdeğer ağırlık
TUA alkalinitesi H2CO3’ün tamponlanmasında katkı sağlar, ancak iyonize olmamış uçucu
asitlerin tamponlanmasında yetersiz kalır. Bu yüzden TUA alkalinitesinin tampon etkisi
ihmal edilir. Bikarbonat alkalinitesi önem taşır. Bikarbonat alkalinitesi hesaplanırken asit
titrasyonu pH = 4.0-4.2 yerine 5.8 de kesilir. Bu pH’da B.Alkalinitesinin %80’i, TUA
alkalinitesinin ise çok küçük bir kısmı titre edilmiş olur.
Havasız reaktörlerde pH>6.2-6.5 ise belli miktarda rezerv alkalinite vardır. Rezerv
alkalinite sadece B.Alkalinitesini yansıtır.
Havasız sistemlerde alkalinite ihtiyacını azaltmak üzere:
• Arıtılmış su geri devri,
• Üretilen biyogazın bünyesindeki CO2’ in alkali sıvı çözeltilerde (kireç, kostik)
absorblandıktan sonra reaktör tabanından geri beslenmesi,
• Termofilik şartlarda işletme,
• Faz ayrımı,
gibi yöntemler uygulanır.
7.2.8 Sülfatın Havasız Arıtmaya Etkisi
Bazı endüstriyel atıksularda ve evsel atıksularda bulunan sülfat iyonları havasız arıtım
sırasında sülfür iyonlarına dönüşür. Sülfür iyonlarının havasız arıtımı inhibe etmesi yanı
sıra, arıtma ekipmanlarında korozyona ve kokuya yol açması sebebiyle sülfat içeren
atıksuların havasız ayrıştırılması sırasında dikkatle izlenmelidir.
Havasız ayrışma sırasında ortamdaki sülfat iyonları sülfat indirgeyen bakterilerin (SRB)
artmasına neden olur. Sülfat indirgeyen bakteriler metan indirgeyen bakterilerle aynı
substarat için (H2 ve asetat) yarışırlar. Sülfatın asetik asit kullanarak hidrojen ve sülfüre
dönüşümü reaksiyonu(6):
CH3COOH+SO4
-2→H2S+2HCO3
– (7.12)
254
Genel reaksiyon ise (7.8) deki gibi yazılabilir:
2C + SO4
-2 + 2H2O → H2S + 2HCO3
– (7.13)
Sülfat indirgeyici bakteriler asetat dışında şekerler, alkoller, poliol, gliserol, amino asitler,
fenolik bileşikler, propiyonik asit, peynir altı suyu, laktik asit, sitrik asit, ve evsel atıksu
gibi substratları da kullanırlar (5,6,7,8).
Sülfat indirgenmesinden dolayı iki tür inhibisyon olur (4): 1) substrat için rekabetten
dolayı, 2) Çözünmüş sülfür iyonlarının metanojenlerin hücre fonksiyonlarını
etkilemelerinden dolayı olan inhibisyon.
Sıvı fazda ortam pH ına bağlı olarak H2S, S-2 ve H+ iyonları arasında bir denge vardır.
H2S ↔ 2H+ + S-2 (7.14)
Nispeten asidik ortamda S ün büyük bölümü daha az toksik olan H2S halindedir.
Atıksudaki KOI/SO4 > 10 ise oluşan sülfürün büyük bölümü H2S formunda ve gaz fazda,
KOI/SO4 < 10 ise oluşan sülfürün büyük bölümü S-2 formunda ve sıvı fazda bulunur.
Havasız arıtılmış su çıkışındaki S-2 ani oksijen ihtiyacına yol açacağından arıtılmış suyun
yüzey sularına deşarjında dikkate alınmalıdır.
7.3 Havasız Arıtma Teknolojileri
Havasız reaktörler üst kısmı kapalı ve hava ile temas olmayacak şekilde inşa edilirler. Tank
içerisinde karışım atıksuyun tabandan beslenmesi, oluşan biyogazın hareketi veya geri
devri, mekanik karıştırıcılar ve çamur geri devri yoluyla sağlanmaktadır. Ayrışmanın daha
hızlı ve tam olması için reaktör ısıtılır. Bunun için gerekli olan enerji, proses esnasında
oluşan biyogazdan sağlanabilmektedir. Tüm reaktörlerde sıvı-katı-gaz fazlarının
birbirlerinde ayrılması amaçlanmaktadır (2).
7.3.1 Havasız Reaktör Tipleri
Anaerobik reaktör tipleri; mikroorganizmaların askıda çoğaldığı reaktörler ve biyofilmli
reaktörler olmak üzere iki sınıfa ayrılmaktadır.
7.3.1.1 Askıda Çoğalan Sistemler
Askıda çoğalan sistemlerin başlıca uygulamaları:
• Klasik Havasız Çürütücüler
• Havasız Temas Reaktörleri
• Membranlı Havasız Reaktörler
• Havasız Çamur Yataklı Reaktörler’dir.
Bu sistemlerin reaktör tipleri Şekil 7.5’te verilmektedir.
Klasik anaerobik çürütücüler; tam karışımlı ve geri devirsiz reaktörlerdir. Geri devirsiz
olduklarından çamur yaşı hidrolik bekletme süresine eşittir. Yavaş çoğalan metan
arkelerinin sistemden yıkanmaması için çamur yaşı en az 10 gün olmalıdır. Bu nedenle, 15-
20 günlük hidrolik bekletme sürelerinde işletilirler ve buna bağlı olarakta, reaktör hacimleri
255
büyüktür. Hem hacmin büyüklüğü, hem de çıkış suyundaki askıda katı madde
konsantrasyonunun yüksekliği bu sistemlerin en önemli mahzurlarındandır. Uygulamada,
atıksuların arıtılmasından ziyade arıtma çamurlarının çürütülmesi için kullanılırlar.
Şekil 7.5 Askıda Çoğalan Reaktör Tipleri (3)
Havasız temas reaktörleri, klasik anaerobik çürütücülere çöktürme tankı ilavesi ile
geliştirilmiştir. Çöktürme tankının olması, sisteme geri devir yapılabilmesini mümkün
kıldığından daha uzun çamur yaşlarında işletilebilirler. Böylece, hidrolik bekletme süresi
azaltılarak reaktör hacimleri küçültülmektedir (3). Bu sistemlerde yaşanan en önemli
problem çamurun çöktürülmesidir. Çöktürme tankına çıkış suyu ile aktarılan biyokütle
çöktürme esnasında da biyogaz oluşturmaya devam eder ve çöktürme istenilen etkinliğe
ulaşamaz (5). Çöktürme verimini arttırmak için vakumlu gaz ayırıcı, termal şok veya
plakalı çökelticiler kullanılmaktadır.
Membranlı havasız reaktörlerde ana reaktör tam karışımlı bir anaerobik reaktör olup katı
madde ayrımı için çökeltme yerine ultrafiltrasyon birimi kullanılır. Membran üzerinde
akarken suyu alınan biyokütle sisteme geri döndürülerek çamur yaşı istenilen seviyede
tutulmaktadır. Genelde KOİ değeri 10000 mg/lt’nin üzerindeki konsantre ve debisi küçük
endüstriyel atıksular için uygun sistemlerdir.
Havasız çamur yataklı reaktörlerde (HÇYR) arıtma, reaktörün alt kısmındaki granüler
çamur yatağı ile bunun üst kesimindeki çamur örtüsünde gerçekleşir. Beslenen atığın
organik madde muhtevasına bağlı olarak kuvvetli atıklarda çamur yatağı, seyreltik atıklarda
ise çamur örtüsü arıtmada ağırlıklı rol oynamaktadır (3). Reaktöre atıksu tabandan, uygun
yukarı akım hızında verilerek reaktörde çamur yatağının genleşmesi sağlanır ve bunun
sonucu olarak, granüler çamur ile atıksuyun teması arttırılmış olur. Çamur yatağının
genleşmesi ile etkin çökelmenin birlikte sağlanabilmesi için gerekli akım hızı 0,5-3
m/saat’tir. Ancak, gerekli karışımın sağlanamadığı durumlarda bu değer 6,0 m/saat’e kadar
arttırılabilir (15). Yapılan araştırmalar sonucunda, granüler çamur oluşumunun 15 mg/lt
Ca2+ ile arttırılabileceği ve 5-10 mg/lt Fe2+ ilavesi ile de filamentli bakterilerin oluşumunun
engellenebileceği bulunmuştur. Stabilitesi sağlanmış reaktörün çamur yatağında 100-150
gr/lt konsantrasyonlarında çamur olabilmektedir. Bu da, yüksek organik yüklemelerde
çalışmayı mümkün kılmaktadır. Pilot tesislerde yapılan çalışmalarda, 15-40 kg KOİ/m3-gün
aralığıdaki yüklemelerde 3-8 saatlik bekletme süreleri ile etkin giderme verimlerinin
sağlanabileceği tespit edilmiştir.
Klasik Anaerobik
Çürütücü
Havasız Temas
Reaktörü
Havasız Çamur Yataklı
Reaktör (HÇYR)
Membranlı Havasız
Reaktör
Gaz
Giriş
Gaz
Giriş
Gaz
Giriş
Gaz
Giriş
256
HÇYR sisteminde anaerobik ayrışma atıksu çamur yatağından yukarı çıkarken gerçekleşir
ve biyogaz üretimi olur. Oluşan biyogaz reaktörün sıvı-katı-gaz ayırıcı birimine ulaştığında
ortamdan ayrılır. Bu esnada, yukarı ulaşan biyokütle de sıvı fazdan ayrılarak tekrar çamur
yatağına döner ve çıkışta katı madde gözlenmez (14).
Reatörün proses stabilitesi, çamur çökelmesinde yaşanan problemlerden veya granüler
çamurun aktivitesinin düşmesinden kolayca etkilenmektedir. Çamurun çökelmesinde
yaşanan problemler çamur yatağının homojenliğini bozar ve çamurun aşırı kabararak
kaçmasına neden olur. Atıksu içerisindeki inorganik yapının artması ise granüler çamurun
aktivitesinin düşmesine neden olabilmektedir. Ayrıca, giriş suyunda askıda katı madde ve
yağ muhtevasının artması tıkanma, çamur yatağında kanallanma ve köpük oluşumu gibi
işletme problemlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır (15).
7.3.1.2 Biyofilm Sistemleri
Biyofilm sistemlerinin başlıca uygulamaları:
• Havasız Akışkan Yataklı Reaktörler (HAYR)
• Havasız Filtreler (HF)
• Havasız Döner Diskler
• Perdeli Reaktörler’dir.
Bu sistemlerin reaktör tipleri Şekil 7.6’da verilmektedir.
Şekil 7.6 Biyofilm Sistemlerinin Reaktör Tipleri (3)
Havasız akışkan yataklı reaktörlerde (HAYR) biyokütle akışkan haldeki, 0,1-0,6 mm çaplı
kum, antrasit, aktif karbon gibi ince tanecikli yatak malzemesi üzerinde tutunur. Akışkan
haldeki yatak malzemesinin üzerinde 30000 mg/lt gibi yüksek konsantrasyonlarda
biyokütle tutulabilmektedir. HAYR’ler 40-60 kg KOİ/m3-gün gibi yüksek organik yükler
uygulanabilen ve hidrolik bekletme süresi 1,5-3 saate kadar indirilebilen sistemlerdir.
Bunların en büyük mahzuru, yatağın akışkan tutulabilmesi için gerekli olan geri devirdeki
terfi maliyetidir.
Havasız filtreler; içerisinde kırma taş veya plastik dolgu malzemesi bulunan reaktörlerdir.
Yukarı veya aşağı akışlı olarak işletilebilirler. Dolgu malzemesi bakterilerin tutunması için
yüzeyi arttırır. Bununla birlikte, yapılan çalışmalar sonucunda, filtre içerisindeki mevcut
biyokütlenin takriben %60’ının filtre malzemesinin boşluklarında olduğu ve arıtmanın
büyük bir kısmının burada gerçekleştiği tespit edilmiştir. 100,000 mg/lt
konsantrasyonlarında biyokütle filtre içinde tutulabilmektedir. Çeşitli inhibitörler
karşısında biyokütle kaybı sınırlı olup, sistemin yeni durumlara uyum sağlaması daha rahat
Havasız Filtre (HF)
(Yukarı Akışlı)
Gaz
Giriş
Havasız Filtre (HF)
(Aşağı Akışlı)
Gaz
Giriş
Havasız Akışkan
Yataklı Reaktör (HAYR)
Gaz
Giriş
Geri
Devir
Perdeli Reaktör
Gaz
Giriş
257
olabilmektedir. Buna karşılık olarak, biyofilm teşekkülünün zaman alması, yüksek oranda
askıda katı madde ihtiva eden atıksularda tıkanma, kanallanma ve kısa devre ihtimalleri
oluşu ve özellikle dolgu malzemesinin pahalı olması bu reaktörlerin önemli
mahzurlarındandır (3).
7.3.1.3 Diğer Sistemler
Farklı olarak uygulanan diğer reaktör tiplerinin başlıcaları:
• Hibrid Filtreler
• İki Kademeli Reaktörler
• Havasız Kompost Reaktörleri’dir.
Bu uygulama tipleri Şekil 7.7’de verilmektedir.
Havasız Çamur Yataklı
Filtre (HÇYF)
Gaz
Giriş
Geri
Devir
Havasız Kompost Reaktör
Kesikli
Giriş Gaz
Gaz
Giriş
Gaz
Asit
Reaktörü
Metan
Reaktörü
İki Kademeli Reaktör
Şekil 7.7 Uygulanan Diğer Reaktör Tipleri (3)
Hibrid filtreler; alt kısım havasız çamur yatağı üst kısım ise havasız filtre olarak teşkil
edilir. Filtre kısmındaki dolgu malzemesi yüksekliği 2 m’den az olmayacak şekilde filtre
kısımı toplam hacmin %50-70’ini kapsamalıdır. Bu reaktörlerde biyolojik arıtmanın büyük
kısmı çamur yatağında gerçekleşir. Üst kısımdaki filtre yapısı sıvı ve katı fazlarının
ayrımını sağlar ve biyokütle kaçışını engeller. Ancak son uygulamalarda dolgu malzemesi
içinden geçen biyogazdan dolayı çökelmede istenilen etkinliğin sağlanamadığı
saptanmıştır. Bu nedenle, dolgulu kısmın reaktör dışında ayrıca teşkilinin daha faydalı
olacağı belirtilmiştir. Havasız çamur yataklı filtrenin 5-10 kgKOİ/m3-gün’lük organik
yüklerde başarıyla çalışan birçok kurulu örneği bulunmaktadır.
İki kademeli reaktörlerde, asit ve metan üretimi ayrı reaktörlerde gerçekleştirilir. Faz
ayırımının uygulanmasıyla havasız arıtmada organik yükün %50’ye yakın oranda
arttırılması mümkündür. Böyle bir uygulama ile toplam hacimde %30-40 oranında bir
küçülme sağlanabilmektedir. Tam karışımlı bir havasız tank veya derin havasız lagün asit
reaktörü olarak kullanılabilir (3).
Havasız reaktörlerin, tek veya iki kademeli işletmelerine göre genel karşılaştırılması Tablo
7.5’de verilmektedir.
258
Tablo 7.5 Tek ve İki Kademeli İşletmenin Mukayesesi (3)
Tek Kademli İki Kademeli
Üstünlükleri
o Daha az yatırım maliyeti
o İşletme ve kontrol kolaylığı
o Daha hızlı işletmeye alma
o Prosesin daha kararlı olması
o Arıtma veriminin daha yüksek oluşu
o Katı organik maddelerin daha iyi
ayrışması
o
Kısıtları
o Daha uzun sürede işletmeye alma
o Daha kararsız proses
o Organik yük değişimlerine daha
hassas oluşu
o Daha yüksek yatırım maliyeti
o Kontrolun daha zor oluşu
o Dikkatli pH kontrolu gerekliliği
7.3.2 Havasız Reaktörlerin Karşılaştırılması
Hacimsel organik yükü olabildiğince yükseltilmesi havasız reaktör hacminin küçültülmesi
ve karşılaşılan problemlerin giderilmesi için geliştirilen havasız arıtma sistemlerinin
organik yük ve KOİ giderme verimleri bakımından karşılaştırılmaları Tablo 7.6’da
verilmektedir.
Tablo 7.6 Havasız Arıtma Sistemlerinin, Organik Yük ve Verim Bakımından
Karşılaştırılması (3)
Reaktör Tipi Organik Yük
(kg KOİ/m3-gün)
KOİ Giderme Verimi
%
Havasız Temas Reaktörü 1-6 80-95
Havasız Filtre 1-18 80-95
Havasız Akışkan Yataklı Reaktör 1-60 80-90
Havasız Çamur Yatklı Reaktör 5-15 85-95
Membranlı Havasız Reaktör 1-30 85-95
Endüstriyel atıksuların arıtımı uygulamalarında yaygın olarak kullanılan havasız çamur
yataklı reaktörlerde, havasız filtrelerde ve havasız akışkan yataklı reaktörlerde yaşanan en
önemli işletme sorunları Tablo 7.7’de verilmektedir. Ayrıca, yaygın olarak kullanılan
reaktörlerin genel avantajları ve kısıtları Tablo 7.8’de belirtilmektedir.
259
Tablo 7.7 HÇYR, HF ve HAYR Sistemlerinin Başlıca İşletme Sorunları (3)
HÇYR HF HAYR
Yatak genleşmesinin
kontrol güçlüğü
Değişken giriş suyu
özelliklerine bağlı proses
stabilitesi sorunu
Şok yüklerde biyokütle
kaybı
İnert katı madde birikimi
Biyokütle yüzmesi
Giriş akımının üniform
dağıtma zorluğu
Yatakta tıkanma ve
kanallanma riski
Filtrenin peryodik olarak
geri yıkanma gereği
İnert katı madde birikimi
Çıkışta AKM ayırma
(çökelme) ihtiyacı
Yatak genleşmesini
kontrol güçlüğü
Giriş akımını üniform
dağıtma güçlüğü
Biyopartikül kaçışı
Akışkanlaşma
özelliklerinin değişkenliği
Biyofilm kopması
Vanalarda arıza
Sürekli geri devir
Gereği
7.4 İşletmeye Alma ve Proses Kontrolü
Havasız arıtma süreçlerinde birçok faktör arıtma verimini etkilemektedir. Bunlar; hidrolik
bekletme süresi (HBS), çamur yaşı ve hacimsel organik yükleme (Lv) gibi yükleme
faktörleri, sıcaklık, pH, besi maddesi, toksit maddeler gibi çevresel faktörler veya
karıştırma ve atıksu özellikleri gibi işletme faktörleridir (16). Bunlara bağlı olarak, proses
kontrolünün hassas ve zor oluşu, işletmeye alma süresinin uzun olaması anaerobik
sistemlerin yaygın olarak kullanılmasını engellemektedir (3).
7.4.1 Çevre Şartları
7.4.1.1 İşletmeye Alma
Başarılı işletmeye alma aşaması ve uygun işletilme ile anaerobik sistemler mikrobiyal
olarak dengeye gelir ve stabil verimler elde edilir. Bu dengenin kurulması öncelikle uygun
aşının kullanılmasıyla olur. Daha sonra, işletmeye alma süresince organik asit oluşumunun
ve pH’nın sürekli kontrolü gereklidir (5).
Düşük hızlı reaktörlerde (Lv= 1-5 kgKOİ/m3-gün) işletmeye alma süresi daha düşük
biyokütle konsantrasyonlarında ve daha kısa sürelerde tamamlanır. Buna karşılık oarak,
yüksek hızlı (Lv= 5-25 kgKOİ/m3-gün) havasız sistemler için daha yüksek reaktör
biyokütle konsantrasyonlarına ihtiyaç vardır. İşletmeye alma süresini etkileyen başlıca
faktörler Tablo 7.9’da verilmektedir. Organik madde miktarının biyokütle
konsantrasyonuna oranı (F/M) 0,5-1 kgKOİ/kgUKM-gün için düşük ve yüksek hızlı
havasız reaktörlerde olması gerekli aktif biyokütle konsantrasyonları sırasıyla 2000-10000
mg/lt ve 10000-50000 mg/lt aralıklarında kalmalıdır. Düşük biyokütle sentezi (Y), aşı
özellikleri ve biyokütle birikme verimine bağlı olarak yüksek hızlı havasız sistemlerde
kararlı mikrobiyolojik denge haline ulaşılabilmesi için, 1-12 aylık süreler gereklidir.
Termofilik reaktörlerde, Y değerleri daha da düşük olduğundan bu süre bir yıla
ulaşmaktadır.
260
Tablo 7.8 Havasız Reaktörlerin Üstünlük ve Kısıtları (16)
Avantajları Kısıtları
Klasik Havasız
Çürütücü

KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
İZMİT SU VE KANALİZASYON  İDARESİ  GENEL  MÜDÜRLÜGÜ
ATIKSULARIN  KANALİZASYONA  DEŞARJ  YÖNETMELİĞİ
(30.11.2006 Tarih ve 2006/2. Olağan İSU Genel Kurulu Toplantısında 20 Sayılı Karar İle Kabul Edilmiş Olup, 08.01.2007 Tarihinde Bizim Kocaeli Gazetesi’nde Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Şekli.)

BİRİNCİ KISIM
Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak ve Tanımlar

Amaç, Kapsam ve Yasal Dayanak

Madde 1. (1) Bu yönetmelik  2560  Sayılı Kanunun geçici 10.Maddesi ile 190 Sayılı Kanun hükmünde kararnamenin 5. Maddesine istinaden, Bakanlar Kurulu’nun 04/05/1995 tarih ve       95-6750 sayılı Kararı ile kurulan  İSU  Genel  Müdürlüğünün  Kuruluş  Kanununun  hükümlerine uygun olarak hazırlanmış olup, atıksuların kanalizasyon  şebekesine bağlanmalarına, vidanjör  ve benzeri  bir araç  ile taşınarak  kanalizasyon şebekelerine boşaltılmalarına ve kanalizasyon şebekesinin kullanım ve muhafazasına dair  esas, usul ve kısıtlamaları belirler.
(2) 3009 Sayılı  Kanunla değişik  20.11.1981 tarih, 2560 sayılı  İSU  Kuruluş kanunu ile tanımlı ve  sınırlı görev ve yetki alanı içinde halen mevcut  ve yeni kurulacak  olan  gayrisıhhi  müessese ruhsatı veya işletme izni almış veya almamış  bütün atıksu  kaynakları  bu yönetmelik  kapsamındadır. Bu yönetmelikle ilgili uygulama esasları atıksu ruhsat yönergesinde tanımlanmıştır. Bu yönetmelik ve bu yönetmelikle bağlantılı yönergelerdeki maddi hükümler İSU Genel Kurulu tarafından onaylanmış “Tarifeler Yönetmeliği” hükümlerine göre uygulanacaktır.

Tanımlar

Madde  2. (1)  Bu yönetmeliğin uygulanmasında;

İdare  (İSU) : İzmit Su ve  Kanalizasyon  İdaresi  Genel  Müdürlüğü’nü,

Atık : Her  türlü  üretim  ve tüketim  faaliyetleri sonunda  fiziksel , kimyasal ve   bakteriyolojik özellikleriyle, verildikleri alıcı  ortama dolaylı veya doğrudan zarar verebilen ve o ortamda doğal bileşim ve özelliklerin  değişmesine yol  açan katı ,sıvı  ve gaz halindeki  maddeleri,

Atıksu : Evsel, endüstriyel, tarımsal  ve diğer kullanımlar  sonucu  kirlenmiş veya özellikleri tamamen veya kısmen değişmiş suları,

Evsel  Atıksu :  Konutlardan, okul, hastane ve otel gibi küçük işletmelerden kaynaklanan ve insanların normal yaşantıları gereği ihtiyaç duydukları suyun kullanımı  nedeniyle oluşan atıksuları,

Endüstriyel Atıksu : Endüstri kuruluşlarından,imalathanelerden, atölyelerden, tamirhanelerden, küçük sanayi sitelerinden ve organize sanayi bölgelerinden kaynaklanan her türlü işlem ve yıkama atığı suları, proses suları ile karıştırılmadan ayrı olarak işlem görüp uzaklaştırılan kazan ve soğutma sularını,

Atıksu Kaynakları : Faaliyet  ve üretimleri nedeniyle atıksu üreten  konutlar, ticari binalar, endüstri  kuruluşları, sanayi bölgeleri, maden ocakları, cevher yıkama ve zenginleştirme tesisleri, tarımsal alanlar, kentsel bölgeler, eğitim kuruluşları, tamirhaneler, atölyeler, hastaneler  ve benzeri kurum, kuruluş ve işletmelerini,

Atıksu Toplama Havzası : Atıksuların alıcı ortama verilebilmesi için yapılması gerekli mühendislik çalışmalarının uygulandığı sınırlar içinde kalan alanı,

Kanalizasyon  Şebekesi : Ayrık sistemde evsel ve/veya endüstriyel atıksuları ayrı, yağmur sularını ayrı; bileşik sistemde ise bütün atıksuları birlikte toplamaya, uzaklaştırmaya ve arıtma tesislerine iletmeye yarayan birbirleriyle bağlantılı boru yada kanallardan oluşan sistemi,

Yağmur  Suyu  Kanalı:  Ayrık sistem kanalizasyon yapılarında yağış suları, yüzeysel sular ve drenaj sularını taşıyan kanalları,

Atıksu Kanalı: Ayrık  sistem kanalizasyon yapılarında evsel ve / veya  endüstriyel  kaynaklı  atıksuları taşıyan kanalları  ifade eder. Birleşik  sistem kanalizasyon yapılarında ise  bu atıksulara ek olarak  yağış sularını da  birlikte taşıyan kanalları,

Birleşik Kanal:  Atıksuları ve  yağmur sularını birlikte taşıyan kanalları,

Bağlantı  Kanalı : Atıksu   kaynağının atıksularını  kanalizasyon şebekesine ileten, parsel bacası  ile atıksu  kanalı arasındaki  mülk sahibine ait  kanalı,

Parsel  Bacası : Bağlantı kanallarının  başlangıç  noktasında  İSU’ca  tespit edilecek özel tiplere  uygun olarak inşa edilecek bacaları,

Kontrol  Bacası : Atıksu deşarjlarını kontrol amacıyla numune  almak, ölçüm  yapmak, atıksu  akımını  izlemek  için  içine  girilebilir, özel tipleri İSU’ca  belirlenecek  bacaları,.

Atıksu  Depolama Tankı : Atıksuların  toplandığı  ve dengelendiği  teknik  usullere  uygun hazırlanmış hacimleri,

Arıtma : Suların kullanım sonucu yitirdiği fiziksel, kimyasal  ve bakteriyolojik özelliklerinin bir kısmını veya tamamını tekrar kazandırabilmek ve/veya boşaltıldıkları alıcı ortamının doğal, fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özelliklerini değiştirmeyecek duruma getirilebilmeleri için uygulanacak her türlü fiziksel, kimyasal  ve biyolojik  işlem ve prosesleri,

Arıtma Tesisi  : Atıksuların  alıcı ortama boşaltılmasından veya herhangi  bir taşıma aracı ile alıcı ortama taşınmasından  önce  arıtılmaları amacıyla, İSU’nun kuracağı  veya atıksu  kaynaklarından kurulmasını isteyeceği her  türlü tesisleri,

Ön Arıtma Tesisi : Atıksuların kanalizasyon  şebekesine boşaltılmasından  veya bir taşıma  aracı ile herhangi bir atıksu arıtma  tesisine taşınmasından önce (İSU’ca  kirlilik yükü ve derişim için belirlenen sınır değerlere  göre arıtılmaları amacı  ile)  İSU  tarafından  kurulması  istenecek  her  türlü arıtma  tesisleri,

Arıtma Çamuru :  Arıtma tesislerinde oluşan ya da fosseptiklerden  çıkan, sıvı-katı madde karışımı,

Debi  :  Bir akım kesitinden birim zamanda geçen suyun hacmini,

Kompozit Numune : Evsel ve endüstriyel atıksulardan belirli zaman aralıklarında atıksu debisi  ile orantılı olarak alınıp oluşturulan karışık numuneyi,

Zehirlilik (Toksisite) : Bir maddenin, alıcı ortamda  belirli bir konsantrasyondan  fazla   bulunmasıyla  çeşitli  indikatör  organizmaların sağlığını ve ekolojik  sistem  dengesini  tehdit  etmesi, akut  veya kronik  hastalık  ve  ölümlere  yol  açması özelliğini,

Deşarj  Kalite  Kontrol  Ruhsatı (DKKR) :  İSU tarafından düzenlenen  ve  endüstriyel  atıksuların  kanalizasyon  şebekesine bağlanma  ve  boşaltılma  şartlarını tespit eden belgeyi,

Alıcı Ortam  :  Atıksuların deşarj edildiği veya dolaylı olarak karıştığı göl, akarsu, kıyı ve deniz suları ile yer altı suları gibi yakın veya uzak çevreyi,

Dere : Yeraltı veya  yerüstü su kaynaklarına  dayalı  olarak yılın her ayında veya belirli zamanlarda  akan akarsuları,

Kirlilik  Önlem Payı  ( KÖP ) : Atıksulardaki kirletici  parametre  değerleri deşarj kısıtlamalarının  üzerinde olan endüstri kuruluşlarının  ödemek zorunda oldukları meblağı,

Önemli  Kirletici Kaynaklar  : Atıksu  toplama  havzalarında  atıksu debisi  50 m³/ gün’den daha fazla olan ve konvansiyonel parametreler ve/veya diğer kirletici parametreler ihtiva eden  endüstriyel atıksu kaynakları,

Ekolojik Denge :  İnsan ve diğer  canlıların  varlık ve gelişmelerini  sürdürebilmeleri  için  gerekli olan şartların bütününü,

Çevre Kirliliği : İnsanların her türlü  faaliyetleri  sonucu havada, suda, toprakta meydana gelen doğal olmayan değişikliklerle ekolojik dengenin bozulması ve bu tür faaliyetler sonucu ortaya çıkan salgın hastalıklar ile görüntü bozukluğu, koku, gürültü ve atıkların çevrede meydana getirdiği diğer arzu edilmeyen neticeleri,

Çevre Korunması : Ekolojik dengenin korunması, havada, suda, toprakta kirlilik ve bozulmaların önlenmesi ve çevrenin iyileştirilmesi için yapılan çalışmaların bütününü,

Deşarj : Arıtılmış  olsun olmasın, atıksuların doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama (sulamadan dönen drenaj sularının kıyıdan veya uygun mühendislik yapıları kullanılarak  toprağa sızdırılması hariç) veya  sistemli bir şekilde yeraltına boşaltılmasını,

Numune  Alma Noktası : Atıksuların toplanıp, şehir atıksu sistemine boşaltımındaki numunenin alındığı noktayı,

Seyrelme : Bir alıcı ortama deşarj edilen atıksuyun içerdiği bir kirletici parametrenin  atıksudaki  konsantrasyonunun  deşarj  sonucunda  alıcı  ortamda  oluşan  fiziksel,  hidrodinamik  olaylar  veya  çeşitli  fiziksel,  kimyasal  veya  biyokimyasal  reaksiyonlar  sonucunda azalmasını  ve  atıksuyun  alıcı  ortama  deşarj  şekli  ve  alıcı  ortamın taşıdığı özelliklere  bağlı olarak  hesaplanabilen  bir  büyüklüğü,

Rezervuar : Suyun bir kabartma yapısıyla biriktirilmesi ile oluşturulan hacmini,

Askıda Katı Madde (Mg/m) (AKM): Çökemeyen katı maddeyi,

Parsel Atıksu Drenaj Tesisi: Atıksuların parsel içinde toplanması, ön işlemi, kontrolü  ve şehir kanalizasyonuna bağlantısını  sağlayan  sistemi,

Tehlikeli ve Zararlı Maddeler : Solunum, sindirim veya deri absorbsiyonu ile akut toksisite ve uzun sürede kronik toksisite, kanserojen etki yapan, biyolojik arıtmaya karşı direnç gösteren, yer altı ve yüzeysel suları kirletmemeleri için Suda Tehlikeli ve Zararlı Maddeler Tebliği’ne göre özel muamele ve bertaraf işlemleri gerektiren maddeleri,

Sanayi Bölgesi: Belirli üretim  alanlarında çalışan organize sanayi bölgeleridir; esnaf ve sanatkar siteleri, küçük sanayi bölgeleri ve kooperatif şeklinde üretim yapan benzeri tüzel kişiliğe sahip kuruluşları kapsayan çeşitli küçük ve büyük sanayi kuruluşlarının toplu halde bulundukları ve atıksularını ortak bir sistem ile toplayarak bertaraf ettikleri bölgeleri,

Su Kirliliği:  Su kaynağının kimyasal, fiziksel, bakteriyolojik, radyoaktif ve ekolojik özelliklerinin menfi yönde değişmesi şeklinde gözlenen ve doğrudan veya dolaylı yoldan biyolojik kaynaklarda, insan sağlığında balıkçılıkta, su kalitesinde ve suyun diğer amaçlarla kullanılmasında engelleyici bozulmalar meydana getirecek madde veya enerji atıklarının boşaltılmasını,

Su Kirliliği Kontrol Standartları: Belirli bir amaçla kullanımı planlanan su kütlelerinin mevcut su kalite kriterleri uyarınca kalite denetimine tabi tutulabilmesi ve daha fazla kalite kaybının engellenmesi için konulmuş sınır değerlerini ve bu sınır değerlerinden;
a) atıksu boşaltımı dolayısı ile alıcı ortam sayılan su kütlelerinin kalite özelliklerini
bozmasını engellemek üzere konulmuş olanları, alıcı ortam standartlarını,
b) aynı amaçla, boşaltılan atıksuların kalite özelliklerini kısıtlayanları ise deşarj standartlarını,

Altyapı Ruhsat Payı: Evsel nitelikli atıksuyu bulunan  ve/veya endüstriyel atıksularına tedbir alan her türlü imalata  yönelik  işyeri  ve endüstri tesislerine, İSU tarafından gayrısıhhi müessese (GSM) ruhsatı hakkında görüş verilmesi safhasında bir defaya mahsus olmak üzere alınan bedeli,

Atıksu Parası (AP) : Her türlü kaynaktan gelen atıksuların bertarafı amacı ile su ve atıksu abonelerinden alınan bedeli,

Toksik Parametreler : Genel olarak endüstriyel faaliyetlerden oluşan ve doğada kalıcı özellik gösteren ve/veya toksik etkiler oluşturan (ağır metaller,fenol,siyanür,vb.) parametreleri,

Tekil Numune : Bir atıksu kaynağından herhangi bir zamanda alınan numuneyi,

Konvansiyonel Parametreler : Genel olarak evsel ya da evsel nitelikteki atıksuları tanımlamada kullanılan ve doğada kalıcı özellik göstermeyen ve/ veya toksik etkisi olmayan parametreleri,

ifade eder.

Bu Yönetmelik kapsamı içinde konvansiyonel parametreler aşağıdaki gibi tanımlanabilir:

Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOI)
Askıdaki Katı Madde (AKM)
Toplam Azot (T-N)
Toplam  Fosfor (T-P)
Yağ ve Gres
Yüzey Aktif Maddeler (Biyolojik Olarak Parçalanabilir)

Esaslar

Madde 3. (1) Bu Yönetmelik, aşağıda belirlenen genel  hedef  ve esaslar doğrultusunda uygulanır:
a) Çevrenin korunmasına ve kirliliğine dair karar ve tedbirlerin alınması ve uygulanmasında insan ve diğer canlı varlıkların sağlığının korunması, alınacak tedbirlerin kalkınma gayretlerini olumlu ve olumsuz etkileri ile fayda ve maliyetleri dikkate alınarak kısa ve uzun vadeli değerlendirmelerin yapılması esastır.
-Arazi ve kaynak kullanım kararları veren ve proje değerlendirmesi yapan yetkili kuruluşlar, kalkınma gayretlerini olumsuz  yönde etkilemeyi dikkate alarak çevrenin korunması ve kirlenmemesi  hedefini gözetirler.
-Ekonomik faaliyetlerde ve üretim metotlarının tayininde çevre problemlerinin önlenmesi ve sınırlandırılması maksadıyla  en elverişli teknoloji ve usuller seçilir ve uygulanır.
– Çevrenin korunması ve kirlenmesinin önlenmesi konusunda alınacak tedbirlerin bir bütünlük içinde tespiti  ve uygulanması esastır.
b) Kanalizasyon şebekesi bulunan yerlerde her atıksu kaynağının kanalizasyon şebekesine bağlanması mecburidir. Atıksular kesinlikle çevreye boşaltılmaz.
c) Kanalizasyon şebekeleri tahrip edilemez ve kullanım maksatları değiştirilemez.
d) Her türlü atık su kaynağı, kanalizasyon şebekesinden ve arıtma tesisinden faydalanılması ile bu tesislerde ve alıcı ortamda doğabilecek zararların giderilmesi için yapılacak bütün harcamaları karşılamakla mükelleftir.
e) Evsel ve endüstriyel atık suların kanalizasyon şebekesine bağlanabilmesi veya vidanjör veya benzeri bir taşıma aracı ile taşınarak boşaltılabilmesi için;
i) Kanalizasyon şebekesinin yapısına, kalitesine ve çalışmasına zarar verip engel olmaması,
ii) Çalışan personel ve civar halkı için sağlık problemi oluşturmaması,
iii)Atıksuların verildiği arıtma tesisinin çalışmasını ve verimini menfi yönde etkilememesi,
iv) Merkezi arıtma tesisinde oluşacak çamur vb. maddelerin arıtılması, uzaklaştırılması ve kullanılmasını zorlaştırmaması ve çevre kirlenmesine  yol açacak nitelik kazanmalarına sebep olmaması gerekir.
v) Endüstriyel atıksu hacminin ve kirletici özelliklerinin kaynakta azalmasına sebep olacak her türlü çalışma teşvik edilir.

Mükellefiyet

Madde 4. (1) İSU kuruluş kanunu hükümlerine göre, şehrin faydalandığı su kaynaklarının korunması ve mesuliyet alanındaki diğer su kaynaklarının ( göl, akarsular ve yeraltı suları ) kullanılmış sular ve endüstri atıkları ile kirletilmemesi için mevcut ve yeni kurulacak bütün endüstri kuruluşlarının ihtiyacı olabilecek arıtma tesisleri kurmalarını öngörür ve bu yönetmelikteki esaslar dahilinde mecburi kılar.

İKİNCİ KISIM
Yasaklamalar ve Kısıtlamalar

Kanalizasyon Şebekesine Müdahale

Madde 5. (1)  İdarenin yazılı izni olmadıkça yetkisiz hiçbir resmi veya özel kişi veya kuruluş tarafından kanalizasyon sitemine dokunulamaz, kanal şebekelerinin kapakları açılamaz, geçtiği yerler kazılamaz, şebekelerin yerleri değiştirilemez, bağlantı kanallar inşa edilemez ve şebeke sistemine bağlanamaz. Herhangi bir maksatla kullanılmak için kanalizasyon tesislerinden su alınamaz.

Yağmur Suyu Deşarjları

Madde 6. (1) Bölgede ayrık kanalizasyon sistem mevcut ise; yağmur suları ve kirli olmayan  bütün diğer yüzeysel drenaj suları evsel atıksu kanallarına ve hiçbir atıksu kanalı da yağmursuyu kanalına bağlanamaz.
(2) İSU Genel Müdürlüğü lüzumlu gördüğünde bu noktalardan atıksu numunesi alabilir. Bu durumda firma, sahası içerisinde yer alan yağmur suları ve kirli olmayan bütün diğer yüzey sularına karışan kirlilikten sorumludur.

Soğutma İşlemi Atıksuları

Madde 7. (1) Kirlilik ihtiva etmeyen proses dışı atıksular (temassız soğutma suları,vb.) ancak İSU’nun deşarj limiti onayı ile kanalizasyon şebekesine verilebilir.

Seyrelme

Madde 8. (1) Endüstriyel atıksular kirli olmayan sularla seyreltilmek sureti ile kanalizasyon şebekesine verilemez.

Kanalizasyon Şebekesine Verilmeyecek Atıklar ve Diğer Maddeler:

Madde 9. (1) Aşağıda sınırlanan atık, artık ve diğer maddeler hiçbir şekilde kanalizasyon şebekesine verilemez. Verilmesi halinde 27. Madde hükümleri uygulanır.
a) Benzin, nafta, gazyağı, motorin, fuel-oil, madeni yağlar, diğer solventler ve tek başına veya maddeler ile etkileşim halinde yangına sebep olabilecek veya herhangi bir şekilde insanlar, yapılar ve arıtma tesisleri için tehlike oluşturabilecek diğer sıvı, katı ve gaz halindeki her türlü madde,
b) Gaz fazına geçebilen, duman oluşturan, koku çıkartan, zehirli etkiler sebebi ile sağlık  açısından sakınca meydana getiren, bu sebeple kanallara girişi, bakımı ve onarımı engelleyen  her türlü madde,
c) Endüstrilerden  veya ticari işletmelerden kaynaklanan öğütülmüş durumda da olsa atıksu alt yapı tesislerinde çökelme tıkanmalara sebep olabilecek maddeler, özellikle süprüntü, moloz,hayvan dışkısı, kum, mutfak atığı, kül, selülozlu maddeler, katran, saman, talaş, metal ve tahta parçaları, cam,plastik, tüy, kıl, lif, curuf, paçavra, mezbaha artıkları,hayvan ölüsü işkembe içi, üzüm posası,çeşitli gıda maddeleri ve meyvelerin posası, mayalı artıklar, çamurlar deri artıkları ve benzeri maddeler.
d) Kanal yapısını bozucu,aşındırıcı, korozif maddeler, alkaliler, asitler, pH değeri 6’dan düşük, 10’dan yüksek atıklar.
e) 5 0C ile 40 0C arasında çöken, katılaşan, viskoz hale geçen, kanal cidarında katı veya viskoz tabakalar oluşturabilecek her türlü maddelerle, sıcaklığı 40 0C nin üstündeki her türlü atıksular.
f) Radyoaktif özelliğe sahip maddeler.
g) Dünya Sağlık Teşkilatı ve diğer uluslararası geçerli kriterler ile ulusal standart ve mevzuatlara göre tehlikeli ve zararlı atık sınıfına giren bütün atıklar.
h) Her türlü katı atık ve artıklar,su ve atıksu arıtma ve ön arıtma tesisi çamurları, bekletme depoları ve septik tanklarda oluşan çamurlar .
i) Kanal şebekesinde köpük oluşturabilen  ve debisi ne olursa olsun anyonik yüzey aktif madde konsantrasyonu 400 mg/L’ den fazla deterjanlı sular .
j) Debisi ne olursa olsun yağ ve gres konsantrasyonu 1000 mg/L’den fazla olan atık sular.
k) Debisi ne olursa olsun AKM konsantrasyonu 2000 mg/L’den fazla atıksular.
l)  Kanal şebekesi olmayan bölgelerdeki Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği’nin gerektirdiği düzeyde arıtılmamış evsel ve endüstriyel atıksular.

ÜÇÜNCÜ KISIM
Evsel Atık Suların Kanalizasyon
Şebekesine Deşarj Şartları

Kanalizasyon Şebekesinin Bulunduğu Yerlerdeki Evsel Atıksu Kaynaklarının Uyacağı Şartlar

Madde  10. (1) İdare tarafından evsel kaynaklı atıksular için “Kanal Bağlantı Ruhsatı” verilir.
Mal sahibi müteahhit veya apartman yöneticisi ya da vekili İdare‘ce hazırlanmış olan özel ruhsat formunu  doldurup İdare’ce belirlenen evraklarıda ekleyerek 5 nüsha projeyle birlikte müracat eder. Kanal bağlantı projesi için gerekli teknik bilgiler İller Bankası’nın ilgili talimatname ve normlarına uygun olarak hazırlanarak İdare tarafından verilir . Ruhsat işlerinin tamamlanması projelerin incelenmesi ve onayı için İdare’nin Tarifeler Yönetmeliği’nde belirlenmiş olan ruhsat ve kontrol harçları alınır .
(2) Bina bağlantı kanalının kanalizasyon şebekesine bağlanmaya hazır olduğunu “Kanal Bağlantı Ruhsatı’’alan kişi veya kuruluş İdare’ye bildirmeye mecburdur. Bağlantı İdare’nin göndereceği yetkili elemanların kontrolü altında mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisi tarafından yaptırılır. Bağlantı işlemi dolayısıyla kanalizasyon şebekesine gelebilecek her türlü zarar ve ziyan mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisince tazmin olunur. Kontrol masrafları Tarifeler Yönetmeliğinde belirtilen esaslar üzeriden mal sahibi müteahhit veya apartman yöneticisinden alınır.
(3) Şehir su şebekesiyle bağlantısı olmayan, özel bir içme ve kullanma suyu da bulunmayan ve içinde herhangi bir maksatla su kullanılmayan taşınmazlar kanalizasyon şebekesine bağlanmayabilir. Mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisinden Kanal Bağlantı Müsaade Belgesi bedeli dışında  işletme gideri alınmaz.
(4) Her parsel için ayrı ve bağımsız bir bağlantı kanalı yapılacaktır.
(5) Kanal şebekesine bağlı bir parselin daha sonra ayrı ayrı parsellere ayrılarak her parselde bağımsız konutlar inşa edilmesi durumunda her bir parselin kanalizasyon şebekesine ayrı ayrı yapılması mecburidir.
(6) İdare tarafından yapılacak denetim neticesinde bu yönetmeliğin şartlarına uygunluğunun tespit edilmesi durumunda eski binaların bağlantı kanalları, yerine yapılacak yeni binalar tarafından da kullanılabilir.
(7) Ayrık kanalizasyon sisteminin mevcut olduğu bölgelerde atıksular ve yağmur suları (çatı ve bahçe suları, drenaj suları) için ayrı bina tesisatları yapılıp ayrı parsel bacalarında toplandıktan sonra atıksular atıksu kanalına yağmur suları ve yer altı drenaj suları da yağmur suyu kanalına verilir. Birleşik sistem kanal şebekesi bulunduğu bölgelerde ise her iki parsel bacası birbiriyle birleştirilmek sureti ile atıksu parsel bacasından kanalizasyon şebekesine bağlantıları yapılır. Sonradan bu yolda ayrık sistem kanalizasyon şebekesi yapıldığında, atıksu parsel bacası atıksu kanalına, yağmur suyu parsel bacası yağmur suyu kanalına bağlanır .
(8)  Gayrimenkule ait parsel bacaları bitişik nizam yapılarda (bahçesi olmayan) kaldırımların altına, ayrık nizam yapılarda (bahçeli yapılarda) yola çıkıştan önce bahçe içinde İdare tarafından onaylanmış projedeki detay resimlere uygun olarak yapılır .
(9) Kanallar genelde (1). kat bodrumu cazibe ile alacak şekilde projelendirilir. Özel durumlar hariç birden fazla bodrumu olan binalar, deşarjlarını ya pompayla boşaltırlar ya da komşu parsellerden irtifak hakkı almak suretiyle deşarjlarının tamamını arka sokaklardaki şebekeye verebilirler .
(10) Kanal şebekesi bulunan iki sokaktan cephe alan parsellerin hangi kanal şebekesine bağlantı yapacağına İdare karar verir  ve parsel sahibi bu karara uymak mecburiyetindedir.
(11) Teknik şartlar, mevcut bir kanal bağlantısının yenilenmesini gerektiriyorsa, mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisi bu bağlantıyı İdare’nin istediği şekilde yapmak mecburiyetindedir.
(12) Yeni bir kanalizasyon şebekesi yapıldığında  aynı yolda daha önce eski kanaldan faydalanan bütün binaların yeni kanala bağlanması mecburidir. Bağlantılar İdare tarafından yaptırılır ve bedeli gayrimenkul sahibinden alınır.
(13) Kanalizasyon şebekesine bağlı veya bağlanacak olan binaların bodrum katların atıksuları, cazibe ile akıtılabilse dahi mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisi parsel çıkış bacasında atık suyun geri gelmesini önleyecek tedbirleri almak mecburiyetindedir. Aksi taktirde binaların uğrayabilecekleri zararlardan idare mesul olmaz.
(14) Mal sahibi müteahhit veya apartman yöneticisi atıksuları kanalizasyon şebekesine bağlayan kanalları, diğer özel tesisleri ve parsel bacasını muhafaza etmek ve her zaman kontrole hazır tutmakla mükelleftir.
(15) Atıksu kanalizasyon şebekesine bağlantısı yapılan gayrimenkulün parselinde daha önceden yapılmış özel tesisler ve her nevi atık su toplama çukurlarından çalışmaları İSU tarafından uygun görülmeyenler devre dışı bırakılır, atıksuları boşalttırılır. İç duvarları dezenfekte ettirilip temizleme işlemi bitirildikten sonra çukurlar uygun bir malzeme ile (çakıl vb.) doldurularak atıksu bağlantı sisteminin dışında bırakılır. Bütün bu işlemlerin mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisi tarafından yaptırılması mecburidir.
(16) İdare tarafından boşalttırılan ve devre dışı bıraktırılan bu çukurların İSU yetkilileri tarafından tetkik edilmesi ve sonra bir rapor halinde bundan sonra hangi maksatla kullanılacağının belirtilmesi, kullanım değişikliği söz konusu olduğunda kullanıcının İSU’ya haber vererek izin alması gereklidir.
(17) Atık su parsel bacası ile kanalizasyon şebekesi arasında kalan bağlantı kanalının bakım ve işletmesinden, mal sahibi müteahhit veya apartman yöneticisi mesuldürler. Mal sahibi,  müteahhit veya apartman yöneticisi bağlantı kanalında meydana gelebilecek tıkanıklıkları açtırmakla mükelleftir. Ev bağlantısındaki tıkanıklığın kanal şebekesine atılmaması gereken atıklardan olduğu tespit  edilirse mal sahibi, müteahhit veya apartman yöneticisi hakkında bu kanuna aykırı hareketten dolayı kanuni işlem yapılır.

Kanalizasyon Şebekesinin Bulunmadığı Yerlerdeki Atıksu Kaynaklarının Uyacağı Şartlar

Madde 11. (1) Kanalizasyon şebekesi bulunmayan veya kanalizasyon şebekesi projelendirilip yapımı programa alınmamış bölgelerde alıcı ortama deşarj yapan bütün evsel ve endüstriyel      atık su kaynakları 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği’ndeki hükümler doğrultusunda gerekli  tedbirleri almak ve atık su arıtma tesisleri kurmakla mükelleftir. Oluşan arıtma çamuru için Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği  ve Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği’ndeki ilgili hükümlere göre depolama ve uzaklaştırma  işlemleri yapılır.
(2) Atıksu kaynakları, atık su toplama havzasının özelliklerini göz önüne alarak, alıcı ortama deşarjın mümkün olmadığı hallerde, atıksularını yönetmelik hükümleri uyarınca ve yönetmelikte belirtilen limitleri sağlayacak şekilde arıttıktan sonra sızdırmaz bir depoya toplar.
Arıtılan atıksular, İSU’ ya ait veya İSU’ dan çalışma ruhsatı almış taşıma araçları  ile  İSU’nun belirleyeceği noktalarda kanal şebekesine veya alıcı ortama boşaltılır. Taşıma  işleminin bedeli  İSU’nun Tarifeler Yönetmeliği’ne uygun olarak belirlenir.
(3) İdare uygun görürse yetki ve mesuliyet alanında kalmak üzere lüzumlu gördüğü tedbir ve teminatı alarak özel taşıma araçlarına (vidanjör) çalışma izni verebilir. Bu araç sahipleri, İdare’den alacakları çalışma izin belgesindeki şartlara uymak kaydıyla araçlarını çalıştırabilirler. Ancak çalışma süresi içinde sebep olacakları her türlü zarar ve ziyandan mesul olurlar.
Bu araçlara (vidanjör) Çalışma İznini İSU Genel Müdürlüğü, Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı verir. Vidanjörlerin döküm yerlerini Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı tayin eder.
(4) Dere yatakları vasıtasıyla kollektör hattına veya atıksu arıtma tesislerine taşınan atıksuları deşarj eden atıksu kaynakları,  yönetmeliğin Dördüncü Kısmındaki “Endüstriyel Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Şartları” hükümlerine tabidir.
(5) Atıksu depolama çukurlarında birikmiş atıksularını açığa boşaltan  veya  taşmasına
fırsat  verenler hakkında İdare’nin  belirleyeceği cezai hükümler uygulanır.
(6) Alıcı ortama deşarj eden endüstriyel atıksu kaynakları Su Kirliliği Kontrolü
Yönetmeliği, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile Çevre Bakanlığı tarafından hazırlanacak diğer yönetmelik hükümlerine tabidir.

DÖRDÜNCÜ KISIM
Endüstriyel Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Deşarj Şartları

Atıksu Abonesi Durum Tespit Esasları

Madde 12. (1) İSU, mesuliyet alanı içerisinde bulunan kurulu her endüstriyel atıksu kaynağında, en az iki teknik elemanına durum tespiti yaptırır. Sözkonusu endüstriyel atıksu kaynağını üreten kurum isim, üretim, hammadde, su, atıksu kanal durumu ve arıtma tedbirleri vb. açılarından incelenir ve sonucunda bir rapor tanzim edilir.
(2) İnceleme neticesinde sözkonusu kuruluştan endüstriyel nitelikte atıksu kaynaklanmadığı tespit edilirse, o kuruluş arşive kaydedilir ve bu  kuruluş  hakkında  evsel  atıksu kaynağı olarak değerlendirme yapılır. Ancak üretim değişikliği ve benzeri değişmelerde İSU’ya haber verilmesi konusunda ilgilisi ikaz edilir.
(3) İnceleme sonucunda işyerinden endüstriyel  nitelikte  atıksu  kaynaklandığı tespit
edilirse dahil olduğu endüstri kategorisi Çevre Kanunu Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği’nde verilen  sınıflandırmalar çerçevesinde tespit edilir.
(4) Kategorizasyon işleminden sonra işyerinde yapılan tespitler (inceleme, numune alarak karakterizasyon) veya literatür bilgileri ile atıksularının  kirleticiliği tespit edilir.
(5) Atıksu karakterizasyonunun tespit edilmesini takiben, işyerinin deşarj sınır değerleri tespit edilir.
(6) Deşarj ortamı ve atıksuyun kirletilicilik nitelikleri birlikte değerlendirilerek o işyeri için esas alınacak kirletici parametre ve kirlilik katsayısı tespit edilir.
(7) Bu tespitlerden sonra firma atıksu abonesi olarak  kaydedilir,  atıksu  arıtma tesisi kurma şartları aşağıda verilen h ve Madde 16- b fıkralarına göre karara bağlanır.
(8) Bu değerlendirmeler neticesinde atıksularının özellikleri itibariyle kanalizasyon
sistemine direkt deşarjları uygun görülmeyen endüstriyel atıksu kaynaklarından Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği hükümlerinde belirtilen esasları sağlamak üzere, 29 Nisan 2005 tarih ve 2005/5 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı’nın Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nin Atıksu Arıtma Tesisleri Proje Onayları ile ilgili yayınlamış olduğu genelge hükümleri çerçevesinde işlem yapılacaktır.

Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı (DKKR) Alınması Esasları

Madde 13. (1) Endüstriyel atıksu bağlamak veya boşaltmak sureti ile kanalizasyon şebekesinden faydalanılması İSU’nun yazılı onayına bağlıdır. Onay şartları Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, İdari Usuller Tebliği muhtevasında, İSU tarafından hazırlanan Yönetmelikte tespit edilir.
(2) Mevcut olan veya henüz ruhsat almamış olan her atıksu kaynağının, “Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı”  almak üzere İSU’ ya müracaat etmesi mecburidir.
(3) Bu Yönetmelik hükümleri dahilinde, işletmelerin  evsel nitelikleri atıksuları varsa, atıksu kaynağı arşive kaydedilir. Atıksuları fosseptik tankta toplayarak ruhsatlı vidanjörler ile atıksu arıtma tesislerinde bertaraf etmesi ve bunu belgelemesi kaydı ile  bir “Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı”  verilir.
(4) Yönetmelik hükümleri dahilinde ön arıtma veya arıtma ihtiyacı mevcut ise atıksu kaynağına ön arıtma ve/veya arıtma tesislerini kurup işletmesi için 3 aydan az 1 yıldan fazla olmamak şartıyla süre verilir. Söz konusu süre 1 defaya mahsus verilir ancak, projenin hazırlanıp onaylanmış ve inşasına başlanmış olması şartı ile 3 aydan az 1 yıldan fazla olmamak şartıyla ek süre verilebilir. Ayrıca mücbir sebeplerin (genel seferberlik ilanı genel kısmi grev yangın, sel baskını, deprem vb.) belgelenmesi durumunda 6’şar aylık ek süreler  verilir. Mücbir sebeplerden dolayı verilen ek sürelerin toplamı 1 yılı geçemez. Kuruluş kendisine verilen sürelerin sonunda tedbirlerini almazsa, işyeri işletme izni verilmemesi ve iptal edilmesi hakkında ilgili kuruluşlara kanuni işlemleri başlatması için bildirim yapılır. Kuruluş bu zaman zarfında atıksularını çevreye zarar vermeyecek şekilde tedbirler alarak bertaraf etmekten mesuldür ve bunu belgelediği takdirde DKKR verilir. Aksinin tespit edilmesi durumunda DKKR iptal edilir. Arıtma tesisini tamamlayan firmanın DKKR yeni şartlara uygun olacak şekilde ücretsiz olarak yeniden düzenlenir.
(5) Her endüstriyel atıksu kaynağı ruhsat almak üzere İSU’ dan alacağı müracaat formunu 15 gün içerisinde doldurup İSU’ ya teslim etmek zorundadır. Müracaat formundaki bütün bilgilerin doğru olması, istenen şekilde düzenlenmiş ve bu bilgilerin sorumluluğunun ilgili endüstri kuruluşunca yüklenilmiş olması şarttır.
(6) Başvuru Formunda atıksu kaynağının çıkardığı atıksuların miktar ve özelliklerine dair bilgilerin İSU’ ca yeterli görülmemesi halinde durum ilgilisine bir yazı ile bildirilir. Bu durumda, belgeleme işlemi   İSU tarafından veya İSU’ nun uygun göreceği yetkili kuruluşlara da yaptırılabilir ve bedeli ilgili   endüstri kuruluşu tarafından karşılanır. Müracaat formu incelenip yerinde   denetleme yapılarak en geç 3 ay içinde değerlendirilir ve o tesis için bir “Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı” düzenlenir. Endüstriyel atıksu deşarjlarının hangi şartlarda kanalizasyon şebekesine verilebileceği, atıksularda aranılacak özellikler, eğer gerekli ise arıtma veya ön arıtma şartları ruhsatta  ayrıntılı olarak belirtilir. Ruhsat işlemlerinin tamamlanması ve tasdiki için DKKR Bedeli İSU Tarifeler Yönetmeliği’nde belirtilen esaslara ve ilgili tarifeye göre alınır.
(7) Bir endüstriyel kuruluşun her atıksu  deşarjı için ayrı bir ruhsat alması, bir işyerinin farklı adreslerde bulunan kuruluşları için ayrı ruhsat işlemleri yaptırması ve bu kuruluşlara ayrı ruhsatların verilmesi mecburidir.
(8) Ruhsatta belirtilen şartlar dışında kanalizasyon şebekesinden faydalanma ve boşaltma yasaktır.
(9) Birden fazla endüstriyel atıksu kaynağının, İSU’ nun tasdikini alarak arıtma tesisi ve sistemlerini ortak olarak kurmaları  mümkündür. Bu durumda DKKR, ortak arıtma kuran kuruluşlar tarafından yazılı şekilde arıtma tesisini işletmekten mesul olarak beyan edilen kuruluşa verilir.
(10) Toplu ve/veya ortak arıtma tesisi yapan Organize Sanayi Bölgeleri (OSB)’nde yürürlükte olan Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Toplu ve/veya ortak arıtma tesisi yapan Kooperatifler, Konut Kooperatifleri vb’de ise İSU Genel Kurul Kararı ile Atıksu Bedeli indirimi uygulanabilir.
(11) İdaremiz görev yetki alanında bulunan Organize Sanayi Bölgeleri ve Kooperatif teşekkülleri  deşarj limitlerini sağlamak mecburiyetindedir. Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB), Organize Sanayi Bölgesi Yönetimi, kooperatif teşekküllerinde ise site yönetimi İSU’ya karşı mesuldür. Bölge çıkışında bölgenin atıksularını karakterize ederek gerekli işlem ve mevzuatın uygulanabilmesi için;
– OSB yönetimi tarafından kapalı numune alma yeri oluşturulur ve debi ile orantılı kompozit numune alma cihazı ve gerekli donanım sağlanır.
– Bu nokta İSU’nun kolaylıkla ulaşabileceği şekilde düzenlenir.
– Mevzuat hükümlerine uyulmadığı takdirde müeyyideler uygulanarak ilgili birimlere ve Bakanlığa gerekli işlemlerin yapılması için yazışma yapılır.
– OSB ve Kooperatif teşekkülleri yükümlülüklerini yerine getirdikten sonra DKKR ve / veya GSMR görüşü verilir.
(l2) OSB’nin müşterek bir arıtması yok ise, OSB’de bulunan her bir firma deşarj ettiği atıksudan ayrı ayrı mesuldür. Her biri OSB Yönetimi tarafından ayrı ayrı denetlenir ve İSU Genel Müdürlüğü’ne bilgi verilir. Bu kuruluşların DKKR’ları bağlı bulundukları OSB yönetimleri tarafından verilir. OSB’nin ortak deşarj noktasından alınan numune değerlerinin deşarj standartlarını sağlamaması durumunda, OSB Yönetimi ilgili kuruluşlara gerekli tedbirleri aldırmak mecburiyetindedir.
(13) Evsel ve sanayi atıksularını tamamen ve devamlı olarak tekrar kullanılabilir seviyede arıtan ve hiçbir deşarjı olmayan sanayi kuruluşlarına ve arıtma tesisine sahip bütün kuruluşların arıtma işleminden kaynaklanan çamur bakiyesini yürürlükte olan Katı Atıkların Kontrolü ve Toprak Kirliliğinin Kontrolü  Yönetmelikleri’nde ve bu konuda çıkacak ilgili yönetmeliklerdeki usullerle uzaklaştırmaları ile ilgili Yönergedeki kurallara tam ve eksiksiz biçimde uymaları şartıyla “Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı” verilir.

Yeni Kurulacak Endüstriler için Yararlanma Onayı Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı Alınması Esasları

Madde 14. (1) Kurulacak her endüstri kuruluşu, işyeri açma izni başvurusu sırasında, İSU’ya Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı başvurusu da yapmak mecburiyetindedir. Bu aşamada Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı başvuru formu doldurularak İSU’ya sunulur. Başvuru formu İSU tarafından 3 ay içinde incelenerek deşarj koşulları, ön arıtma ve/veya arıtma gerekip gerekmediği ilgilisine bildirilir. Ön arıtma ya da arıtma gerekli görüldüğü  takdirde arıtma tesisi kurma şartları bildirilir. Endüstrinin  işletmeye geçmesi ve atıksu arıtma tesisinin çalıştığının İSU’ya bildirilmesi sonrasında da Madde 21’de verilen denetleme işlemlerine başlanır.

-Firmanın atıksu karakteri evsel nitelikli olması veya atıksuları  ile ilgili tedbir alması durumunda GSM görüşü verilerek ilgili Belediyesine bildirilir. Büyükşehir hudutları içerisinde bulunan Organize Sanayi ve Kooperatif  teşekkülleri bulundukları sitelerde sızdırmaz fosseptik veya  tam arıtmalı atıksu ünitelerinin kurması halinde GSM ruhsatı için görüş verilir. Organize Sanayi Bölgeleri ve Kooperatif teşekküllerinin bulunduğu sitelerde KÖP, AP v.s. tek abone yapılabilir. Bununla ilgili işlemler Atıksu Ruhsat Yönergesi’nde açıklanır.
-Endüstriyel atıksularını tümüyle ve sürekli olarak tekrar kullanılabilir düzeyde arıtan ve hiçbir deşarjı olmayan endüstri kuruluşlarına ve arıtma tesisine sahip tüm kuruluşların arıtma işleminden kaynaklanan çamur bakiyesini yürürlükte olan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde ve bu konuda çıkacak ilgili yönetmeliklerde belirtilen usullerle uzaklaştırmaları  ve ilgili  Yönergede’ki kurallara tam ve eksiksiz biçimde uymaları şartıyla “Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı” verilir.

Ruhsatın Geçerliliği ve Sürekliliği

Madde 15. (1) “Deşarj  Kalite Kontrol Ruhsatları” üçer (3) yıllık süreler için geçerlidir. Her süre bitiminde şartları incelemek sureti ile İSU ruhsatları yeniler. Üretim miktar ve düzeninde veya faaliyet türünde değişiklik yapacak olan endüstriyel atıksu kaynakları, altı (6) ay önceden İSU’ya müracaat ederek ruhsatlarını yeniletirler.
(2) Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı alan işyerleri Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’nde belirtilen şartları sağlamakla yükümlüdürler. Ruhsat sahibi olmak, şartların sağlanmaması ile oluşacak cezai ve hukuki müeyyidelerden  kurtulmayı temin etmez. Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatları bu Yönetmelik geçerli olduğu süre içinde geçerlidir. Bu yönetmelik herhangi bir şekilde değiştirildiğinde gerekiyorsa süresi dolmamış bile olsa İdare tarafından ruhsatların yenilenmesi istenebilir.

Ön Arıtma Gereği

Madde 16. (1) Atıksuların  özellikleri  nedeniyle  kanalizasyon  sistemine  doğrudan   deşarjı  uygun  görülmeyen  endüstriyel  atıksu  oluşturan  kuruluşlar  “Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği”nde  belirtilen  esasları  sağlamak  üzere,  2560  sayılı  kanunun 19’ncu  maddesi  uyarınca  her  türlü  kuruluş,  işletme,  bakım,  kontrol  ve  belgeleme  harcamaları  kendilerine  ait  olmak  üzere,  gerekli  ön  arıtma  düzenini  kurar,  işletir ve bunlardan mesul az bir teknik görevli bulundurur.
(2) Gerek  atıksu  debisi,  gerekse  kalitesi  açısından  kesiklik  veya  aşırı  salınımlar  gösteren  işletmeler  ile  arıtılması  mecburi (tehlikeli  ve  toksik  karakterde) atıksu  deşarj  eden  kuruluşlardan,  özel  bir  arıtma  tesisi  kurmaları  ve  işletmeleri  istenir.

Ön  Arıtma  Şartları

Madde 17. (1) Kanalizasyon   şebekesinden  faydalanan  veya  bölgesinde  kanal  şebekesi  inşa  edilmiş  olan  kirletici  kaynakların  endüstriyel  atıksu  özellikleri  belirtilen parametre sınırlarının dışında ise, tablo 1 deki limit değerleri sağlayacak şekilde ön arıtma uygulanır. Ön arıtma şartları,  kanalizasyon şebekesinin özellikleri  göz önüne  alınmak  suretiyle  belirlenir. Hangi  atıksu  toplama  havzalarının  bu  kapsamda  olduğu  İdare’ce  belirlenir.                               (2) Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı, atıksuları  bu  maddede  öngörülen  kalite  ölçülerini  sağlayan  ancak  özellik  arz  eden  atıksu  kaynakları  için  yük  tarifine  dair kısıtlamalar  koyabilir.
(3) Kanalizasyon  şebekesi  haricinde  diğer  alıcı  ortama  deşarj  yapan  endüstriyel  atıksu  kaynaklarının  atıksuları  için  kısıtlamalar,  Su  Kirliliği  Kontrol  Yönetmeliği’nde  belirlenen  esaslarda  değerlendirilir.
(4) Kanalizasyon  şebekesine  deşarj  edilecek  atıksularda  sağlanması  gereken  sınır  değerler  aşağıda  verilmiştir:

Tablo 1- Atıksu deşarjlarında uyulması gereken sınır değerler:

PARAMETRELER
İKİ  SAATLİK  KOMPOZİT  ATIKSU  ÖRNEĞİNDE
İZİN  VERİLEBİLİR  DEĞER
KOİ (mg/1)  (a) 800
AKM (mg/1)  350
Toplam Azot (mg/1) 100
Toplam Fosfor (mg/1) 10
Yağ ve gres (mg/1) 50
Anyonik Yüzey Aktif
Maddeler (Deterjan) (mg/l) 10
(Biyolojik olarak parçalanması TSE’ye
uygun olmayan maddelerin boşaltımı yasaktır.)
Arsenik (As) (mg/1) 3
Antimon (Sb) (mg/1) 3
Kalay (Sn) (mg/1) 5
Demir (Fe) (mg/L) 5
Bor (B) (mg/1) 3
Kadmiyum (Cd) (mg/1) 2
Toplam Krom (Cr) (mg/1) 5
Bakır (Cu) (mg/1) 2
Kurşun (Pb) (mg/1) 3
Nikel (Ni) (mg/1) 5
Çinko (Zn) (mg/1) 5
Civa (Hg) (mg/1) 0.2
Gümüs (Ag) (mg/1) 5
Toplam Siyanür (CN) (mg/1) 10
Fenol  (mg/1) 20
Toplam Sülfür (mg/1) 2
Serbest Klor (mg/1) 5
Sülfat (SO4) (mg/1) ( c ) 1700
Sıcaklık ( 0 °C )   (b) 40
pH                        (b)  6-10

a) KOİ parametresi atıksu havzalarının  konumları göz önünde  bulundurularak İSU Yönetim Kurulu kararı ile yarısına kadar azaltılabilir.
b) Sıcaklık ve pH için verilen değerler kesin olarak uyulması gereken sınır değerler olup, KÖP uygulamasına girmemektedir. pH değerlerinin ilgili tekil numunede sağlanması gerekir. pH  parametresi  limit  değerlere  uygun  olmayan kuruluşların  atıksu   deşarjına  izin  verilmez.  Deşarj limitlerini   sağlamayan  kuruluşlara  tespit   tarihinden  itibaren  15  gün  süre  verilir.  Bu  süre  sonunda  limit  değerler  sağlanmazsa  kapatma  cezası   verilir.
c) İSU sülfat  parametresi  1700  mg/1  üzerinde  olan  endüstrilerde  seyrelmenin  olduğu  kanal  noktasına  kadar  özel  kanal  yapılmasını  isteyebilir  veya  İSU  söz  konusu  kanalı  bedeli  mukabili  yapabilir. Bununla  ilgili  işlemler  Yönerge’de  belirtilir.

Seyrelme Yasağı

Madde 18. (1) Deşarj  standartlarının  sağlanması maksadıyla atıksuların yağmur  suları,  soğutma  suları  gibi kirli  olmayan proses  dışı  atıksularla seyreltilmesi  kesinlikle  yasaktır.

Arıtma  ve  Ön  Arıtma  Kapsamı

Madde  19. (1) Madde 17 ( a ) kanalizasyon şebekesinden faydalanan, Madde 17 ( c ), alıcı  ortama deşarj yapan tüm  “kirletici kaynaklar” için geçerlidir.  İSU,  atıksu  debisi  Q<(50m3 / gün)‘den  aynı zamanda  KOİ konsantrasyonu 4000mg / L’den az olan ve konvansiyonel  parametreler  açısından (AKM,Top-N,Top-P,Yağ-Gres,Yüzey aktif maddeler) madde 17’de verilen  ölçütleri  sağlayan endüstriyel  atıksu  kaynaklarından  ön  arıtma  şartı  aramaz.
Ön Arıtma / arıtma   tesisi  kurma  mecburiyeti  dışında  tutulan  bu  tür  iş  yerlerine  Madde  24’de  belirtilen esaslar  dahilinde  sürekli  olarak  Kirlilik  Önlem  Payı  tahakkuk  ettirilir.

BEŞİNCİ KISIM
Endüstriyel  Atıksuların  Kontrolü

Kontrol  ve  Belgeleme  Yükümlülüğü

Madde  20. (1) Endüstriyel  atıksu  kaynakları,  Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’nde  belirtilen  hususlara  aynen  uymak  üzere  deşarjlarını  veya  ön  arıtma  tesislerinin çıkış sularını, Yönetmelikte belirtilen  aralıklarla numune almak ve ölçüm yapmak suretiyle kontrol etmek, atıklarının özellik ve miktarlarına dair bilgileri sürekli ve düzenli olarak tespit etmek ve bu hususu Yönetmelikte istenildiği düzende belgelemekle mükelleftirler. Bu belgeler istenilen aralıklarla raporlar halinde İSU’ ya verilir. Ölçüm ve belgeleme, yeterli ölçüm ve personel imkanları olduğu  İSU’ca tespit edilen ve onaylanan endüstri tesisleri tarafından bizzat yapılabileceği gibi harcamaların ve analiz ücretlerinin ilgili kaynak tarafından karşılanması şartıyla İSU laboratuarı veya İSU’ nun  uygun göreceği gerekli teçhizata sahip olan başka kuruluşlara da yaptırılabilir.
(2) İSU, endüstriyel atıksu kaynağının ruhsata tabi deşarjlarında uygun gördüğü aralıklarda ve düzende bizzat örnek almak ölçüm yapmak veya yaptırmak suretiyle deşarjların uygunluğunu ve tanzim edilen belgelerin doğruluğunu tahkik eder. İSU, endüstriyel kuruluşun atıksu kaynağında ilave bir çalışmaya ihtiyaç gördüğü taktirde, harcamaların ilgili kuruluş tarafından karşılanması şartıyla bir denetim çalışması yapar veya uygun göreceği yetkili bir kuruluşa yaptırır.
Ön arıtma  ve arıtma mükellefiyeti bulunan atıksu kaynaklarının bu mükellefiyet çerçevesinde kurup işletmekte oldukları arıtma tesislerinin yönetmelik hükümlerine uygunluğu veya uygunsuzluğu, belli bir zaman içinde alınan ardışık atıksu örneklerinin, geçerli teknik usullerle ve birlikte değerlendirilmesi neticesinde tespit edilir.
Sözkonusu endüstri kuruluşu, İSU’nun yapacağı veya uzman bağımsız  kurum ve kuruluşlara yaptıracağı bu denetleme işlemini, İSU’nun Tarifeler Yönetmeliği’nde belirlendiği ölçüde ödemekle mükelleftir.
(3) Endüstriyel atıksu kaynağının ilgilileri; denetim amacı ile gelen, gerekli kimlik ve belgeyi bulunduran İSU yetkililerini veya görevlendirilmiş yetkili kuruluş görevlilerini günün her saatinde tesis içine almak, numune almak ve ölçüm için kullanılacak kontrol bacalarını hazır halde bulundurmak ve İSU’ nun denetimine yardımcı olmakla mükelleftir.
Tesisi denetlemeye açmayan veya sorumluları bekleten firmaya by-pass yaptığı kabul edilerek işlem yapılır.

Arıtma  ve/veya Ön Arıtma Tesisi Kurmuş Endüstriyel Atıksu Kaynaklarının Denetimi

Madde 21. (1) Endüstriyel  nitelikte atıksuyu olup da Yönetmelikte belirtilen şartlarda arıtma tesisi kurmuş kuruluşlar aşağıdaki esaslarda denetlenirler:

a)  Endüstriyel  atıksu kaynağını üreten kuruluş atıksularını, onaylanmış projeye göre
yapılmış arıtma tesisini işletmeye aldığını bildirmesinden sonra,

-Adı  geçen arıtma tesisinin projesine uygun olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği,
-Arıtılması gerekli tüm atıksuların arıtma tesisine deşarj edilip edilmediği,
-Yönetmelikte belirtilen kontrol düzeneklerinin kurulup kurulmadığı konularında
en az iki İSU teknik görevlisi tarafından işyeri denetlenir ve atıksu numuneleri alınır.
Bu incelemeler sırasında  gerekli görülen hallerde arıtma tesisini yapan yüklenici firma
sorumlusunun gereken açıklamaları yapması için tesiste hazır bulunması istenebilir.

b) Alınan atıksu numunelerinin analiz sonuçlarının limitleri aşması halinde durum kuruluşa bildirilerek gerekli revizyonların Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı tarafından verilecek süre içerisinde  yapılması istenir. Numune alma tarihi itibariyle, müessesenin Kirlilik Önleme Payı işlemleri başlatılır. Gerekli revizyonun yapıldığının yazıyla İSU’ya  bildirilmesinden sonra atıksudan numune alınır. Kirletici parametre değerlerinin limitleri sağlamasından sonra ikinci bir  atıksu numunesi alınarak değerlendirme yapılır.  Her  iki numunenin analiz ortalamasının Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’nde verilen söz konusu limitleri sağlaması durumunda adı geçen firmanın Kirlik Önlem Payı (KÖP) ödemesi bir sonraki kontrole kadar Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı tarafından durdurulur. Alınan numunelerin Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’nde belirlenen limitleri sağlamaması durumunda o atıksu  kaynağının  Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı  iptal edilir.

Kontrol Düzeni

Madde 22. (1) Atıksu kaynağı, ruhsata tabi bütün deşarjları için, deşarj yerinde veya arıtma tesisi sonrası, kolayca ulaşılabilen ve numune almaya müsait bir kontrol bacası inşa eder. Kontrol bacasının yapısal özellikleri  İSU tarafından tespit edilir.
(2) İSU Genel Müdürlüğü Arıtma Tesisleri Daire Başkanlığı’nca atıksu debisi 50 ton/gün ve üzerinde olan endüstriyel atıksu kaynakları deşarj yerinde veya ön arıtma  tesisi çıkışında kayıt yapabilen bir debi ölçüm cihazı ile debi ile orantılı kompozit numune (karma numune) alma cihazı bulundurmak mecburiyetindedir. Atıksu debisi 50 ton/gün altında kalan endüstriyel atıksu kaynakları, en az iki saatlik atıksu debisini temsil edebilecek numune alma havuzu inşa etmek ve bu cihazları sürekli çalışır durumda tutmak mecburiyetindedir. Madde 20’ deki  belgelerin  bu cihazla ve numune alma havuzundan alınan numunelerden yararlanarak hazırlanması mecburidir. Denetlemelerde, normal işletme şartlarına ait iki saatlik kompozit numuneler ve bunlara ait sınır değerler esas alınır. Ancak iki saatlik kompozit numune alınması mümkün olmayan, arıtılmış atıksularını iki saatten daha kısa sürede deşarj eden ve doğrudan by-pass yapan işletmelerde, arıtılmış atıksu deşarjının devam ettiği süre içerisinde alınan kompozit numune değeri iki saatlik kompozit numune değeri ile kıyaslanarak denetleme yapılır. Atıksu kaynağı olan işletme tarafından şahit numune talep edildiği takdirde, şahit numune alınır ve İSU’nun uygun gördüğü bir kuruluşa analiz yaptırılabilir. Sonuçların farklı olması durumunda analiz tekrarlanır.
(3) Ön arıtma veya arıtma tesisi yükümlülüğü olan atıksu kaynakları , ani dökülme ve deşarjların tespiti ve daha anlamlı numune alma işlemini sağlamak üzere tesis çıkışında, deşarj noktasında veya kanala bağlantı öncesi bir kontrol/dengeleme tankı yapmak ve işletmek mecburiyetindedirler. Madde 18’de tanımlanan seyreltme yasağı  bu tanklar için de geçerlidir. Kontrol / dengeleme tanklarının hacim vb. yapısal özellikleri yönergede tespit edilir.
(4) Arıtma tesisi kurmuş atıksu kaynaklarının denetimleri aşağıdaki tabloya uygun şekilde yapılır:

Yerinde Arıtma Sistemleri

Zemin Türüne Bağlı Olarak Arıtma Teknolojisinin Seçimi
Normal zeminlerde, septik tank sonrası sızdırma çukuru ve sızdırma yatakları ile ilgili akım şemaları, Şekil Ek1.1’de ve sızdırma yataklarının beş değişik tasarımı, Şekil E1.2’de verilmiştir. Septik tank sonrası, yerçekimi ile atıksuyun sızdırma yatağına dağıtılması, Şekil E1.2a’da verilmiştir. Şekil E1.2b ve E1.2c’de, sızdırma yataklarının dinlendirmeli olarak çalıştırılması, Şekil E1.2ç’de, atıksuyun septik tanktan sonra pompa veya sifonlama ile sızdırma yatağına verilmesi ve Şekil E1.2d’de septik tank sonrası pompa ile sızdırma yatağına tabandan üzeri özel bir sızdırma tabakası ile kaplı küçük çaplı bir boru ile verilen ve sızan suyun uç kısımdan toplandığı sızdırma yatağının şematik şekli verilmiştir.

Alüvyonlu zeminlerde septik tank çıkışının havalı arıtma veya kesikli kum filtresi ile arıtılması ve nihai uzaklaştırması, Şekil E1.3’de ve özel sızdırma yataklarına ait şematik şekiller, Şekil E1.4’de verilmiştir. Şekil E1.4a’da, sığ kum yataklarından basınç altında sızdırma, Şekil E1.4b’de, dolgu kum yataklarından sızdırma, Şekil E1.4c’de, kum yataklarından sızdırma ve üzerindeki bitkilerin sızdırılan su ile beslenmesi, sonra buharlaşma ile atmosfere salınması ve Şekil E1.4ç’de, iki kademeli septik tanktan geçen suyun yapay sulakalanlarda arıtımının şematik şekli gösterilmiştir.

Geçirimsiz zeminlerde, zemine sızdırmak pratik olarak mümkün değildir. Geçirimliliğin çok düşük, yeraltısu seviyesinin yüksek, zemin eğiminin yüksek, taşkınların meydana geldiği ve atıksuyun, su kaynaklarının yakınlarında oluştuğu durumlarda zemine sızdırma düşünülmemelidir. Geçirimsiz zeminlerin olduğu yerlerde atıksular, daha kompleks arıtma sistemleri ile arıtılmalı ve uzaklaştırılmalıdır. Uygulanabilecek nihai deşarj alternatifleri, su sızdırmayan bekletme tankı (Şekil E1.5a), iki kademeli septik tank sonrası buharlaştırma (Şekil E1.5b), iki kademeli septik tank sonrası yapay sulakalanlar ve arazide arıtma (Şekil E1.5c), atıksuların toplandıktan sonra septik tank çıkışının vakumlu membran biyoreaktör ile arıtımı (Şekil E1.5ç) olabilir. Geçirimsiz zeminler için önerilen bu nihai uzaklaştırma sistemleri, normal ve alüvyonlu zeminler için de kullanılabilir.

Yerinde arıtma teknolojileri olarak sunulan bu akım şemalarında bulunan her bir sistemin bileşenleri, daha detaylı olarak aşağıda açıklanmıştır.

Şekil E1.1 Normal zeminlerde septik tank sonrası sızdırma çukuru ve sızdırma yatakları.

a)                                                                          b)

c)                                                                               ç)

d)
Şekil E1.2 Normal zeminlerde sızdırma yataklarının beş değişik tasarımı

Şekil E1.3 Alüvyonlu zeminlerde septik tank çıkışının havalı arıtma veya kesikli kum filtresi ile arıtılması ve nihai uzaklaştırması.

a)

b)

c)

ç)
Şekil E1.4 Alüvyonlu zeminlerde nihai uzaklaştırma alternatifleri.

a)

b)

c)

ç)
Şekil E1.5 Geçirimsiz zeminlerde nihai uklaştırma alternatifleri
a) Kuru (susuz) Çukurlar
Üstü örtülü bir çukurdur. Tabanı, geçirimli veya geçirimsiz olabilir. Yeraltı suyunun kirlenmemesi gereken yerlerde tabanı sızdırmaz yapılır. Buralarda biriken atıksular, belli sürelerle boşaltılırlar. Sızdırmalı olanlarda ise sulu kısım yeraltına sızar, kalan kuru kısım ise çukurda toplanır.

Su sızdırmayan geçirimsiz kuyular, ayda insan başına 70 litre veya altı aylık boşaltma evresi için insan başına 400 L’lik hacim düşünülerek boyutlandırılır. Geçirimli çukurlara 90 cm veya daha büyük çap verilir ve giriş borusu altındaki seviyede derzler açık olarak teşkil edilir. En üst derz tabii zeminden 60-90 cm aşağıda bulunmalıdır. Zeminin boşlukları tıkanıp çukur dolduktan sonra bir T çıkışı ve bir dolu savak borusu üstteki sıvıyı sızdırmalı bir çukura iletir.

Bu çukurlar, kuyuların yeraltı suyu akımına göre alt (mansap) taraflarında ve bakteriyel kirlenmeyi önlemek için 15 m ve kimyasal kirlenmeyi önlemek için ise 50 m den daha uzakta bulunmalıdır. Bu tür çukurlar bina temelinden en az 6 m uzakta açılmalıdır. Merkezi bir içme suyu sistemini besleyen su kuyuları yakının da bu tür çukurlar asla yer almamalıdır.

b) Kompostlaştırma Tuvaletleri
Organik atıkların, havalı olarak kompostlaştırıldığı tuvaletlerdir. Hava ihtiyacı, havalandırma borusu ile 12 Volt’luk bir havalandırma fanı ile sağlanabilir. Üç şekilde uygulanabilmektedir. Birincisi kesikli uygulamadır. Atık, 12 ay boyunca kompostlaştırmaya tabii tutulur. İkincisinde kompost belli sürelerle alınır. Üçüncü uygulamada ise kompostlaştırma yer seviyesinin üstünde yapılır. Oluşan sızıntı suyu, yapay sulakalanlara veya araziye direkt olarak uygulanabilir (Şekil E1.6a).

c) Sulu Tuvaletler
Burada, tuvaletin hemen altına yeralan sifon içindeki su dolayısıyla, boru devamlı suretle kapalı olacağı için koku ve böcek problemi yaşanmaz. Her kullanım sonrası 2-3 L’lik su ile tuvalet sürekli olarak yıkanır (Şekil E1.6b).

ç) Çok Gözlü Septik Tanklar
Çürütme çukurları olarak da adlandırılırlar. Kanal şebekesi olmayan kırsal yerleşim alanlarındaki münferit bina veya küçük yerleşim gruplarının atıksularının bertarafı için uygulanabilecek kullanışlı bir sistemdir. Üstü kapalı çöktürme çukurlarından ibarettir. Bunlar genellikle, iki, üç veya dört gözlü olabilir (Şekil E1.6c). Çamurun büyük bir kısmı ilk gözde toplanır. Faydalı hacim, 200 L/N’e göre hesaplanır. Bir biyolojik faaliyetin de olması isteniyor ise 1000 L/N’ye göre bir boyutlandırma yapılması gerekmektedir. Bekletme süresi 2 gün civarındadır. Su yüksekliği, 1.2-2 m aralığında alınabilir. En küçük hacim 3 m3 olup, dipteki çamur yılda 2 defa boşaltılmalıdır. İki gözlülerde, ilk göz toplam hacmin 2/3’ü kadardır. Üç gözlülerde ise, ilk göz toplam hacmin yarısı, diğer iki göz eşit hacimlidir. Septik tank çıkışında AKM kaçışını önlemek üzere, çıkış borusu üzerine elek de yerleştirilebilir.

d) İki Katlı Septik Çukurlar (İmhoff Tankı)
İki katlı çukurlarda, üst kat çöktürme, alt kat ise çürütme için kullanılır (Şekil E1.6ç). Verimi, mekanik arıtmadaki kadardır. Üstteki çöktürme havuzu 30 L/N, alttaki çamur çürütme kısmı ise 60 L/N esasına göre hesaplanmaktadır.

e) Yavaş Kum Filtreleri
Septik tank çıkışı, yavaş kum filtreleri ile kontrollü bir şekilde arıtılıp, dezenfekte edildikten sonra alıcı ortama verilebilir. Filtre kalınlığı, 60-90 cm olabilir. Üç değişik şekilde uygulanmaktadır. Bunlar, kum filtre hendekleri, (gömülmüş) kesikli ve geri devirli çalışan filtrelerdir (Şekil E1.6d). Basit olarak işletilmeleri, en önemli üstünlükleridir. Ancak, büyük alan gerektirirler. Alan ihtiyacı, stabilizasyon havuzları kadar büyük değildir.

a) Kompostlaştırma tuvaleti                                b) Sulu tuvalet

c) Tek ve çift gözlü septik tanklar

ç) İki katlı çukurlar

d) Yavaş kum filtreleri
Şekil E1.6 Yerinde arıtma teknolojileri

f) Uzun Havalandırmalı Paket Arıtma Sistemleri
Septik tank çıkışı, havalandırma bölmesine verilir (Şekil E1.7a). Gerektiğinde yüzeyde büyümeyi sağlamak üzere, dolgu malzemesi kullanılabilir (Şekil E1.7b). Havalandırma bölmesi yüksek çamur yaşlarında çalıştırılır. (Şekil E1.7c). Döner biyolojik diskler de, septik tank çıkışını arıtmak üzere kullanılabilirler. Bu sistemlere ait boyutlandırma kriterleri Tablo E1.1’de verilmiştir.

Tablo E1.1 Yerinde uzun havalandırma paket aktif çamur sistemleri için boyutlandırma kriterleri
Parametre Aralık Maksimum
MLSS, mg/L 2000-6000 8000
F/M, g BOİ/g MLVSS.gün 0.05-0.1 –
Çamur yaşı, gün 20-100 –
Hidrolik bekletme süresi, gün 2-5 –
Çözünmüş oksijen, mg/L > 2 –
Karıştırma, kW/m3 0.01-0.03 –
Çöktürme yüzey yükü, m3/m2.gün 8-16 33
Çamur temizleme aralığı, ay 3-6 8-12

a)

b)

c)

Şekil E1.7 Yerinde arıtma olarak kullanılabilecek paket arıtma sistemleri

g) Küçük Membran Biyoreaktör Sistemleri
Hayat standardı yüksek yerleşim yerleri için uygulanabilecek bir yöntemdir. Septik çıkışı, ayrı bir havuz içerisine daldırılmış membran ile vakum altında çekilmektedir. Vakum sırasında, havanın da verilmesi gerekmektedir. Membrandan süzerek elde edilen su, sulama suyu olarak geri kullanılabilecek kalitededir.

ğ) Sızdırma Sistemleri
1) Sızdırma Kuyuları (Çukurları);
Bunlar derin kuyulardır. Su seviyesi derinlerde olmalıdır. Çukurlar, 2-4 m genişliğinde ve 3-6 m derinliğinde olabilir. Genellikle, yan duvarlardan sızma olur. Hidrolik yük, 8-16 L/m2.gün’dür.
2) Sızdırma Boruları;
Sızdırma boruları, bir ön arıtmadan geçen atıksuların, yeraltına döşenmiş bir boru şebekesi ile zemine sızdırılmasıdır. Sızdırma borusu şebekesinin uzunluğu, kişi başına L=10-20 m olacak şekilde belirlenir. Burada, tabi zemin yapısının da önemi vardır. Boru hattı uzunluğu, kişi başına kum ve çakıllı zeminlerde 10 m, killi kumda 15 m ve kumlu kilde 20 m alınabilir. Ön arıtma olarak genellikle, çok gözlü septik tanklar kullanılır. Sızdırma borusu çapı 100 mm olup, takriben 60-90 cm derinliğe döşenir. Boruların eğimi, 1/400-1/500 arasında olmalıdır. Dik arazilerde, düşüler yapılabilir. Sızdırma borularının sonuna havalandırma bacaları yapılır. Boru hendeği öncelikle 100 mm yükseklikte ve hendek genişliğinde çakıl ile doldurulur. Bunun üzerine sızdırma borusu döşenerek, borunun üst kısmı en az 5 cm kalınlığında tabana döşenen malzeme ile kaplanır. Sızdırma borularının bağlantı yerlerinin üst kısımları karton ile kaplanır ve bunun üzeri kazı malzemesi ile doldurulur. Sızdırma borularının son kısımlarının boru hattına dikey olarak birbirleriyle bağlanması iyi bir işletim sağlar.
3) Kum Dolgulardan Sızdırma;
Arıtma işlemi, düzenli olarak dolgu malzemesi yerleştirilmiş bir yatak boyunca suyun aşağıya doğru hareketinden oluşmaktadır. İki ana giderme mekanizması vardır. Bunlar, filtreleme ve oksidasyondur. Yüzeysel filtrelemede, askıda katı maddeler (SS) filtre yatağının yüzeyinde organik maddelerin (partiküler KOİ) bir kısmı ile birlikte giderilir. Yatak içine yerleştirilmiş malzeme ise mikroorganizmaların büyümesi için bir destek tabakası oluşturur ve yüzeyde tutunma ile büyüme meydana gelir. Mikroorganizmaların büyümesi için gerekli oksijen, yüzeyden aşağıya doğru suyun hareketi neticesinde oksijenin yatağın taban kısmına kadar difüze olması ile elde edilir. Bu şekilde azot ve çözünmüş KOİ giderimi sağlanabilir. Kum taneleri veya toprak tabakası bakterilerin yaşaması için uygun ortam oluşturur. Havalı bakteri, destekleyici yatağa (kum) tutunarak gelişimini sürdürür. Yatakta doğal silis kumu veya yıkanmış kum kullanılabilir. Kumun tane çapı, 0.25 mm ve 0.4 mm olabilir. Bu sistemde dikkat edilecek en önemli husus, atıksuyun yatak üzerine homojen bir şekilde dağıtılmasıdır. Zemin bir miktar kazılabilir. Zemin geçirimsiz ise tabana membran tabakası sermeye gerek yoktur. Geçirimli zeminlerde tabana membran tabakası serilir ve üzerine drenaj boruları yerleştirilir. Drenaj borularının üzerine ise kum tabakası serilir ve atıksu yüzeyden özel dağıtma boruları ile dağıtılır.

Bu tür bir tesiste başlıca, aşağıdaki birimlerin bulunması gereklidir: ön arıtma, çöktürme sistemi (septik tank), depolama tankı, dağıtım sistemi, filtre yatağı ve drenaj (toplama) sistemi. Gerekli yüzey alanı, kişi başına 1.5 m² alınabilir. Patojen mikroorganizma giderimi amaçlanmaz. 80 cm’lik bir filtre yatağı kalınlığı yeterlidir. Bu sistem ile çıkışta, 25 mg/L’nin altında BOI5, 90 mg/L’nin altında KOI ve 30 mg/L’nin altında AKM elde edilebilir.
4) Dolgu Kum Malzemesi İçerisinden Yeraltına Sızdırma (Yığma Sistem);
Yeraltına sızdırma, septik tank çıkışının zemin üzerinde teşkil edilen bir dolgu malzemesi yığını içerisine yerleştirilmiş özel bir dağıtıcı boru ile önce dolgu malzemesi içerisine sonrasında ise zemine sızdırılmasıdır. Bu sistemde zaman zaman tıkanan dolgu malzemesinin değiştirilmesi mümkündür. Atıksu, ilk etapta dolgu malzemesi ile karşılaştığı için, doğrudan zemine sızdırmaya göre daha iyi verim sağlanır.
5) Hızlı İnfiltrasyon;
Kum gibi geçirimli zeminlerden, atıksuların yeraltına sızdırılması prensibine dayanır. Sızan sular, kuyu ve galerilerle alınabileceği gibi yeraltı sularının beslenmesi amacı ile de kullanılırlar (Şekil E1.8). Sızma hızı, 10-61 cm/gün veya daha fazla olan zeminler tercih edilir. Yeraltı su tabakası hakkında bilgi sahibi olmadan bu işlem uygulanmamalıdır. Ön arıtma olarak, ön çöktürme (septik tank) işlemi uygulanabilir. Hidrolik yük, normal hızlı sistemlerde 0.1-1.5 m/hafta ve yüksek hızlı sistemlerde ise 1.5-2.1 m/hafta arasında değişir.

Şekil E1.8 Hızlı infiltrasyon

6) Arazi Üzerinde Akıtma;
Bu metod ile eğimli bir arazinin üst tarafından akıtılan atıksular, bitki örtüsü arasından akıtılarak, aşağıdaki toplama hendeklerine ulaşır (Şekil E1.9). Aşağıya doğru akma esnasında, arıtma gerçekleşir. Arazi eğimi, % 2 ile 8 arasında, yeraltı su seviyesi 0.6 m’den daha derinde olmalıdır. Soğuk havalarda verim düşer. Bir ön arıtmadan geçen atıksular için hidrolik yük, 0.8-1.8 cm/gün’dür. Eğer bir biyolojik arıtma çıkışı veriliyor ise hidrolik yük 2.1-5.7 cm/gün olabilir. Yüksek konsantrasyonlu atıksular için organik yük, 44.8-112 kg/ha/gün’dür. Bu sistemlerin çalışması, 6-8 saat besleme, geri kalan 16-18 saat dinlenmeye bırakmak şeklindedir .

Şekil E1.9 Arazi üzerinde akıtma sistemleri

EK 2

Arıtma Teknolojileri

Birinci Kademe Arıtma Birimleri
Birinci kademe arıtma birimleri, kaba ve ince ızgara, döner elek, kum tutucu ve ön çöktürmeden oluşmaktadır.

a) Izgaralar
Izgaralar, kaba ızgara ve ince ızgara olmak üzere iki çeşittir. Kaba ızgaralar, arıtma tesisinin en başında ve 40 mm’den iri maddelerin mevcut mekanik ekipmanlara zarar vermemesi ve boru hatlarında tıkanıklık oluşturmaması (çöp, naylon, ahşap malzeme v.b) için tutulması ve uzaklaştırılması için kullanılırlar. Üç değişik tipte inşaa edilirler. Bunlar, sabit çubuk ızgaralar, hareketli bant ızgaralar ve öğütücülerdir. Çubuk ızgaralar, terfi merkezleri girişine yerleştirilirler. Elle veya mekanik temizlemeli olabilirler. Büyük arıtma tesislerinde mekanik, küçük arıtma tesislerinde elle temizlemeli olanlar kullanılabilir.

İnce ızgaraların çubuk aralığı, 5-15 mm mertebesindedir. Bu tip ızgaralar mekanik temizleme mekanizmalarına sahip olup, ızgarada tutulan katı maddeler zaman zaman otomatik olarak temizlenerek katı madde konteynerlerinde depolanır ve daha sonra uygun alanlara dökülür. Döner elek tipi (mikroelekler), çubuk ızgaraya göre çok daha küçük (<1 mm) parçacıkların uzaklaştırılmasında kullanılır. Düz, sepet, kafes ve disk tiplileri vardır. Izgaralar kanaldan çıkartılarak temizlenip yerine takılırlar. Tasarımları ince ızgaralara benzemektedir. Uzaklaştırılacak maddelerin boyutuna bağlı olarak çubuk aralıkları, 3-20 mm arasında olabilir. Öğütücüler, kaba eleklerle birlikte kullanılırlar ve ızgaralarda tutulan katı maddeleri öğütürler. Dönen veya titreşen bir merdane üzerinde kesme dişleri veya doğrama kısımları vardır. Öğütücüler tamamen batmış konumdadır.

İnce ızgaralar, hareketli ve hareketsiz elekler şeklinde olabilir. Hareketsiz veya statik elekler dik, eğik veya yatay olarak monte edilirler. Hareketli elekler, çalışma sırasında sürekli olarak temizlenirler. Her iki tip ince elekte de, % 20-25 oranında askıda katı madde ve BOI5 giderimi sağlanır. Ayrıca bu sistemlerde, yağ giderimi ve çözünmüş oksijen değerlerinde yükselme sağlanır. Hareketli eleklerde, hareketsiz eleklere kıyasla yük kaybı daha düşük, fakat enerji gereksinimi daha yüksektir. Mekanik düzeneklere sahip ince eleklerde ortaya çıkabilecek arızalara karşı, sistemde elle temizlemeli ızgara da düşünülmelidir. Elle temizlenenler, 1.7 m boyundaki bir adamın boyuna göre, tırmığı rahat çekmesi göz önünde tutularak, yatayla 35 ile 45 açı yapacak şekilde tasarlanabilirler. Mekanik ızgaralar ise 60 ile 80 açı ile düzenlenmektedir. İnce ızgaralarda tırmık sıyırma hızı, 0.10-0.15 m/s alınabilir. Tırmığın bir tur yapması (çalışma devresi), ızgara boyuna bağlı olarak 2 ile 5 dakika arasında değişmektedir. Mekanik temizlemeli ızgaralar genelde üç ana hareket mekanizmasından oluşmaktadır. Bunlar, tırmığı yukarı-aşağı çalıştıran mekanizma, aşağı giderken tırmığı ızgaradan uzaklaştıran mekanizma ve tırmık yukarı çıktığında üstündeki çöpleri konteyner veya banta doğru sıyıran mekanizmadır.

Izgara çubukları arasındaki ortalama su hızı 0.75 m/s, maksimum su hızı 1.25 m/s olmalıdır. Daha büyük hızlar, çöpleri sürükleyeceği için istenmemektedir. Yaklaşım kanalındaki hız ise maksimum debide 1 m/s değerini geçmemesi ve çökelmeye meydan vermeyecek şekilde minimum debide 0.3 m/s değerinden küçük olmaması gerekir. Büyük tesislerde bir tek ızgara kanalı yerine daha fazla ızgara kanalı planlanmalıdır. Izgara kanalının minimum genişliği, 60 cm olmalıdır.

Izgaraların giriş-çıkış su seviyeleri arasındaki fark belirli bir değere (mesela 15-25 cm) ulaştığı zaman temizlenmelidir. Ancak seviye farkı bu değere ulaşıncaya kadar uzun bir süre geçerse, ızgara üzerindeki çöpler kuruyarak otomatik temizleme düzeneğinde soruna yol açabilir. Bu yüzden, ızgaraların temizleyicileri hem seviye farkına hem de zaman aralığına göre devreye girmelidir. Izgaradan geçen her 1000 m3 evsel atıksu için genelde 0.015 m3 civarında atık oluşmaktadır. Bir ızgara yapısını projelendirebilmek için, ızgaradan geçeçek pik ve ortalama debiler ile ızgara yapısına giriş yapan atıksu kanalı akar kotunun bilinmesi gerekmektedir.
b) Terfi Merkezi
Terfi merkezleri her ne kadar mekanik arıtma birimi olmasa da, genellikle ızgaralardan sonra uygulandığı için bu bölümde ele alınmıştır. Atıksu terfi merkezi, atıksu, çamur ve arıtılmış suların bir bölgeden başka bir bölgeye pompalar ile nakledilmesi ve yükseltilmesi için inşaa edilmektedir. Bir terfi merkezi, emme haznesi, pompa odası, basma hattı ve kontrol odasından meydana gelmektedir.

Pompalar çalışma prensipleri açısından, kinetik enerjili pompalar ve pozitif yer değiştirmeli pompalar olmak üzere iki ana grupta toplanabilir. Su ve atıksu mühendisliği alanında en çok kullanılan pompalar santrifüj pompalar olup, kinetik enerji pompaları sınıfına girerler. Bu pompaların üç tipi vardır: radyal, karışık ve eksenel akışlı pompalar. Genellikle radyal ve eksen akışlı tipler yaygın olarak kullanılırlar.

Pompa istasyonları ise ıslak ortamlı ve kuru hazneli olmak üzere iki grupta sınıflandırılır. Islak hazneli pompalar, düşey milli ve dalgıç pompalardır. Islak hazneli düşey milli pompalarda, motor ıslak hazne sıvı seviyesinin üstünde monte edilir, fakat pompa batmış olarak kalmaktadır. Dalgıç pompalar sıvı içinde çalışmaya uygun, özel izolasyonlu entegre motorludur. Kuru hazneli terfi merkezleri, kuru tip veya kendinden emişli santrifüj  pompalardır. Pozitif emmenin mümkün olabilmesi için pompa ekseni ıslak taraftaki suyun alt seviyesi hizasında olmalıdır. Diğer bir alternatif de pompanın bir kademe teşkili sonucu ıslak bölümün içinde olmasıdır.

Pompalar için en önemli kavramlar, kapasite (debi), manometrik  yükseklik (basma yüksekliği), verim, güç ve kavitasyondur.

Bir pompanın kapasitesi (debi), birim zamanda pompaladığı suyun hacmidir. Manometrik yükseklik, bir referans düzlemine göre suyun kazandığı yükseklik veya birim ağırlıktaki sıvının pompa girişi ile çıkışı arasında kazandığı enerjidir. Bir pompanın manometrik  yüksekliği (Hm), statik emme ve basma yükseklikleri, sürekli yük (sürtünme) kayıpları, yersel yük kayıpları ve hız yükseklikleri toplamına eşittir. Statik emme yüksekliği, sıvı emme seviyesi ile pompa çarkının merkezi arasındaki seviye farkıdır. Statik basma (deşarj) yüksekliği, sıvının boşaldığı depodaki su seviyesi ile pompa çarkı ekseni arasındaki yükseklik farkıdır. Statik yükseklik, statik basınç yüksekliği ile statik emme yüksekliği arasındaki yükseklik farkıdır. Boru sistemleri boyunca sıvının sürtünme sonucu kaybettiği enerjiye sürtünme kayıpları adı verilir. Hız yüksekliği, pompalanan (terfi edilen) sıvının herhangi bir noktasındaki kinetik enerjisidir. Yersel yük kaybı, bağlantı elemanları ve vanalardaki yük kaybını karşılamak için gerekli basınç yüksekliğidir.

Pompalarda enerji (güç) gereksinimi, Q, gerekli pompa debisi (m3/s), , pompa verimi (%), ρ, pompalanacak sıvının yoğunluğu (kg/m3), Hm, toplam terfi yüksekliği ve g, yerçekimi ivmesi (m/s2) ne bağlıdır.

Bir pompanın, verilen bir basma yüksekliği ve verimde çalışabildiği kapasitesi, pompanın performansı olarak belirtilmektedir. Pompanın kapasitesi, dizaynının bir fonksiyonu olup bununla ilgili bilgiler, belirli bir pompa için pompa üreticileri tarafından verilmektedir. Pompa verimi (p), pompanın faydalı çıkış gücünün, pompaya giren güce oranı olarak tarif edilmektedir.

Santrifüj pompaların verimi genellikle 0.60 – 0.85 arasında değişmektedir. Bir pompadaki enerji kayıpları, hacimsel, mekanik ve hidrolik olarak sınıflandırılmaktadır. Hacimsel kayıplar, pompa gövdesi ile dönen çark arasındaki gerekli aralıklardan sızmalar sebebiyle olmaktadır. Mekanik kayıplar, yataklardaki sürtünmeler, iç disk sürtünmesi ve akışkanın kayma gerilmeleri sebebiyle meydana gelmektedir. Hidrolik kayıplar ise akış yollarındaki sürtünme ve çevrinti kayıpları olarak göz önüne alınabilmektedir.

Pompaların kullanılmasında karşılaşılan en önemli problemlerden birisi kavitasyondur. Sıvı akımındaki basınç, buhar basıncı değerinin altına düştüğü ve buhar ceplerinin oluşmaya başladığı zaman kavitasyon meydana gelmektedir. Bunun sonucu verim ve kapasite düşmekte, pompa aşırı derecede titreşim yapmakta ve zarar görmektedir.

Sürtünme ve yersel yük kayıpları toplamı, sistemin toplam yük kaybı olarak adlandırılmaktadır. Bu değer, iletilen debinin (Q) bir fonksiyonudur. Sistem yükü ile debi arasındaki münasebeti gösteren eğriye, boru hattı karakteristik eğrisi adı verilmektedir. Sabit devir sayısında çalışan bir santrifüj pompanın ürettiği yük (hp) ile debi (Q) arasındaki münasebet pompa karakteristik eğrisi veya kısaca pompa eğrisi olarak adlandırılmaktadır. Bu iki eğrinin kesim noktası gerçek işletme noktasını göstermektedir.

Pompa grupları farklı debi ve basma yüksekliklerinde çalıştırılabilirler. Belirli bir verim değerinde çalıştırılmak üzere pompaların paralel ya da seri olarak bağlanması gerekmektedir. Ayrıca, pompa motorları kademeli veya değişken hızlı motorlar olarak da çalıştırılabilmektedir.

Pompa emme haznesi, pompanın çalışma ve durma seviyeleri arasındaki su hacmidir. Bu hacim, pompanın çalışma peryodu T’ye (ve çalışma sıklığı (şalt sayısı), i’ye, i=1/T), pompanın kapasitesine (Q) bağlıdır. Gerekli hazne hacmi, debinin 4i’ye oranı şeklinde ifade edilmektedir. Şalt sayısı, i, büyük tesislerde 6-8, orta büyüklükteki tesislerde (fabrika, kasaba vb) 8-15 ve küçük tesislerde 15-30 arası alınabilir.

Terfi merkezlerinde dikkat edilmesi gereken önemli hususlar aşağıda belirtilmiştir:
1) Elektrik kesintileri ve pompaların arızalı olduğu zamanlarda emme haznesi dolmakta ve atıksu   geri tepebilmektedir. Bu durumlarda atıksuyun geri tepmesini önlemek üzere, uygun kottan bir tahliye (dolu savak) yapılmalıdır. Mümkün mertebe, yedek enerji imkanları sağlanmalıdır.
2) Terfi merkezi projelendirilirken, gelecekte konulması muhtemel pompalar içinde yer ayrılmalıdır.
3) Çalışanların emniyeti için pompa istasyonlarında uygun havalandırma sağlanmalıdır. Emme haznesinde de mutlaka hava bacası bulunmalıdır.

c) Dengeleme Havuzu
Arıtma arıtma tesislerinde dengelemenin amacı, atıksu karakteristiklerindeki değişiklikleri minimize ederek, arıtma kademelerinde optimum şartları sağlamaktır. Dengeleme ünitesinin boyutu ve tipi, atıksuyun miktarı ve değişimi ile ilgilidir. Dengeleme tankı, atıksu debisindeki farklılıkları ve üretimden dolayı zaman zaman atılan veya istemeyerek dökülen bazı konsantre atıksu akımlarını biriktirebilecek boyutta tasarlanmalıdır. Dengeleme ünitesinde, konsantrasyonun dengelenmesi ve çökelmenin önlenmesi amacıyla karıştırma uygulanır. Buna ilaveten karıştırma ve havalandırma ile yükseltgenebilen maddelerin ve BOI’nin kısmi oksidasyonu da gerçekleşmektedir. Dengeleme havuzlarında atıksu bileşiminin homojen hale getirilmesi ve katı maddelerin çökelmesinin engellenmesi için karıştırma işlemi uygulanabilir. Dengeleme tanklarında karıştırma, giriş akımının dağıtımı ve perdeleme, türbinlerle karıştırma, difüzörle havalandırma ve mekanik havalandırıcılarla havalandırma gibi tekniklerle yapılmaktadır. Atıksu debisi gözönüne alındığında, dengeleme havuzlarının hacimlerine günlük maksimum ve minimum atıksu debilerini dengeleyecek şekilde karar verilir. Bunun dışında dengeleme havuzları özellikle Ardışık Kesikli Reaktör (AKR) gibi kesikli çalışan sistemlerin uygun işletilmesinde de kullanılabilir.

Debi dengelenmesinde gerekli hacim, toplam akış hacminin zamana karşı çizilmesi ile hesaplanır. Aynı diyagrama ortalama günlük debide (orijin ile son noktanın birleştirildiği düz çizgi) çizilir. Kütle akış eğrisine teğet, ortalama günlük debi eğrisine paralel bir doğru çizilir. Gerekli dengeleme hacmi, teğet çizilen noktanın ortalama günlük debi doğrusuna dik doğrultudaki uzaklığıdır. Eğer debi grafiği, ortalama akış hızı doğrusunun üstüne çıkıyorsa gerekli dengeleme hacmi, iki teğet doğru arasındaki dik uzaklıktır. Uygulamada dengeleme tankı hacmi teorik olarak hesaplanan değerden daha büyük tutulur. Genellikle, bekletme süresi 4 ile 8 saat arasında olacak şekilde bir bekletme süresi seçilir. Bu süre bazı durumlarda 12 saat, hatta daha fazla olabilir.

Dengeleme tankının kum tutucudan sonra, biyolojik arıtmadan önce bir yerde olması uygundur. Dengeleme, çamur ve köpük problemlerini azaltmaktadır. İlk çöktürmeden ve biyolojik arıtmadan önce yapılacak dengeleme ünitelerinde, katı maddelerin çökmesini ve konsantrasyon dalgalanmalarını önlemek için yeterli karışım, koku problemine karşı da yeterli havalandırma sağlanmalıdır. Karıştırma, tank içeriğinin karışmasını sağlamak ve tankta katıların çökmesini önleyecek düzeyde olmalıdır. 220 mg/L askıda katı madde içeren orta kuvvette bir evsel atıksu için karıştırma gereksinimi, 4-8 W/m3 dür. Havalı şartları korumak için de 0.01-0.015 m3/m3.dk debide hava verilmelidir. Ön çöktürme sonrası ve kısa kalma süreli (iki saatten daha az) dengelemede havalandırma gerekmeyebilir. Girişte terfi merkezi bulunması durumunda ise emme haznesi dengeleme havuzu olarak teşkil edilebilmektedir.

Dengeleme tankı inşasında dikkate alınacak hususlar, inşaatın yapıldığı malzeme, tank şekli ve teçhizattır. Mevcut bir havuz kullanılacaksa gerekli değişiklikler yapılır. Genellikle borulama ve yapısal değişiklikler gerekmektedir. Dengeleme havuzları toprak, beton veya çelikten inşa edilebilir. Toprak havuzların maliyeti daha düşüktür. Yerel şartlara bağlı olarak şev eğimi 3:1 ve 2:1 olmalıdır. Yeraltı suyu kirliliğini önlemek için havuz geçirimsiz bir malzeme ile kaplanabilir. Havasız şartların oluşmasını önlemek için ise difüzörler veya yüzer havalandırıcılar ile havalandırma yapılabilir.

ç) Kum Tutucu
Kum tutucular, kum, çakıl gibi inorganik maddeleri atıksudan ayırmak, arıtma tesislerindeki pompa ve benzeri teçhizatın aşınmasına ve çöktürme havuzlarında tıkanma tehlikesine engel olabilmek, hareketli mekanik ekipmanın aşınmasını önlemek, boru ve kanallarda birikintileri engellemek ve kum birikiminden dolayı çamur çürütücünün temizlenme periyodunu azaltmak amaçları için kullanılır. Bu çeşit maddeler genellikle, yağmur suları ile sürüklenerek kanalizasyon sistemlerine karışmaktadır. Kum tutucularda sadece, inorganik malzemelerin çökelmesi istenir. Çökelmesi halinde koku problemine sebep olabilecek organik maddelerin çökelmesi istenmez. Özellikle, yoğunluğu 2650 kg/m3 ve tane çapları 0.1-0.2 mm’den daha büyük olan inorganik maddelerin tam olarak tutulmasını sağlamak için kullanılır. Kum tutucular genellikle kaba ızgaradan sonra ilk çöktürmeden önce teşkil edilirler.

Kum tutucuların, istenen büyüklükteki katı maddeler tutulacak, arzu edilmediği halde tabana çökelen daha küçük çaplı katı maddeler ve organik maddelerin tekrar suya karışımı sağlanacak şekilde projelendirilmesi gerekmektedir. Bunun için yatay akış hızı belli bir değerin altına düşürülmemelidir. Yatay akış hızı 0.25-0.4 m/s (ortalama 0.3 m/s) olup, kum tutucuların boyutlandırılmasında kullanılan en önemli parametredir. Bu akış hızı organik maddelerin çökelmeden kum tutuculardan dışarıya atılmasını temin etmektedir. Kum tutucuların boyutlandırılmasında kullanılan ikinci önemli parametre, yüzey yüküdür. 0.1 mm ve daha büyük çaptaki daneciklerin çöktürülmesi için yüzey yükü, 24 m/sa değerinin altında olmalıdır.

Kum tutucular, yatay akışlı dikdörtgen planlı, havalandırmalı, daire planlı ve düşey akımlı olarak sınıflandırılmışlardır. Yatay akışlı kum tutucular uzun havuzlardan ibarettir. Küçük tesislerde kum temizleme el ile mümkündür. Bu durumlarda temizlenecek olan havuz devre dışı kalacağı için en az iki gözlü olarak boyutlandırılması gerekmektedir. Büyük tesislerde mekanik temizleme ekipmanının teçhiz edilmesi gerekmektedir. Yatay akışlı kum tutucular için projelendirme kriterleri Tablo E2.1’de verilmiştir.

Tablo E2.1 Yatay akışlı kum tutucuların tasarım kriterleri
Parametre Değer
Aralık Ortalama
Hidrolik bekletme süresi, sn 45-90 60
Yatay hız, m/s 0.24-0.40 0.30
Çökelme hızı:
65 no.lu elekten geçen madde, m/dk 0.98-1.28 1.16
100 no.lu elekten geçen madde, m/dk 0.61-0.91 0.76

Havalandırmalı kum tutucularda, havalandırma basınçlı havalandırma ile yapılmaktadır. Saatlik pik debilerde, 0.2 mm boyutundaki partikülleri, 2-5 dakikalık kalma süresinde gidermek üzere tasarlanırlar. Havalandırma difüzörleri, kum tutucu havuz tabanının 0.45-0.60 m yukarısına yerleştirilir. Endüstriyel atıksuların da karıştırıldığı kentsel atıksuların, havalandırmalı kum tutucularda arıtımında, havalandırmadan dolayı UOK (Uçucu Organik Karbon) oluşumu dikkate alınmalıdır. UOK oluşumu, arıtma tesisi işletmecileri açısından sağlık riski taşımaktadır. Eğer, UOK oluşumu önemli miktarlarda ise kum tutucu üzeri kapatılmalı veya havalandırmasız kum tutucular tercih edilmelidir. Havalandırmalı kum tutucular spiral akışlı havalandırma tankından oluşur. Spiral hız, tank boyu ve verilen hava miktarı ile kontrol edilir. Havalandırmalı kum tutucular için projelendirme kriterleri, Tablo E2.2’de verilmiştir.

Tablo E2.2. Havalandırmalı kum tutucularda tasarım kriterleri
Parametre Değer
Aralık Ortalama
Pik debide hidrolik bekletme süresi, dk 2-5 3
Boyutlar:
Derinlik, m 2-4 3
Uzunluk, m 7.5-40 20
Genişlik, m 2.5-7 5
Genişlik-derinlik oranı 1:1-5:1 1.5:1
Uzunluk-genişlik oranı 3:1-5:1 4:1
Verilecek hava, m3/dk.m uzunluk 0.19-0.46
Tutulan kum miktarı, m3/103.m3 0.004-0.2 0.015

Daire planlı kum tutucular, giriş ve çıkışı ayarlamak sureti ile akıma dairesel bir yörüngenin verildiği kum tutuculardır. Kumlar, merkezkaç kuvvetinin etkisi ile merkezdeki kum bölmesinde birikirler. Atıksu teğetsel olarak giriş yaparak girdap oluşturur. Santrifüj ve yerçekimi kuvvetleri kumun çökmesine neden olur. Dairesel kum tutucunun boyutlandırılması, yüzey yükünün seçilmesi sureti ile gerçekleştirilir. Yüzey yükü olarak, 24 m3/m2.sa alınması tavsiye edilmektedir. Pik debide hidrolik bekletme süresi 30 s alınabilir. Çapı, 1.5 ile 7 m aralığında, yüksekliği ise 3 ile 4.5 m aralığında seçilebilir.

Kum tutucularda tutulan kum miktarı, kanalizasyon sistemine, yolların buzlanmaya karşı ne sıklıkta kumlandığına, endüstriyel atıksu türüne, mutfak öğütücüsü kullanım oranına, yöredeki kumlu toprak miktarı gibi faktörlere bağlı olarak, 0.004-0.21 m3/103 m3 aralığında değişmektedir. Kişi başına ise günlük, 5 ile 15 g arasında kumun oluştuğu belirtilmektedir. Kum tutucularda toplanan kum, kireçle stabilize edilip düzenli çöp depolama alanlarında bertaraf edilebilir. Kum tutucu tabanında biriken maddeler az da olsa bir miktar organik madde ve patojen mikroorganizma ihtiva ettiğinden bunların gelişigüzel atılmaları sakıncalıdır. Bunlar da ızgara atıklarında olduğu gibi evsel katı atıklarla beraber bertaraf edilebilirler. Kum tutucularda toplanan kum ve çakıl, büyük tesislerde basınçlı hava ile çalışan pompalar veya bantlı, kovalı ve helezonlu mekanizmalar ile sürekli olarak, küçük tesislerde ise el ile zaman zaman temizlenirler.

Kum tutucularda hızı kontrol etmek için debi kontrol birimleri teşkil edilmelidir. Bunlar, parshal savakları, dikdörtgen savak veya orantılı akım savağı olabilir.

d) Yağ ve Gres Tutucu
Atıksuda bulunan ve yoğunluğu sudan küçük olan yağ, gres, solvent ve benzeri yüzer maddeleri sudan ayırmak için yağ tutucular kullanılır. Evsel atıksu arıtma tesislerinde yağlar, ön çöktürme havuzu yüzeyindeki yağ sıyırıcılar ile uzaklaştırılırlar. Bu nedenle ön çöktürme havuzlarında, köpük ve yağ toplama tertibatı teşkil edilebilir. Ön çöktürme havuzunun olmaması veya bu gibi maddelerin oranının çok yüksek olması halinde, gerek bu maddeleri geri kazanmak, gerekse arıtma verimini yükseltmek amacıyla yağ tutucular yapılmalıdır.

Yağ tutucuda serbest yağ tankın yüzeyine toplanır ve daha sonra sıyırma ile ortamdan uzaklaştırılır. Yağ tutucu tasarımı, yoğunlukları 0.80 g/cm3 ve çapı 0.015 cm’den büyük serbest yağ taneciklerinin giderilmesi esasına dayanmaktadır.

Yağ tutucu verimini artırmak için havuz içerisine plakalar da yerleştirilebilir. Plakalı yağ tutucu, paralel ve oluklu levhalardan oluşur ve 0.006 cm’den büyük yağ damlacıklarını ayırmak için tasarlanırlar. Burada problem, yüksek yağ yüklemelerinde, yağ taneciğinin kesme kuvvetinden dolayı arıtma veriminin düşmesidir. Bu durumda atıksu girişi, plakanın tersi yönünde yapılmalıdır. Böylece ayrılan yağ tanecikleri akışa ters yönde hareket ederek yükselir (burada levhalar 45 açılı ve 10 cm aralıklı yerleştirilir). Hidrolik yük, sıcaklık ve yağın özgül ağırlığı ile değişmektedir. Yağ, 20 C sıcaklık ve 0.9 g/cm3 özgül ağırlığında en düşük debiye sahiptir. 0.5 m3/m2.sa’lik hidrolik yüklemelerde, 0.006 cm boyutundaki yağ damlacıkları tutulabilmektedir. Tasarımda belirlenen büyüklük, % 50 emniyet faktörü ile büyütülmelidir.

Emülsifiye yağ, ortamda kolloidal halde bulunan yağdır. Emülsifiye yağın uzaklaştırılması için serbest forma dönüştürülmesi gerekmektedir. Yağın serbest forma dönüşmesi için ise asit ilavesi yapılmakta veya emülsiyon kırıcı polimerler kullanılmaktadır. Daha sonra serbest yağ, yüzdürme ile yüzeyden alınmaktadır. Emülsiyon halindeki yağı ayırmak için ise kabarcıklı ya da çözünmüş hava ile yüzdürme üniteleri kullanılır. Yüzebilenler dışındaki diğer katı maddelerin tabana çökelmeleri söz konusu olduğunda yağ tutucular, çamur depolama hazneli olarak yapılırlar ve çökelen çamur ile yüzen maddelerin kolayca alınabilecekleri bir düzende inşa edilirler. Kentsel atıksu arıtma tesisleri için en uygun çözüm (özellikle ön çöktürme havuzunun olmadığı hallerde), kum tutucu ile yağ tutucunun aynı havuz içerisinde yapılmasıdır. Yüzeyden alınan yağlar, yakma ve geri kazanma tesislerine iletilebilirler.

e) Ön Çöktürme Havuzu
Ön çöktürme, çökelebilme özelliğine sahip organik ve inorganik yapıda askıda katı maddelerin yerçekimi etkisiyle sudan ayrılması işlemidir. Ön çöktürme havuzları, ızgara ve kum tutuculardan sonra inşaa edilir. Ön çöktürme işlemini takip eden diğer arıtma ünitelerinin organik madde ve katı madde yükleri azaltılmış olmaktadır. Ham atıksuyun içindeki çökelebilen maddeler, yüksek yoğunlukta ön çöktürme çamuru olarak uzaklaştırılır. Önçöktürme havuzunda askıda katı madde giderme verimi bekletme süresi ve yüzey yükünün bir fonksiyonudur.

Atıksuda organik madde, etkin bir biyolojik azot ve fosfor giderimi için istenmektedir. Özellikle biyolojik nütrient giderimi için tasarlanan aktif çamur sistemlerinde ön çöktürme tanklarının projelendirilmesi aşamasında organik madde gideriminin tesisin çıkıştaki azot ve fosfor standardının sağlanmasındaki olası olumsuz etkileri de tahkik edilmelidir. Ön çöktürme çamurları organik madde içeriği zengin olduğundan yoğunlaştırma aşamasından sonra çamur stabilizasyon işlemine (havasız, havalı vb.) tabi tutulması gerekmektedir. Özellikle eşdeğer nüfusu büyük olan yerleşimler için ön çöktürme çamurunun havasız stabilizasyonundan elde edilen biyogaz ile enerji geri kazanımı ekonomik bir çözüm olabilmektedir.

Ön çöktürme havuzlarında ham atıksu kalitesi ve debisi dengelenmektedir. Ön çöktürme havuzunun yapılıp yapılmayacağı, KOİ/TKN oranına bağlıdır. KOİ/TKN oranı 7’nin üzerinde ise genellikle ön çöktürme havuzu yapılmakta, 7’den düşük ise gerekmemektedir. Bir diğer kriter debidir. Ön çöktürme tankları genellikle büyük kapasiteli (>3800 m3/gün) atıksu arıtma tesislerinde kurulur. Daha küçük tesislerde, ikinci kademe arıtma ünitesi tüm yükü kaldırabilecekse ve köpük, yağ ve yüzen katılar işletme problemi yaratmayacaksa (kum tutucuda giderilebilecekse) ön çöktürme ünitesi kurulmaz. Damlatmalı filtre, döner biyolojik disk ve batmış biyolojik reaktör gibi ikinci kademe arıtma üniteleri mevcutsa, ekipmanın zarar görmemesi için mutlaka sistemin önüne ön çöktürme havuzu konulmalıdır.

Ön çöktürme havuzunda, AKM giderimi % 50-65’ler, BOİ giderimi ise % 25-40 seviyelerinde olmaktadır. Böylece biyolojik arıtma ünitesinde arıtılacak organik yük azaltılmış olmaktadır. Organik yükteki azalma, biyolojik arıtma ünitesinde sisteme verilmesi gereken oksijen miktarının azalmasına, dolayısı ile enerji gereksiniminin ve oluşan fazla aktif çamur miktarının azalmasına neden olmaktadır. Ham atıksudaki köpüğün giderilmesi ile havalandırma ve çöktürme havuzlarında köpük oluşumu azalmaktadır. Ön çöktürme tankına kimyasal ilavesi yapılırsa arıtım oranları yükselmektedir. Çöktürme tankında hidrolik kısa devreler, atıksu debisindeki aşırı değişiklikler, çok yüksek ya da düşük atıksu sıcaklıkları ile yüksek geri devir oranları, BOI5 ve askıda katı madde giderimlerinin tipik değerlerin altına düşmesine neden olmaktadır.

Ön çöktürme tanklarının tipleri, yatay akışlı, katı madde temaslı veya eğri yüzeyli olabilmektedir. Yatay akışlı havuzların üstünlüğü, daha az yer kaplaması, birden fazla ünite halinde olabilmesi suretiyle üniteler arasında aynı duvar kullanılarak ekonomi sağlanması, koku kontrolünün daha kolay olması, daha uzun çökelme zamanı, giriş-çıkış yapılarındaki kayıpların az olması ve çamur toplama için daha az enerji harcanmasıdır. Mahzurları ise ölü bölgelerin oluşabilmesi, debi değişimlerine hassas olması, çamur toplama ekipmanı için genişliğin kısıtlayıcı faktör olması, savak yükünü azaltmak için birden fazla savak yapılması ve yüksek bakım masraflarıdır. Yatay akışlı havuzlar dairesel veya dikdörtgen planlı yapılabilmektedir.

Dairesel ön çöktürme tanklarında besleme merkezden yapılmaktadır. Atıksu merkezden çevreye doğru hareket etmekte ve dış çevre boyunca uzanan savaktan çıkış yapmaktadır. Çöken çamur, sıyırıcılarla merkeze doğru itilmektedir. Üstte toplanan yüzer maddeler ise döner sıyırıcı ile toplanarak bir haznede biriktirilmektedir. Dikdörtgen planlı ön çöktürme tanklarında atıksu beslemesi bir uçtan yapılmakta, atıksu uzun kenar boyunca hareket ederek diğer uçtan tankı terk etmektedir. Dikdörtgen ve dairesel ön çöktürme havuzlarının projelendirme kriterleri Tablo E2.3’de verilmiştir.

Tablo E2.3 Dikdörtgen ve dairesel planlı ön çöktürme havuzları projelendirme kriterleri
Aralık Ortalama
Dikdörtgen
Derinlik, m 3-4.5 3.7
Uzunluk, m 15-90 24-40
Genişlik, m 3-24 5-10
Sıyırıcı hızı, m/dk 0.6-1.2 0.9
Dairesel
Derinlik, m 3-4.5 3.7
Çap, m 3-60 12-45
Taban eğimi, mm/m 62-167 83
Sıyırıcı devir sayısı, dev/dk 0.02-0.05 0.03

Katı madde temaslı ön çöktürme havuzlarında, katı maddeler yükselerek çamur örtüsü oluştururlar ve gelen katı maddeler burada birleşerek tutunurlar. Sıvı faz ise yükselerek savaklara doğru ilerler. Aynı giderme verimindeki yataş akışlı ön çöktürme tanklarına göre daha iyi hidrolik performans gösterirler. Dairesel ya da dikdörtgen planlı olarak tasarlanırlar. Septik koşullar oluşturduğundan biyolojik çamurlar için kullanılması uygun değildir.

Plakalı (lamelli) ön çöktürme havuzlarında, plaka yüzeyleri çok daha kısa çökelme zamanı sağladığı için verimlidir. Yaygın olarak aşırı yüklü ilk ve son çöktürme tanklarının yenilenmesi/geliştirilmesi için kullanılırlar. Lameller, tüp şeklindeki yapı veya plakalar ile sağlanabilmektedir. Böylelikle tank hacmi küçülmektedir. Bu şekilde daha az rüzgar etkisi olmakta ve laminer akım oluşmaktadır. Lamelli çöktürmenin dezavantajı ise septik koşulların oluşabilmesi ve tüplerin ya da kanalların tıkanması riskidir.

Ön çöktürme havuzlarının hesabı, yüzey yükü, bekletme süresi ve derinliğe bağlıdır. Boyutlandırılmalarında kullanılan en önemli parametre yüzey yüküdür. Ayrıca, iyi bir performans elde etmek için tank derinliği, bekletme süresi, çamur sıyırıcı taşıma kapasitesi gibi parametrelerin de dikkate alınması gerekmektedir. Yüzey yükü ortalama debide, 33 ile 49 m3/m2.gün ve pik debide ise 81 ile 122 m3/m2.gün aralığında tutulur. Savak yükü ise 124 ile 496 m3/m/gün aralığında alınır. Savak yükünün ön çöktürme tankı performansına etkisi çok azdır. Aşırı su hızını önlemek üzere uygun tank derinliği ve çıkış suyu olukları arasında yeterli mesafenin temini önerilmektedir. Böylece dipte toplanan çamurun hareketlenip çıkış suyu ile savaktan sürüklenmesi önlenmiş olmaktadır. Ortalama tasarım debisinde bekleme süresi 2.5 saati geçmemelidir. Uzun kalma sürelerinde septik şartlar oluşmakta, bu da çöktürme tankı performansının düşmesine (havasız çürüme şartlarında oluşan gazlar çamurun çökmesini engellemekte) ve koku oluşmasına sebep olmaktadır (havasız çürüme sırasında çıkan gazlar). Çamurun uzun süre bekletilmesi de çöken organik katıların çözünmesine neden olmakta, bu da takip eden arıtma üniteleri için daha yüksek organik yüklemeye sebep olmaktadır. Düzgün tasarlanmış çamur toplama üniteleri, toplanan çamurun uygun sürede nakli ile tankın dibinde çamur birikimini önleyebilmektedir. Çamur kalınlığı, septik şartların oluşumunu ve uzun çamur bekleme süresini önlemek üzere minimize edilmelidir.

Çöktürme işlemlerinde çöken çamurun akışkan tarafından sürüklenmemesi için yatay hız büyük önem taşımaktadır. Yatay hızın belirli bir değerden büyük olması durumunda çöktürme tankı tabanında birikmiş çamurun sürüklenme riski vardır. Ön çöktürme havuzları dikdörtgen ve dairesel planlı olarak projelendirilir. Suyun üniform dağıtımını ve akımını sağlayacak şekilde giriş-çıkış savak yapıları ile donatılmaları gerekmektedir. Yüzeydeki köpük ve tabandaki çamur birikintilerinin uzaklaştırılması için uygun bir yüzey ve taban sıyırma tertibatı bulunmalıdır. Çamur haznesinin büyüklüğü, çamurun özelliklerine ve çamur boşaltma aralıklarına uygun olmalıdır.

Biyoloijk Arıtma Birimleri
Biyolojik arıtma, atıksuda bulunan organik kirleticilerin, mikroorganizmalar tarafından besin ve enerji kaynağı olarak kullanılmak suretiyle atıksudan uzaklaştırılmaları esasına dayanmaktadır. Biyokimyasal süreçlerin sonunda, ayrışabilen organik madde elektron verip yükseltgenerek (oksitlenme) kararlı son ürün olan CO2 ve H2O’ya dönüşmektedir. Dolayısı ile ayrışabilen organik maddelerin bir kısmı biyokütleye, diğer kısmı ise enerjiye çevrilmektedir.

Biyolojik arıtmada kullanılan en yaygın yöntem aktif çamur sistemleridir. Bu sistem organik kirliliğin, askıda tutulan mikroorganizmalar (heterotrofik bakteriler) yardımıyla giderildiği bir arıtma metodudur.

Deşarj standartlarına bağlı olarak aktif çamur sistemleri karbonlu organik madde giderimi ve nitrifikasyon, denitrifikasyon; aşırı biyolojik fosfor giderimi için uygun reaktör konfigürasyonları ile etkin olarak çalıştırılabilir ve proses şartlarına bağlı olarak aktif çamur reaktörü havalı, anoksik ve havasız şartlarda olabilir. Son çöktürme tankında çökelen çamur aktif çamur havuzuna geri devrettirilmek sureti ile uygun biyokütle konsantrasyonu sağlanmış olur. Öngörülen biyokütle miktarından fazlası ise fazla çamur olarak sistemden atılır.

Havalı prosesler oksijenli ortamda organik madde giderimi ve/veya nitrifikasyon prosesleri için kullanılmaktadır. Nitrifikasyon prosesinde ototrof bakteriler amonyum azotunu oksijenli ortamda nitrata kadar yükseltgemektedir. Bu prosesler, mikroorganizmaların konumuna göre askıda çoğalma, yüzeyde çoğalma ve ikisinin birlikte uygulandığı kombine sistemler olarak sınıflandırılır. Birden fazla prosesin ardarda kullanıldığı ardışık sistemler de mevcuttur.

Askıda, yüzeyde ve her ikisininde gerçekleştiği büyüme olmak üzere üç değişik şekilde olmaktadır.

a) Askıda Büyüyen Sistemler
Askıda büyüyen sistemler, Aktif çamur havuzu içindeki biyokütlenin havalandırma ya da mekanik karıştırma ile askıda tutulması ve atıksu ile homojen karıştırılarak uygun koşullarda istenilen reaksiyonların oluşturulması esasına dayanmaktadır. Bu amaçla, genellikle difüzörler veya yüzeysel havalandırıcıların kullanımı oksijen transferi ve tam karışımın sağlanması açısından yeterli olmaktadır. Havalandırma havuzuna oksijen transferi günlük ve mevsimlik ihtiyacı karşılayacak şekilde tasarlanmalıdır.

Tam karışımlı veya piston akımlı reaktör olarak projelendirilebilen aktif çamur havuzlarında atıksu, havalandırma havuzundan sonra son çöktürme havuzuna yönlendirilir. Son çöktürme tanklarında yerçekimi etkisi ile arıtılmış su biyokütleden ayrılarak sonraki arıtma ünitelerine (dezenfeksiyon, filtrasyon vb.) iletilir veya deşarj edilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, havalı aktif çamur tanklarında sadece organik madde ve amonyum azotu gideriminin (nitrat azotuna çevrilmesi) sağlanmasıdır.

Askıda çoğalan aktif çamur sistemleri organik madde giderimi ve nitrifikasyon prosesi, sistemin (havalı) çamur yaşına bağlıdır. Organik madde giderimi yapan heterotrofik bakteriler, nitrifikasyonu sağlayan ototrofik bakterilere göre daha az hassastır. Dolayısı ile normal şartlarda, nitrifikasyonun sağlandığı koşullarda organik madde giderimi de sağlanmaktadır. Öncelikle, nitrifikasyon prosesi için gerekli olan (havalı) çamur yaşı soğuk hava şartları gözönüne alınarak hesaplanmalı ve reaktör hacmi buna göre hesaplanmalıdır. Pratikte nitrifikasyon karbonlu organik maddenin giderilmesi için kullanılan reaktörde gerçekleştirilebileceği gibi, ayrı bir reaktörde de sağlanabilmektedir. Nitrifikasyon prosesinde 1 gram amonyum azotunun (NH4-N) oksitlenmesi sonucu 7.14 gram CaCO3 alkalinitesi tüketilmektedir. Dolayısı ile nitrifikasyon prosesi için atıksudaki alkalinitenin kontrol edilmesi gerekmektedir. Çamur yaşının belirli seviyede seçilmesi ile (θc≤ 10 gün) sadece organik karbon giderimi de sağlanabilir.

Biyolojik çamurun stabilizasyonu, reaktörün içinde yani yüksek çamur yaşlarında uzun havalandırma yöntemine göre işletilmesi veya oluşan fazla çamurun reaktör dışında seçilen bir çamur stabilizasyon prosesi ile sağlanmaktadır. Arıtma tesisi tasarımı aşamasında tesisinin tümünün ele alınarak ilgili tasarım parametreleri açısından kütle dengesinin oluşturulması gerekmektedir.

Aktif çamur sistemlerinin çeşitli konfigürasyonları Şekil E2.1’de verilmiştir. Tablo E2.4’de, karbon giderimi yapan aktif çamur prosesleri için tasarım parametreleri verilmiştir.

a) Klasik (konvansiyonel) aktif çamur sistemi                   b) Piston akımlı aktif çamur sistemi

c) Kademeli beslemeli aktif çamur sistemi              d) Temas stabilizasyonlu aktif çamur sistemi

d) Uzun havalandırmalı aktif çamur sistemi                         e) Oksidasyon Hendeği
Şekil E2.1 Aktif çamur sistemlerinin çeşitli konfigürasyonları

Tablo E2.4 Aktif çamur prosesleri için tasarım parametreleri
Proses çeşitleri c,
gün F/M,
kg BOI/kgTAKM.g kg BOI5/ m3.g TAKM,
mg/L t=V/Q,
saat Qr/Q
Klasik 5-15 0.2-0.4 0.32-0.64 1500-3000 4-8 0.25-0.75
Tam karışımlı 5-15 0.2-0.6 0.8-1.92 2500-4000 3-5 0.25-1
Kademeli besleme 5-15 0.2-0.4 0.64-0.96 2000-3500 3-5 0.25-0.75
Değiştirilmiş havalandırmalı 0.2-0.5 1.5-5.0 1.2-2.4 200-1000 1.5-3 0.05-0.25
Temas stabilizasyonu 5-15 0.2-0.6 0.96-1.2 (1000-3000)a
(4000-10000)b (0.5-1)a
(3-6)b 0.5-1.5
Uzun havalandırmalı 20-30 0.05-0.15 0.16-0.4 3000-6000 18-36 0.5-1.5
Yüksek-hızlı havalandırma 5-10
0.4-1.5 1.6-16
4000-10000
2-4
1-5

Kraus prosesi 5-15 0.3-0.8 0.64-1.6 2000-3000 4-8 0.5-1
Saf oksijenli 3-10 0.25-1.0 1.6-3.2 2000-5000 1-3 0.25-0.5
Oksidasyon hendeği 10-30 0.05-0.3 0.08-0.48 3000-6000 8-36 0.75-1.5
AKR c 0.05-0.3 0.08-0.24 (1500-5000) 12-50 c
Tek kademeli nitrifikasyon 8-20 0.1-0.25 0.08-0.32 2000-3500 6-15 0.5-1.5
İki kademeli nitrifikasyon 15-100 0.05-0.2
0.05-0.144 2000-3500 3-6 0.5-2.0

a Temas birimde     b Temas stabilizasyon birimi     c Uygulanamaz

b) Yüzeyde Büyüyen Sistemler
Yüzeyde büyüyen sistemler, damlatmalı filtreler, döner biyolojik disk ve dolgulu reaktörler sistemleri şeklindedir (Şekil E2.2).

a) Damlatmalı filtre                                               b) Döner biyolojik disk
Şekil E2.2 Mikroorganizmaların yüzeyde tutunduğu damlatmalı filtreler ve döner biyolojik disk sistemlerinin şematik gösterimi

Doğal Arıtma nedir, ne demektir.?
atık suların çevre kirliliği yaratmaması amacıyla , bunun için  açılan özel tasarlanmış çukurlarda atıkların çökeltilmesi ve bu ortamlarda yaşayabilen bitki türlerinin yetişmesinin sağlanması ile atık suyun arıtılması doğal arıtmanın içeriğini oluşturur. Bu sistemin  çevreye  zarar vermediği gibi doğal ortamın geliştirilmesine önemli katkılar sağladığı aşikardır. Havuzlarda suyu seven ve doğada sulak ortamlarda bol miktarda yetişen kuvvetli kök ve bitki yapısına bağlı saz, kamış gibi bitkiler kullanılmaktadır.

Bir çok gelişmiş ülkeninde kullandığı sistemin maliyeti diğer arıtma tesislerinin yapım maliyetleri ile karşılaştırıldığında oldukça düşüktür. Mekanik arıtma sistemlerine göre ortalama 40 kat daha ucuza yapılabilmektedir. Yapılan etüd çalışmalarına göre 3000 nüfusa kadar olan köylerin ihtiyacını karşılayabilecek bir tesisin maliyeti 12 milyar TL. civarındadır. Tesisin yapım alanı kişi başına 1 m2 alan yeterli olmaktadır. Arıtma tesisinden çıkan sular tarımsal sulamada kullanılabilecek kaliteye ulaşmaktadır. Ayrıca arıtılmadan Akarçaya akıtılan atık suların sebeb olduğu sinek ve pis koku problemi ortadan kalkacaktır. Sistemde tamamen doğal malzemeler kullanılacak olup elektrik ve bakım ihtiyacı olmayacaktır.
Projenin finansmanı İl Özel İdare Müdürlüğü kaynaklarından sağlanacaktır. İl Köy Hizmetleri Müdürlüğü projenin makine ve ekipman ihtiyacını karşılayacaktır.
Oluşan sulak alanlar aynı zamanda birçok canlı türünün yaşam alanı olacaktır. Yapılan çeşitli araştırmalar doğal arıtma sistemlerinin organik maddeleri, askıda bulunan katı maddeleri, toksik maddeleri, ağır metalleri ve bazı biyolojik etmenleri arıtabildiğini göstermiştir. Araştırma sonuçlarında evsel atıkların % 80-100, azotlu bileşiklerin % 30-80, fosforlu bileşiklerin ise % 20-70 oranında arıtılalabildiği tespit edilmiştir.
Sistemden deşarj edilen suyun su kirliliği kontrol yönetmeliklerinin izin verdiği değerlerde olması öngörülmektedir. İl Tarım Müdürlüğü bünyesindeki laboratuvar imlkanları ile akarçayın su tahlilleri periyodik olarak sürekli proje devam ettiği sürece yapılacaktır.

TIKSU ARITMA TESİSİ ÇALIŞMA PRENSİBİ                           01

• Fabrikadan gelen atıksular ilk önce terfi rögarına (T.R) girecektir.
• Burada bulunan ve yedekli çalışan (1+1) dalgıç pompalar (TP),  seviye şalter(ler)ine  bağlı çalışacak gelen atıksuyu  dengeleme havuzuna  gönderecektir.
• Dengeleme havuzuna giriş yapısında  manuel sepet ızgaradan geçen atıksu içindeki katı maddeler ayrılacaktır.Görevli eleman hergün sepet ızgarayı boş bidona boşaltarak sepet ızgaranın doğru çalışmasını sağlamalıdır.
• Manuel sepet ızgaradan geçen ve  dengeleme tankına iletilen atıksudaki kirletici yüklerin dengelenerek kimyasal arıtma sistemine sabit debide atıksu beslemesi yapılacaktır.
• Dengeleme havuzunda bulunan 1 adet dalgıç pompa  (p1) dengeleme havuzunda bulunan seviye şalterine göre atıksuyu  kimyasal paket arıtmaya  gönderecektir.
• Kimyasal arıtmanın ilk gözü nötralizasyon tankıdır.
• Phk kontrol cihazı otomatik  suyun ph değerini ölçecek.
• Ph değeri >7 ise ;
• Dp1 dozaj pompası (demirüç klorür dozaj pompası) çalışacak ve ph:7 değerinde duracak .
• (phk göre çalışıp duracak man/oto)
• Ph değeri <7 ise ;
• Dp2 dozaj pompası (kireç+kostik dozaj pompası) çalışacak ve ph:7 değerinde duracak.
• (phk göre çalışıp duracak man/oto)
• Dp3 dozaj pompası (poli dozaj pompası)  , p1 çalıştığı sürece sürekli çalışacak
• Kimyasal arıtma sonrası  arıtılmışsu  cazibe ile biyolojik sistem havalandırma havuzuna girecektir. Dibe çöken çamur ise ;konik tankın dibinde bulunan vananın elle açılması suretiyle   çamur kurutma yatağına alınmalıdır. (Çamur kurutma yatağı kapasitesinde  alınmalıdır.)
• Kimyasal arıtmadan çıkan arıtılmış su Paket tankın altında bulunan Betonarme Biyolojik sistemin ilk gözü olan  havalandırma ünitesine cazibeli gidecektir. Burada mevcut aktif çamur vasıtasıyla suyun içindeki kirlilik yapan organik maddeler su ve karbondioksite çevrilecektir.
• Havalandırma işlemi biten atıksu, cazibe ile çöktürme havuzuna geçecek, ve sakin ortamda atıksu içindeki aktif çamur dibe çökerken, arıtma işlemi bitmiş olacak ve  duru su savaklanarak dışarıdaki toplama rögarına cazibe ile gidecektir. dışarıdaki toplama rögarından ise iki şekilde gönderilecektir. Cazibe ile pompa ile  İSU KANALINA  gidecektir.
• Çöktürme tankı tabanına çöken  çamurun bir kısmı, havalandırma tankındaki aktif çamur konsantrasyonunun azalmaması için, havalandırma tankına sürekli  geri devrettirilecektir.
• Fazla çamur ise vanası elle açılarak  çamur kurutma yatağına iletilecektir.
• Çamur kurutma yatağındaki çamur, belirli periyotlarda katı atık olarak sistemden uzaklaştırılırken, süzüntü suyu Dengeleme havuzuna  cazibe ile gidecektir.

ATIKSU ARITMA TESİSİ ÜNİTELERİ                                        02

GİRİŞ YAPISI

1. TERFİ RÖGARI
Fabrikadan kaynaklanan atıksuların ilk olarak geldiği rögardır.Burada bulunan 1+1 dalgıç pompalar ile gelen atıksu dengeleme havuzuna terfi ettirilir.

MALZEME Beton
ADET 1

2. DENGELEME HAVUZU

Dengeleme havuzundan Arıtma  sistemine sabit debide  besleme yapılır

DEBİ  70 m3/gün
FAYDALI HACİM 70 m3
KALIŞ SÜRESİ 1 gün saat
MALZEME Betonarme
ADET 1

ÇELİK PAKET KİMYASAL ARITMA ÜNİTESİ

3. NÖTRALİZASYON TANKI (HIZLI KARIŞTIRMA TANKI-KOAGÜLASYON)
Gelen atıksuyun ph değerine göre otomatik olarak Asit veya Baz dozajı yapılarak atıksuyun ph değeri nötralize edilir.

DEBİ  3 m3/saat
MALZEME St-37 Çelik
KAPLAMA İç kısım ,dış kısım epoksy boya
ADET 1

4. FLOKÜLASYON  TANKI (YAVAŞ KARIŞTIRMA TANKI –POLİMER TANKI)
Ph değeri nötralize edilen atıksuya Anyonik polielektrolit verilerek yumakların irileşmesi sağlanır. İrileşerek ağırlaşan  yumaklar çöktürme bölümüne geçer.

DEBİ  3,00 m3/saat
MALZEME St-37 Çelik
BOYA İç -dış kısım epoksy boya
ADET 1

BETONARME BİYOLOJİK ARITMA ÜNİTESİ

5. HAVALANDIRMA HAVUZU

Atıksuda ki organik kirleticiler aktif çamur sayesinde karbondioksit ve su ya dönüştürülecektir. Buradan aktif çamur ve su karışımı cazibeyle çöktürme tankına iletilecektir.

DEBİ  3,00 m3/saat
KALIŞ SÜRESİ 1 gün
MALZEME Betonarme
ADET 1

6.ÇÖKTÜRME HAVUZU

Havalandırma işlemi biten atıksu, cazibe ile çöktürme  tankına geçecek, ve sakin ortamda atıksu içindeki aktif çamur dibe çökerken, arıtma işlemi bitirilmiş duru su savaklanarak  deşarj edilecektir. Çöktürme tankı tabanına çöken çamur, havalandırma tankındaki aktif çamur konsantrasyonunun azalmaması
için geri devrettirilecektir.

DEBİ  3,00 m3/saat
KALIŞ SÜRESİ 2,50 saat
YÜZEY YÜKÜ 0,50 m3/ m2.saat
MALZEME Betonarme
ADET 1

ÇAMUR ARITMA ÜNİTESİ

7. ÇAMUR KURUTMA YATAĞI

Çamurun susuzlaştırılmasının sağlanacağı tanktır.

DEBİ  0,25 m3/gün
MALZEME Çelik
BOYA İç -dış kısım epoksy boya
ADET 1

ATIKSU ARITMA TESİSİ EKİPMANLARI                                    03

GİRİŞ YAPISI

1. TERFİ POMPALARI
Terfi rögarında  toplanan atıksuların, dengeleme havuzuna  iletilmesinde kullanılacaktır.

MARKA DRENO (AT 65/2/152 C.247)
TİP Açık fanlı dalgıç tip
KAPASİTE 35,00 m3/h
BASMA YÜKSEKLİĞİ 13,00 mss
MOTOR GÜCÜ 4,00 KW
ÇIKIŞ ÇAPI 2  ” inch
ADET 1+1

2. MANUEL SEPET IZGARA

Atıksuların içindeki katı maddelerin ayrıldığı ekipmandır.

MARKA ÖZEL İMALAT
TİP Manuel
BOYUTLAR 40*40*40 cm
ELEK ARALIĞI 2 cm
KAPASİTE 35,00 m3/saat
MALZEME St 37 (Sıcak daldırma galvaniz kaplı)
ADET 1

3. DENGELEME HAVUZU  POMPASI
Dengeleme havuzunda toplanan atıksuların, kimyasal arıtma sistemine iletilmesinde kullanılacaktır.

MARKA COMPATTA (3 T)
TİP Açık fanlı dalgıç tip
KAPASİTE 3 m3/h
BASMA YÜKSEKLİĞİ 10 mss
MOTOR GÜCÜ 0,75 KW
ÇIKIŞ ÇAPI 1 1/2 ” inch
ADET 1

ÇELİK PAKET KİMYASAL ARITMA ÜNİTESİ

4. HIZLI KARIŞTIRICISI

Hızlı karıştırma tanklarında atıksuya ilave edilen kimyasal maddelerin atıksuya tam karışımı, karıştırıcılar ile sağlanacaktır.

MARKA ÖZEL İMALAT Türkiye
REDÜKTÖR 0,55 kw, 180 d/dk,  Türkiye
KARIŞTIRICI                                AISI 304,
ADET 1

5. YAVAŞ KARIŞTIRICISI

Hızlı karıştırma tanklarında atıksuya ilave edilen kimyasal maddelerin atıksuya tam karışımı, karıştırıcılar ile sağlanacaktır.

MARKA ÖZEL İMALAT Türkiye
REDÜKTÖR 0,55 kw, 40 d/dk,  Türkiye
KARIŞTIRICI MİL                                AISI 304,
ADET 1

6. KİMYASAL MADDE ÇÖZELTİ TANKLARI

Dozlama tanklarında kimyasal madde çözeltileri hazırlanarak dozaj pompaları ile suya ilave edilecektir.
MARKA HAYRİOĞLU PLASTİK Türkiye
MALZEME PE
KAPASİTE 500 lt
ADET 3
TANK VANALARI 3 / 4 ‘’

7. KİMYASAL MADDE ÇÖZELTİ TANKLARI  KARIŞTIRICILARI

Çözelti tanklarına ilave edilen katı maddelerin tankta çözünmesi  karıştırıcılar ile sağlanacaktır.

MARKA ÖZEL İMALAT Türkiye
REDÜKTÖR 0,37 kw, 140 d/dk,  Türkiye
KARIŞTIRICI  MİL                                AISI 304,
ADET 2

8.  KİMYASAL MADDE DOZLAMA POMPASI

Nötralizasyon ve Yavaş karıştırma tanklarında suya ilave edilen kimyasal maddeler, dozlama pompaları ile dozaj tanklarından emiş yaparak suya ilave edilecektir. Kullanılan dozaj pompaları  diyaframlı pompalardır.

MARKA DOSEURO USA
TİP  Diyaframlı
DEBİ 0-255 lt/saat
BASINÇ 5 bar
GÜÇ 0,25 KW
ÇIKIŞ ÇAPI 3 / 4 ‘’ inch
MİKTAR 3 adet

9. PH KONTROL SİSTEMİ

Nötralizasyon tankına ilave edilen kimyasal maddeler pH kontrol sistemine bağlı olarak dozlanacaktır. PH kontrol sistemi, dozaj pompalarını otomatik devreye sokacaktır.

MARKA EMEC İtalya
TİP Pano Tipi
EKİPMAN Elektrot tutucu transmitter
MİKTAR 1 adet

BETONARME BİYOLOJİK ARITMA ÜNİTESİ

10. BLOWER

Artıma sisteminde gerekli olan havanın sağlanmasında kullanılmaktadır.

MARKA MAPRO (CL 720 HS) İTALYA
TİP Santrifüj/yandan kanallı
KAPASİTE 144 m3/h
BASMA YÜKSEKLİĞİ 475 mbar
MOTOR GÜCÜ 5,5 KW
ÇIKIŞ ÇAPI 2 ‘’ inch
ADET 1

11. DİFÜZÖR

Atıksuyun havalandırılmasında kullanılmaktadır. Gerekli hava mevcut blowerdan sağlanacaktır. Tank tabanına yerleştirilen lastik membranlı tüp tipi difüzörler, hava verildiğinde delikler açılarak havayı dışarı verdiği, hava kesildiğinde ise delikler kapanarak difüzör içine su girmesini engellediği için işletmede avantaj sağlamaktadır.

MARKA  EDİ
TİP 9 ‘’ Disk
MEMBRAN MALZEMESİ EPDM
BAĞLANTI 3 / 4 ‘’ inç
HAVA KAPASİTESİ 2-14 m3/saat
KULLANILAN MİKTAR 40 adet

12. ÇAMUR GERİ DEVİR POMPASI

Aktif çamurun havalandırma tankına geri devri ve fazla çamurun çamur kurutma yatağına iletilmesinde kullanılmaktadır.

MARKA ÖZEL İMALAT
TİP Mamut tip (Air lift)
KAPASİTE 6 m3/h
BASMA YÜKSEKLİĞİ 5 m
MOTOR GÜCÜ 0 KW
ADET 1
13. ÇÖKTÜRME YAPISI SAVAKLARI

Arıtılmış suyu çöktürme yapısından alarak kanala ileten yapıdır

MARKA ÖZEL İMALAT
TİP Dıştan (4 taraftan) beslemeli
KAPASİTE 3 m3/h
MALZEME ST 37 (Sıcak daldırma galvaniz kaplı)
MOTOR GÜCÜ 0 KW
ADET 1

KULLANILAN KİMYASALLAR                                                       04

1. DEMİR ÜÇ KLORÜR (FeCl3)
Atıksuyun içinde kirlilik yaratan maddelerin giderilmesi amacıyla ve  atıksuyun pH değerini düşürmek / Nötralize etmek için kullanılacaktır.

adı DEMİRÜÇKLORÜR ASİT(FeCl3)
satış şekli % 40 KONSANTRASYONUNDA KAHVERENGİ(PAS RENGİNDE) SIVI
kullanım  DOĞRUDAN
dikkat edilecek konular • ASİDİN ÜZERİNE KESİNLİKLE SU İLAVE EDİLMEZ, PATLAR. GEREKİYORSA SUYUN ÜZERİNE ASİT YAVAŞ YAVAŞ İLAVE EDİLECEKTİR.
• YAKICI OLDUĞUNDAN ELDİVEN KULLANILMALIDIR. VÜCUDA TEMAS SÖZKONUSU OLDUĞUNDA BOL SABUNLU SU İLE YIKANMALIDIR.
• KOROZYONA DAYANIKLI PVC VEYA PLASTİK ESASLI KAPLARDA AĞZI KAPALI OLARAK SAKLANMALIDIR.

2. KOSTİK (NaOH)
Atıksuyun içinde kirlilik yaratan maddelerin giderilmesi amacıyla ve  atıksuyun pH değerini yükseltmek / Nötralize etmek için kullanılacaktır.

adı KOSTİK ( NaOH )
satış şekli % 42 KONSANTRASYONUNDA RENKSİZ SIVI
kullanım  DOĞRUDAN % 42
dikkat edilecek konular • YAKICI OLDUĞUNDAN ELDİVEN KULLANILMALIDIR. VÜCUDA TEMAS SÖZKONUSU OLDUĞUNDA BOL SABUNLU SU İLE YIKANMALIDIR.
• KOROZYONA DAYANIKLI PVC VEYA PLASTİK ESASLI KAPLARDA AĞZI KAPALI OLARAK SAKLANMALIDIR.

3. KİREÇ
Atıksuyun içinde kirlilik yaratan maddelerin giderilmesi amacıyla ve  atıksuyun pH değerini yükseltmek / Nötralize etmek için kullanılacaktır.

adı KİREÇ
satış şekli 25 KG’LIK PAKETLERDE TOZ HALİNDE
kullanım  DOĞRUDAN
dikkat edilecek konular • YAKICI OLDUĞUNDAN ELDİVEN KULLANILMALIDIR. VÜCUDA TEMAS SÖZKONUSU OLDUĞUNDA BOL SABUNLU SU İLE YIKANMALIDIR.

4. ANYONİK POLİELEKTROLİT
Atıksuyun içinde kirlilik yaratan maddelerin –yumakların-  topaklanması amacıyla  için kullanılacaktır. Böylece ağırlaşan yumaklar çöktürme tankının dibine çökelecektir.

adı ANYONİK POLİELEKTROLİT
satış şekli 25 LT’LİK PAKETLERDE TOZ HALİNDE
kullanım  DOĞRUDAN
dikkat edilecek konular • YAPIŞKAN VE KAYDIRICI  OLDUĞUNDAN ELDİVEN KULLANILMALIDIR. VÜCUDA TEMASINDA  SÖZKONUSU OLDUĞUNDA BOL SABUNLU SU İLE YIKANMALIDIR. ELE DOĞRUDAN TEMAS ETMESİNDE BİR SAKINCA YOKTUR.ÇÖZELTİ TANKINA BİRDEN BOŞALTILMAMALIDIR. ÇÖZELTİ TANKINA KARIŞTIRICI ÇALIŞIRKEN TUZ SERPER GİBİ YAVAŞ YAVAŞ ATILMALIDIR. 500 LT’LİK ÇÖZELTİ TANKINA KÜÇÜK ÇAY BARDAĞI KADAR ATILMALIDIR.

AKTİF ÇAMUR                                                                               05

AKTİF ÇAMURU OLUŞTURAN MİKROORGANİZMALAR

Aktif çamur, biyolojik arıtma sistemlerinde bulunan tüm mikroorganizma kütlesine verilen isimdir. Aktif çamur süreci ise; mikroorganizmaların, atıksuyun içindeki organik maddeden (kirlilik) yaşam süreci için hem karbon hem de enerji kaynağı olarak yararlanarak ve oksijen kullanarak ayrıştırma esasına dayanan bir biyolojik arıtma yöntemidir. Ayrışma ürünleri olarak karbondioksit ve su oluşur.

Aktif çamur sürecinde bulunan mikrobiyolojik canlılar başlıca; bakteriler, protozoalar, mantarlar ve rotiferlerdir. Bu mikroorganizmalar arıtma tesisinin durumu hakkında bilgi verirler.

1. BAKTERİLER
Bakteriler, aktif çamur sistemlerinde en fazla bulunan ve görev üstlenen tek hücreli canlılardır. Bakterilerin % 85’i sudur. Bölünerek çoğalırlar. Düz, spiral ve çubuk şeklinde olanları vardır. Atıksuda bulunan diğer mikroorganizmalarla kıyaslandıklarında boyut olarak en küçük olanlarıdır. Bakteriler, büyüme, yaşama  ve çoğalmaları için gerekli enerjiyi atıksuda bulunan besi maddelerinden karşılarlar. Atıksudaki kirliliği oluşturan karbonlu organik maddeleri parçalayarak su ve karbondioksite dönüştürürler.
Sistemin ilk devreye alınmasında yavaş bir çoğalma görülür. 5-10 günden sonra ise çok hızlı bir çoğalma görülür. 20 günden sonra ise çoğalma ile ölüm arasında oluşan denge nedeniyle bakteri sayısı sabit kalır.

2. PROTOZOALAR
Protozoalar, tek hücreli mikroorganizmalar olup, koloniler halinde yaşarlar. Genelde hareketsizdirler. Bakteriler gibi yaşam ve çoğalmaları için besin maddelerine ihtiyaç duyarlar. Atıksuda dağılmış bulunan bakterilerle de beslenirler. Atıksu arıtımında 200 ‘ün üzerinde protozoa tipi tanımlanmış olmakla beraber, en baskın türleri kirpikli olanlarıdır.

Protozoalar, bakterilerden sonra atıksuda en fazla bulunan mikrocanlılardır ve bakterilerden bir veya iki kat daha büyüktürler (10 ila 200 µm). Ayrıca metabolizmaları gereği aktif çamur süreçlerinde bir indikatör olarak kullanılırlar. Protozoaların büyük bir kısmı mutlak aerobturlar ve bu nedenle bir aerobik ortamın en mükemmel göstergesidirler. Protozoalar, bakterilere kıyasla toksik koşullara daha çok duyarlıdırlar ve yoklukları süreçte toksidite sorunu olduğunu gösterir. Bazı tipleri ise 12 saat süre ile anaerobik koşullarda yaşarlar.
Aktif çamur sürecinde belirli sayıda protozoanın bulunması, sürecin iyi çalıştığının ve kararlı
durumda olduğunun bir göstergesidir.

3. ROTİFERLER
Rotiferler,  protozoalardan daha büyük olan çok hücreli hayvanlardır ve belirli bakteriler kadar yumaklı tanecikleri de yiyecek kaynağı olarak kullanırlar. Protozoalar gibi, bakterilere kıyasla toksik koşullara  daha çok duyarlıdırlar.
Mutlak aerobturlar ve uzun çamur alıkonma süresine sahip ve kararlı işletilen aktif çamur süreçlerinde bulunurlar.

4. MANTARLAR
Mantarlar, ipliksi mikro bitkilerdir. Enerjilerini organik maddeleri parçalayarak (oksitleyerek) sağlarlar. Aktif çamur sürecinde genel olarak az bulunurlar. Ortama hakim olmaları halinde yoğunluğu az, çökmeyen ve kabaran çamura neden olurlar.
Genelde ipliksi yapıda olduklarından, aktif çamurun çökelme özelliklerini bozarlar ve son çökeltme havuzundan bakteri kaçmasına neden olurlar.

5. ALGLER
Algler, güneş ışığından fotosentez yapan  mikroskobik bitkilerdir. Aktif çamur sürecinde yeterli ışık olmadığından görülmezler. Ancak temiz su savaklarında yapışmış halde bulunabilirler. Ortama hakim olmaları halinde yoğunluğu az, çökmeyen ve kabaran çamura neden olurlar.
Genelde ipliksi yapıda olduklarından, aktif çamurun çökelme özelliklerini bozarlar ve son çökeltme havuzundan bakteri kaçmasına neden olurlar

AKTİF ÇAMUR KÜLTÜRLERİ ÇOĞALMA GRAFİĞİ

İLK AKTİF ÇAMUR ÜRETİMİ

Biyolojik arıtma sistemlerinin işletmeye alma işleminin ilk adımı AKTİF ÇAMUR ÜRETİMİDİR. Aktif çamur üretimi işlemi yapılmadan biyolojik arıtma sistemini devreye almak mümkün değildir. Aktif çamur üretimi için değişik yöntemler uygulanabilir.

1. YÖNTEM –  HAZIR AKTİF ÇAMUR TEMİNİ :
Bölgede bulunan ve iyi çalışan, aktif çamuru uygun bir tesisten vidanjör ile geri devir akımından aktif çamur alınarak, havalandırma tankına ilave edilir ve atıksu beslemesine hemen başlanır. Atıksu  Havalandırma hacminin ½ si kadar hergün ilave edilir. Aktif çamurun atıksuya uyumu ve yeterli aktif çamur konsantrasyonu sağlandıktan sonra atıksuyun tam beslemesi yapılarak sistem tam işletmeye alınır.

2. YÖNTEM –  EVSEL ATIKSU İLE AKTİF ÇAMUR ÜRETİMİ :
Havalandırma tankı evsel atıksu ile doldurulur, havalandırıcı çalıştırılarak sisteme oksijen transferine başlanır. Teorik olarak başlangıçta havalandırma tankında bulunan mikroorganizma miktarı sıfır kabul edilir. İlk doldurma işlemi sonunda sisteme atıksu beslemesi yapılmaz, sistem geri devir pompası da çalıştırılarak kapalı devre 3 gün boyunca sistem çalıştırılır. 3. gün sonunda ilk aktif çamur yumakları meydana gelmeye başlayacaktır. Yaklaşık hesap ile atıksuyun BOI miktarının %25 i çamura dönüşür. Aktif çamurun artışını sağlamak için sisteme organik madde ilavesine devam edilmelidir. Bu amaç ile 3. günden itibaren  havalandırma tank hacmi kadar evsel atıksu ilave edilmelidir.

3. YÖNTEM –  ORGANİK MADDE İLAVESİ İLE AKTİF ÇAMUR ÜRETİMİ :
Havalandırma tankı evsel atıksu veya temiz su ile doldurulur ve, havalandırıcı çalıştırılarak sisteme oksijen transferine başlanır. Teorik olarak ilk başlangıçta havalandırma tankında bulunan mikroorganizma miktarı sıfır kabul edilir. İlk doldurma işlemi sonunda havalandırma tankına 1 m3 hacim için 300 gr MELAS veya ŞEKER ilave edilir. Sisteme atıksu beslemesi yapılmaz, sistem geri devir pompası da çalıştırılarak kapalı devre 3 gün boyunca sistem çalıştırılır. 3. gün sonunda ilk aktif çamur yumakları meydana gelmeye başlayacaktır. Yaklaşık hesap ile atıksuyun BOI miktarının %25 i çamura dönüşür. Aktif çamurun artışını sağlamak için sisteme organik madde ilavesine devam edilmelidir. Bu amaç ile 3. günden itibaren hergün  havalandırma tank hacminin 0,3 katı kadar MELAS ilave edilir. Aktif çamur artışına göre melas ilave miktarı artırılarak aktif çamurun üreme süreci hızlandırılır. Havalandırma tankında aktif çamur konsantrasyonu 1000 mg/lt mertebesine ulaştığında sisteme atıksu beslemesine başlanarak, atıksuyun aktif  çamura alıştırması yapılır.
Teorik olarak 1 kg melas veya şeker, 1 kg BOI meydana getrimektedir.

HAVALANDIRMA TANKINDA AKTİF ÇAMURUN İZLENMESİ

Havalandırma tankındaki aktif çamur artışı çökme deneyleri ile izlenir ve aktif çamurun renk izlenmesi aktif çamur gelişimi hakkında bize bilgi verir.

1. AKTİF ÇAMURUN RENGİ

BAŞLANGIÇ 5-10
GÜNDE 10-15
GÜNDE 15-25
GÜNDE 25 GÜNDEN
SONRA
HAFİF VE İNCE YUMAKLAR ÇÖKME HIZI YAVAŞ ORTA İRİLİKTE, ÇÖKME HIZLI ÇÖKME HIZLI SİSTEMDE FAZLA YAŞLI ÇAMUR VAR SİSTEMDE ÖLÜ ÇAMUR HAKİM

2. AKTİF ÇAMURUN ÇÖKMESİ

Evsel atıksular için; Imhoff hunisinde yapılan çökme deneylerinde, havalandırma tankından alınan numunede 30 dakika boyunca çökmeye bırakılan atıksu numunesinde çökme işlemi sonunda 1 litre hacimde çamur miktarı 300 ml yi (%30) geçmemelidir. 300 ml ’nin üstünde çamur var ise sistemden çamur atılmalıdır.

Endüstriyel atıksular için; bu değer her bir endüstri için değiştiğinden hangi çamur miktarında yeterli arıtma yapıldığı işletme şartlarında belirlenmelidir.

Sistemde çamur az olmasına karşın çamur kabarması, kötü çökme gibi özelliklerle karşılaşılabilir. Bu durumda ÇAMUR HACİM İNDEKSİ tespit edilerek çözüm aranmalıdır.

Çöken çamurun rengi açık-koyu kahve olmalıdır. Siyaha yakın koyu renkler sistemde problem olduğu anlamına gelmektedir

ÇAMUR KALİTESİNİN BELİRLENMESİ

Çamurun kalitesi çamur hacim indeksi hesaplanarak tespit edilir. Çamur kalitesinin tespiti ile sistem hakkında yorum yapılır ve müdahale edilebilir.

ÇAMUR HACİM İNDEKSİ HESAPLAMA

1000 ml lik imhoff hunisinde (yoksa beherde) 30 dakika sonunda çökelebilen çamur hacmi tespit edilir ( V1 ). Havalandırma tankındaki  AKM konsantrasyon ( X1 ) ölçümü yapılır.

Buna göre çamur hacim indeksi :
SVI = V1 x 1000   olarak hesaplanır.
X1

İYİ ÇAMUR KÖTÜ ÇAMUR
ÇAMUR HACİM İNDEKSİ,  SVI 40-150 >200

Örnek :  30 dakika sonunda çökelen çamur hacmi 300 ml/lt ve havalandırma tankı AKM konsantrasyonu  3000 mg/lt ise ;

SVI = 300 x 1000 / 3000
SVI = 100  olduğuna göre çamur kalitesi uygundur.

AKTİF ÇAMUR SİSTEMİ İŞLETME PROBLEM ve ÇÖZÜMLERİ   06

06.01- HAVALANDIRMA TANKI

HAVALANDIRMA TANKI YÜZEYİNDE KÖPÜK OLUŞUMU İLE PROBLEM BELİRLENMESİ
Orta Miktarda, Taze, Hafif Köpük Problem yok Bu durum genellikle iyi işletilen ve yüksek kalitede çıkış suyu veren tesislerde görülür.

Katımsı, Gevrek, Beyaz, Dalgalanan veya Sabun Köpüğü Görünümlü Köpük 1. Çok fazla kabaran sabunumsu beyaz köpük; sistemde çoğalma fazında, yetersiz genç aktif çamurun göstergesidir. Tesis işletmeye alma aşamasında ise normaldir ve geçici özelliktedir. Havalandırma tankında aşırı parlak beyaz köpürme halinde 1-2 su bardağı   sıvı yağ veya daha az miktarda köpük kırıcı ilave edilerek köpük önlenebilir.
• Sistemden çamur uzaklaştırılmamalı, çamur geri devir pompası debisi tedrici olarak yükseltilerek, sistem 3-4 gün yüksek geri devirde çalıştırılmalıdır. Çöktürme havuzundan katı madde kaçışı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Havalandırma havuzunun çözünmüş oksijen değeri 2-3 mg/lt arasında tutulmalı ve yeterli karışım sağlanmalıdır.
• Mümkünse demir tuzları veya inert maddeler (talk vb) ilave edilerek çamur gelişimi sağlanmalıdır.
2. Sistemden aşırı çamur çekilmesi nedeniyle, aktif çamurun dengesinin bozularak aşırı yüklenmesi sonucu oluşmuş olabilir.
• Süreç normal koşullarına ulaşana kadar, sistemden çekilen çamur her gün %10 dan fazla olmamak üzere tedrici olarak azaltılmalıdır. Çöktürme tankından çamur kaçışını engellemek için geri devir oranı artırılmalıdır. Ayrıca çöktürme havuzu çökelmiş çamur derinliği 30-90 cm arasında tutulmalıdır.
3. Aktif çamur yaşamını tehdit eden, toksik madde, besin (azot+fosfor) eksikliği, çok düşük veya yüksek pH, yetersiz çözünmüş oksijen, düşük atıksu sıcaklığı gibi bir etkiye maruz kalınması sözkonusudur.
• Sistemi etkileyen neden belirlenerek giderilmelidir. Neden toksik madde ise, toksik çamur geri devrettirilmeden sistemden uzaklaştırılmalı ve sistemde yeni aktif çamur üretilmelidir.
4. Ortamda aktif çamurun azalması ve havalandırma havuzunun aşırı yüklenmesinin nedeni, çöktürme tankından aktif çamur kaybı olabilir.
• Sistemden atılan fazla çamur miktarı kontrol edilmelidir.
• Denitrifikasyon sonucu yükselen çamur problemi olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Parlak,Koyu Kahverengi, Yağlı Köpük Oluşumu
Havalandırma havuzunda parlak koyu kahverengi yağlı köpük oluşumu, çamurun yaşının fazla olduğunu ve sistemin F/M oranının düşük olduğunu gösterir.
• Bu durumu gidermek için, sistem düzelinceye ve köpük azalana kadar tesisten çekilen fazla çamurun debisi hergün %10 dan fazla olmamak kaydıyla tedrici olarak artırılmalıdır.
06.01- HAVALANDIRMA TANKI

HAVALANDIRMA TANKI YÜZEYİNDE KÖPÜK OLUŞUMU İLE PROBLEM BELİRLENMESİ

Kalın, Yoğun, Kirli, Yapışkan,Yağlı, Koyukahverengi Köpük 1. Yoğun, biraz yağlı ve kirli kahverengine yakın köpük tabakasının havalandırma havuzunu örtmesi, çamurun yaşının fazla olduğunu, sistemden düzensiz çamur çekilmesi nedeni ile F/M oranının çok azaldığını veya fazla oksitlenmeyi gösterir.
• Bu durumu gidermek için, sistem düzelinceye ve köpük azalana kadar tesisten çekilen fazla çamurun debisi hergün %10 dan fazla olmamak kaydıyla tedrici olarak artırılmalıdır.
2. Havalandırma havuzunda Flamentli mikroorganizmanın varlığının göstergesidir. Mikroskobik incelemeyle tespit edilebilir.
• Girişte ve geri devir hattında yağ-gres varlığı kontrol edilmelidir. Fiziksel yöntemlerle bu köpük havalandırma ve çöktürme tanklarından mutlaka alınarak uzaklaştırılmalıdır. Bu köpük geri devir yoluyla, ya da başka bir şekilde sistemde tutulmamalıdır.

Siyaha Yakın, Koyukahverengi Köpük ve Septik veya Ekşi Koku

( Havalandırma Havuzundaki Suyun Rengi Siyaha Yakın Koyukahverengi ) Koyu kahverengi veya siyah renk ile çürük yumurta kokusu, havuzda havasız koşulların meydana geldiğini gösterir.
• Bu durumda havalandırma sistemi (blower veya aeratör) kontrol edilerek sisteme yeterli hava gelip gelmediği belirlenir. Ortamda 2-3 mg/lt çözünmüş oksijen sağlayacak şekilde hava debisi artırılır.
• Difüzörlerden veya aeratörlerden yeterli hava çıktığı ve uygun dağılım olduğu kontrol edilir. Gerekiyorsa difizörler temizlenir, aeratörlerin bıçaklarındaki birikintiler uzaklaştırılır.
• Havalandırma tankında ölü mikroorganizma kontrolü yapılarak sistemden aşırı çamur atılır. Bunun için havalandırma tankında çamur konsantrasyonu kontrol edilir. (30 dk bekleme sonunda çöken kısmın hacmi,  toplam hacmin %25 – 30 u olmalı). Fazla çamuru tedrici olarak sistemden uzaklaştırılır.
ÇAMUR MİKTARI

Havalandırma Tankında Aşırı Aktif Çamur Var
• Havalandırma tankında çamur konsantrasyonu kontrol edilir. (30 dk bekleme sonunda çöken kısmın hacmi,  toplam hacmin %25 – 30 u olmalı). Çamur miktarı istenilen düzeye ininceye kadar, fazla çamur, atma miktarı hergün %10 artırılır. Hiç çamur çekilmiyorsa günde 2 saatten başlayarak her gün  biraz daha artırmak suretiyle tedrici olarak sistemden çamur uzaklaştırılır.

Havalandırma Tankında Aktif Çamur Yok • Tesise atıksu beslemesinin düzenli olup olmadığı ve terfi pompası atıksu miktarının uygun olup olmadığı kontrol edilir. (toplam atıksuyu 24 saatte eşit olarak basacak)
• Çamur geri devir pompasının düzenli çalıştığı kontrol edilir.
• Sistemde ölü çamur kontrolü yapılarak ortamın aktif çamur yaşamını tehdit eden, toksik madde, besin (azot+fosfor) eksikliği, çok düşük veya yüksek pH, yetersiz çözünmüş oksijen, düşük atıksu sıcaklığı gibi bir etkiye maruz kalıp kalmadığı kontrol edilir. Neden toksik madde ise, toksik çamur geri devrettirilmeden sistemden uzaklaştırılmalı ve sistemde yeni aktif çamur üretilmelidir.

06.02- MİKROSKOBİK İNCELEME İLE F/M ve ÇAMUR YAŞI BAĞINTISI

06.03- ÇÖKTÜRME TANKI

ÇÖKTÜRME TANKI YÜZEYİNDE ÇAMUR KABARMASI İLE PROBLEM BELİRLENMESİ

Homojen Olarak Yükselen ve Çöktürme Tankı Savaklarından Kaçan Çamur

Yavaş Çöken Fakat Sıkışmayan Çamur

( Şişkin Çamur / Kütlesel Aktif Çamur / Bulking ) Katı maddesinin yavaş çökelip ancak sıkışmadığı bir çamur türüdür. Çamur bulutları tüy gibidir ve çöktürme tankı etrafında yükselmekte ve yayılmaktadır. Çıkış suyunda katı maddeler görülmektedir, bununla birlikte çıkış berraktır. Kütlesel aktif çamur, genel olarak büyük F/M oranının (fazla organik yüklemenin) veya ortamda mevcut ipliksi mikroorganizmaların sebep olduğu bir problemdir ve tesisin kötü işletildiğini gösterir.
1. Tüm çöktürme tankı yüzeyinde bulutsu homojen çamur kitlesinin yukarıya yükselmesi, karışık sıvının yavaş çökmesi ve sıkışmaması, ancak çıkış suyunun oldukça duru olması ve mikroskobik incelemede yok denecek kadar az ipliksi bakteri bulunması, toksik maddeler nedeniyle parçalanmış flokların oluşumunun göstergesidir.
• Toksik maddenin varlığı önlenmelidir.
• Çökmeyen çamur problemi kimyasal madde ilavesi ile düzeltilebilir. Bunun için kimyasal çöktürme yardımcıları kullanılmalı (örneğin havalandırma tankına 1 m3 hacim için 20 gr olmak üzere, 5-10 gün boyunca demir sülfat ilave edilmeli), toksik maddenin varlığı önlenmeli ve fazla çamur atımı durdurulmalıdır.
• UAKM, kalış süresi ve F/M oranı değiştirilmelidir. Bunun için geri devir azaltılmalı ve sistemden çamur atımı durdurulmalı, ancak demir sülfat ilavesine başladıktan itibaren 4. günde, sistemden fazla çamur atımına başlanarak çamurun gençleştirilmesi sağlanmalıdır. Sistemden çamur atılmaması halinde demir sülfat çamurları da dahil sistemde aşırı çamur meydana gelecek ve sistemde arıza artacaktır.
2. Tüm göstergeler 1. madde ile aynı olmakla birlikte, mikroskobik incelemede aşırı ipliksi bakteri bulunması ;
A. Atıksudaki besi maddesi eksikliğinin göstergesidir.
• İpliksileri yok etmek için çamur geri devir hattına  1-10 gr/kgUAKM.gün klor uygulanmalıdır. Dozlama başlangıçta düşük ve giderek artan şekilde uygulanmalı ve 1-3 gün içinde çamurun çökelme özelliklerinin düzeldiği gözlenmelidir.  Çıkış suyu bulanık veya sütümsü görünümdeyse klor dozu azaltılmalıdır. Bu işlemler boyunca mikroskobik inceleme sürdürülmeli, sadece içi boş kılıflar gözleniyorsa klorlama durdurulmalıdır.
• Besi eksikliğinden dolayı aktif çamurun viskoz yapıda olması nedeniyle, klor, hidrojen peroksit ve polimer ilavesi çökelme özelliklerini iyileştirememektedir.
• Eğer besi eksikliği var ise sisteme verilecek azot; anhidroz amonyum, fosfor; trisodyum fosfat ve demir ise demir(+3)klörür  bileşikleri şeklinde verilmelidir.

06.03- ÇÖKTÜRME TANKI

Şişkin Çamur / Kütlesel Aktif Çamur / Bulking

(devam) B. Havalandırma havuzunda çözünmüş oksijen konsantrasyonu düşük değerde olabilir.
• Bu durumda havalandırma sistemi (blower veya aeratör) kontrol edilerek sisteme yeterli hava gelip gelmediği belirlenir. Ortamda 2-3 mg/lt çözünmüş oksijen sağlayacak şekilde hava debisi artırılır veya çıkış savakları yükseltilir.
• Difüzörlerden veya aeratörlerden yeterli hava çıktığı ve uygun dağılım olduğu kontrol edilir. Gerekiyorsa difizörler temizlenir, aeratörlerin bıçaklarındaki birikintiler uzaklaştırılır.
• Mümkünse F/M oranı artırılır.
• Çamur geri devir hattına, başlangıçta düşük ve giderek artan şekilde 1-10 gr/kgUAKM.gün klor uygulanmalıdır. 1-3 gün içinde çamurun çökelme özelliklerinin düzeldiği gözlenmelidir.  Çıkış suyu bulanık veya sütümsü görünümdeyse klor dozu azaltılmalıdır.
• Sorunun ana nedeni ortadan kaldırılırken belirtilerin ortadan kaldırılması için çökelme yardımcıları (demir sülfat vb) kullanılmalıdır.
C. Tesise gelen atıksuyun pH değerinde büyük salınımlar veya havalandırma havuzun 6,5 tan düşük pH değeri sözkonusu olabilir. (pH=6,0 dan düşükse ortama hakim olan mantarlar, şişkin çamura neden olurlar.
• Sistemde mantar olup olmadığı kontrol edilmeli ve pH değeri kontrol altına alınarak havalandırma havuzuna pH=7.5-9 aralığında atıksu girişi sağlanmalıdır.
• Yüksek atıksu sıcaklığı veya düşük F/M oranı nedeniyle nitrifikasyon gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilmelidir.
• Nitrifikasyon istenmiyorsa, azot giderimini durdurmak için fazla çamur atma miktarı hergün %10 dan büyük olmayacak şekilde tedrici olarak artırılmalıdır.
• Nitrifikasyon isteniyorsa, suyun pH değeri artırılmalıdır.
• Çamur geri devir hattına  1-10 gr/kgUAKM.gün klor uygulanmalıdır. Dozlama başlangıçta düşük ve giderek artan şekilde uygulanmalı ve 1-3 gün içinde çamurun çökelme özelliklerinin düzeldiği gözlenmelidir.  Çıkış suyu bulanık veya sütümsü görünümdeyse klor dozu azaltılmalıdır. Bu işlemler boyunca mikroskobik inceleme sürdürülmeli, sadece içi boş kılıflar gözleniyorsa klorlama durdurulmalıdır.
• Sorunun ana nedeni ortadan kaldırılırken belirtilerin ortadan kaldırılması için çökelme yardımcıları (demir sülfat vb) kullanılmalıdır.

06.03- ÇÖKTÜRME TANKI

Şişkin Çamur / Kütlesel Aktif Çamur / Bulking

(devam) D. Tesise giren atıksuda ipliksi bakteri mevcut veya tesis içi çevrimler şişkin çamura neden olabilir.
• Tesise giriş atıksuyunda ipliksi bakteri mevcut ise, giriş suyuna  5-10 mg/lt klor dozlanmalıdır. Doz artışı yapılacak ise 1-2 mg/lt lik kademeler halinde uygulanmalıdır.
• Tesis giriş suyu ön havalandırmaya tabi tutulmalıdır.
E. Sülfür içeren septik atıksu mevcut olabilir.
• Klor, hidrojen peroksit veya hava gibi oksitleyici maddeler ilave edilmelidir.
• Tesise giren atıksu ön havalandırmaya tabi tutulmalıdır.

Kahverengi Kümelenme (Yığılma) Dipten kopan çamur yükselir ve son çökeltme havuzu su yüzeyinde yaklaşık 30 cm çapında kahverengi çamur kümeleri oluşturabilir. Buna KÜMELENME denir. Tank yüzeyinde kabarcıklar da görülmektedir. Test sırasında çökme oldukça iyi olmasına rağmen test bittikten 4 saat sonra bazı çamur kütleleri yüzeye yükselmektedir.
Bu durum denitrifikasyon göstergesidir. Şayet havlandırma havuzunda nitratlar meydana gelebiliyorsa problemler kendisini son çöktürme havuzunda gösterebilir. Son çöktürme havuzunda çamur miktarı çok yüksek veya çökeltme havuzu girişinde çözünmüş oksijen seviyesi çok düşük olursa denitrifikasyon meydana gelir.
Nitratlardan oksijen uzaklaşır, azot gazı açığa çıkar ve su yüzeyine yükselir. Bu sırada beraberinde bir miktar katı maddeyi yükselterek yüzdürür. Bu anda havasız şartlar başlamış demektir. Bu durum çamur yükselmesine sebep olur. Çamur yaşı, çamur tabakasının derinliği, geri devir oranı ve havalandırmadaki çözünmüş oksijen kontrol edilmelidir.
Son çökeltme havuzunda büyük miktarlarda yüzücü çamur görülmesi halinde aşağıdaki tedbirler alınmalıdır.
• Biyolojik çöktürme havuzundan çekilen geri devir çamuru miktarı ve sistemden atılan fazla çamur miktarı artırılarak, çöktürme tankındaki çamur miktarı azaltılır.
• Geri devir çamuru miktarı arttırıldığı halde havuzda çamur miktarı azalmıyorsa sisteme atıksu girişi azaltılır.
• Havalandırma havuzunda nitirfikasyon minimum olacak şekilde havalandırma artırılır. Bunun için havalandırma havuzundaki çözünmüş oksijen konsantrasyonunun 2 mg/lt nin altına düşmemesi sağlanır.

Siyah Kümelenme (Yığılma) Kahverengi kümelenme olayı ile aynıdır, sadece kümelerin rengi siyahtır. Test sırasında çökme oldukça iyi olmasına rağmen test bittikten 4 saat sonra bazı çamur kütleleri yüzeye yükselmektedir. Bu durum çöktürme tankında septik durum oluştuğunun göstergesidir. Havalandırma tankındaki çözünmüş oksijen, çamur miktarının derinliği, geri devir hattının tıkalı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Geri devir miktarı ve havalandırma tankındaki hava miktarı artırılmalıdır.
• Çöktürme havuzunun duvarları temizlenmelidir.

06.03- ÇÖKTÜRME TANKI

Küllenme Bazen de renkleri koyu kahverengi ile gri arasında değişen daha küçük çaplı küle benzeyen çamur parçacıkları yükselerek suyun yüzeyini kaplarlar buna KÜLLENME  denir. Çökme oldukça iyidir. Çamur tabanda sıkışmış küçük floklar halinde görülür. Bu durum denitrifikasyon başlangıcı veya sistemde aşırı yağ-gres varlığını göstermektedir.
• Biyolojik çöktürme havuzundan çekilen geri devir çamuru miktarı ve sistemden atılan fazla çamur miktarı artırılarak, çöktürme tankındaki çamur miktarı azaltılır.
• Havalandırma havuzunda nitirfikasyon minimum olacak şekilde havalandırma artırılır.
• Eğer ağırlığın %15’ten fazlası yüzey sıyırıcı perdelerinde kalıyorsa yağ miktarı fazladır ve kaynağı durdurmak gereklidir.

Çöktürme tankı savaklarından çamur kaçağı var  Sistemde aşırı  fazla çamur olduğunun göstergesidir. Havalandırma tankında aktif çamur miktarı kontrol edilir. (30 dk. bekleme süresi sonunda çöken kısım toplam hacmin %25 – 30 u olmalı)
• Çamur geri devir pompasının düzenli çalıştığı kontrol edilir.
• Çamur çürütme tankına düzenli çamur alındığı kontrol edilir.

Dağınık Yumaklar Zaman zaman, küçük fakat hemen hemen şeffaf ve çok hafif, kuş tüyü gibi çamur parçacıklarının savak yakınlarında  çökeltme havuzu yüzeyine yükseldikleri gözetlenebilir. Bu tip dağınık yumaklar olduğu zaman çıkış suyu temizdir ve havuzun yüzeysel yükü biraz düşüktür.
• Bu durumda sistemden fazla çamur uzaklaştırılması durdurularak çamur yaşı çok az miktarda arttırılmalıdır.

ÇÖKELME PROBLEMLERİ

Testte İyi Çökme ve Duru Yüzey Suyu,
Ancak Çöktürme Tankında Çamurun Yükselmesi

1. Çamur sıyırıcısı yüksek hızla dönerek çökelen çamuru yukarıya kaldırarak çıkış suyunda bulanıklık yaratıyor olabilir.
• Sıyırıcının dönme hızı kontrol edilerek gerekiyorsa azaltılır.
2. Çöktürme tankında, düşük çamur çekimi nedeniyle yüksek çamur örtüsü birikmiş olabilir.
• Geri devir debisi ve çekilen fazla çamur miktarı tedrici olarak artırılarak çöktürme havuzundaki çamur miktarı azaltılır.
3. Çöktürme tankı derinliği boyunca, taban suyu yüzey suyundan 2 ila 4 oC daha soğuk ise yoğunluk akımı oluşabilir.
• Yoğunluk akımı yüzey suyunun ısınması nedeniyle oluşuyorsa, tankın üzeri kapatılabilir.
4. Çöktürme tankı katı yükleme oranı kontrol edilmelidir.
• Geri devir oranı tedrici olarak artırıldığında; aşırı yükleme yoksa çamur örtü seviyesi düşecek, aşırı yükleme var ise artacaktır.
• Aşırı yükleme var ise sistemden çamur atma miktarı artırılmalı ve jar testi uygulanarak belirlenecek oranda polimer, alum vb çökeltme yardımcıları kullanılmalıdır.

06.03- ÇÖKTÜRME TANKI

Düşük Çökelme Hızı
(mikroskobik kontrol yapılmalı ) 1. Çok az miktarda veya hiç ipliksi bakteri olmamasına rağmen, yumaklar dağınık ve test üst yüzey suyu bulanık, bulutsu görünümde ise;
• Toksik madde varlığı araştırılmalı ve önlenmelidir.
2. Çok az miktarda veya hiç ipliksi bakteri yok ve üst yüzey suyu berrak iken çöktürme tankı çıkışı bulutsu görünümde ise, F/M, UAKM, çamur yaşı kontrol edilmelidir.
• Yüksek F/M kaynaklı şişkin çamur söz konusu ise, geri devir oranı azaltılarak çamur atma miktarı artırılır ve çökeltme yardımcı kimyasalları kullanılır.
• Yüksek AKM, düşük F/M ve yaşlı kalın çamur söz konusu ise, seyreltme yapılarak çamurun çökme özelliği kontrol edilir. Test çökme özelliklerini iyileştiriyorsa F/M oranını artırmak için sistemden çamur atma işi hızlandırılır.
3. İpliksi bakteri miktarı orta-fazla arasında ve üst yüzey suyu oldukça berrak ise şişkin çamurun bakteri veya mantar kökenli olup olmadığı kontrol edilir.
• İpliksileri yok etmek için çamur geri devir hattına, başlangıçta düşük ve giderek artan şekilde 1-10 gr/kgUAKM.gün klor dozajı uygulanmalıdır. Bu işlemler boyunca, çökebilirlik, çıkış suyu bulanıklığı izlenmeli ve mikroskobik inceleme sürdürülmelidir.
• Atıksuda besi maddesi eksikliği azot, fosfor ve demir bazında kontrol edilir. BOI/N > 100/3 ise azot, BOI/P > 100/1 ise fosfor ve BOI/Fe > 100/0,5 ise demir ilave edilmelidir.
• Çözünmüş oksijen değeri kontrol edilerek 2-3 mg/lt olacak şekilde gerekli önlemler alınır.
• pH değerinin aşırı salınım gösterip göstermediği veya mantar üremesine neden olacak şekilde çok düşük olup olmadığı kontrol edilir ve pH=7,5-9 arasında tutulacak şekilde önlemler alınır.
• Tesise gelen atıksuda ipliksi varlığı kontrol edilir. Varsa gelen atıksu,  5-10 mg/lt oranında klorlanır veya ön havalandırma yapılır
• F/M oranı kontrol edilmeli ve, düşük veya yüksek F/M oranından kaynaklanan şişkin çamur varsa sistemden çamur atma miktarı değiştirilerek F/M oranı istenilen seviyeye getirilmelidir.
• Tesise sülfür içeren septik atıksu girip girmediği kontrol edilmeli ve gerekiyorsa klor, H2O2 gibi oksitleyiciler ilave edilmelidir.

İlk 30 dk Sürede Çöken Çamur Sonradan Kısmen ya da Tamamen Yükseliyor 1. İlk 30 dakikada çok iyi çökelen çamur, 1-2 saat içinde yavaş yavaş yüzeye çıkıyorsa ve bu çamur karıştırıldığında yeniden çökeliyorsa, sistemin çöktürme havuzundaki bekletme süresi fazla olduğu için havalandırma tankında tamamlanan nitrifikasyon, çöktürmede denitrifikasyona uğramaktadır.

Sistemin çalışma mantığı;
Dengeleme tankından gerek yük, gerekse debi olarak homojen olarak gelen atıksu, biyolojik reaktöre girmektedir.  Biyolojik reaktörde havalandırma işlemi sırasında aktif çamur ile temas eden atıksuda bulunan organik maddeler, aktif çamur tarafından su, karbondioksit ve yeni hücrelere dönüştürülecektir. Aktif çamurun ihtiyacı olan oksijen blower tarafından sağlanacak olup verilen hava, reaktör tabanındaki  difüzörlerle homojen olarak ve ince kabarcıklar halinde tanka dağılacaktır.

Biyolojik reaktörde havalanma işlemi sonunda blower duruşa geçerek çökme işlemi başlayacaktır. 2-3 saatlik çökme işlemi sonunda bu kısımdaki arıtılmış duru su, tahliye pompası vasıtasıyla deşarj hattına iletilecektir. Daha sonra blower tekrar çalışmaya başlayacak, bu esnada havalandırma işlemi sayesinde dipteki çamurun stabilizasyonu da sağlanacaktır.
Arıtılmış su, deşarj hattında klor dozaj pompası vasıtasıyla klorlanarak son dezenfeksiyon da sağlanmış olacaktır.  Klorlama amacıyla sıvı hipoklorit çözeltisi kullanılacaktır.

İşlem sonunda, aynı süreçler tekrar edecektir.

1. PROSESİN TANITILMASI

Tesisten    kaynaklanacak evsel nitelikli atık suları arıtacak olan, arıtma tesisi , Biyolojik sistem (aktif çamur sistemi) olarak tasarlanmıştır. Arıtma tesisi günlük hidrolik yük ve   organik yükleri kaldırabilecek kapasitede boyutlandırılmıştır.
Arıtma tesisi Betonarme paket tesis olarak dizayn edilmiş olup tüm ekipmanlar otomasyonla kontrol edildiğinden eleman ihtiyacı yoktur.
Tesisten kaynaklanan atık sular ortak kanalla toplanarak ızgara yapısına alınacaktır. Izgarada atık suyla birlikte gelen iri katı maddeler tutulacak olup , bu maddelerin pompa , vana ..vb ekipmanlara zarar vermesi engellenmiş olacaktır. Izgaradan çıkan atık sular cazibeyle dengeleme tankına alınacaktır.
Dengeleme tankında,atık sudaki debi salınım ları  dengelenerek arıtma  tesisine gün boyunca eşit debide besleme yapılacak ve  tesis  şok  yüklemelerden korunacaktır. (Özellikle sabah , öğle ve akşam saatlerinde tesise pik debiler gelecek olup , gece saatlerinde ise minimum atık su gelecektir.) Dengeleme tankında toplanan atık sular bu tankta bulunan ve seviye kontrollü çalışan terfi pompasıyla sabit debide  Havalandırma tanklarına  aktarılacaktır. Terfi pompası atık suya uygun olarak dalgıç tip ve açık fanlı  seçilmiştir. Terfi pompası seviye kontrollü olarak su  seviyesine göre otomatik devreye girip çıkacaktır.
Havalandırma tanklarında aktif çamur ile temas  eden atık suda bulunan organik maddeler,aktif çamur tarafından su,karbondioksit ve yeni hücrelere dönüştürülecektir. Aktif çamurun ihtiyacı olan oksijen, blower tarafından sağlanacak olup,verilen  hava tank  tabanındaki  diffüzörlerle homojen olarak  ve  ince kabarcıklar halinde tanka dağılacaktır. Verilen  hava  ile aynı zamanda havalandırma tankında tam karışım sağlanacaktır. Havalandırma tankından çıkan arıtılmış atık su ve aktif çamur karışımı birbirinden ayrılmak üzere  cazibeyle  çöktürme  tankına  geçecektir.
Çöktürme tankına giriş, merkezde  bulunan  dağıtım  yapısından olup, çok düşük bir hızla olacaktır.(0.2 m/sn).Çöktürme tankında yapısı ağır  olan aktif çamur tabana çökerken,üstte kalan duru faz savaklarla  toplanarak  cazibeyle  temiz  su  tankına  geçecektir.
Temiz su (klorlama tankı) tankında  toplanan  sular, kumanda  odasında   bulunan  klor pompası ile klorlanarak atık suda bulunan son mikroorganizma kaçakları da dezenfekte edilerek ,arıtılmış su alıcı ortama iletilecektir.Arıtılmış suyu istenmesi halinde filtrasyon sisteminden geçirilerek bahçe sulamasında kullanılması mümkündür.
Çöktürme tankının  konik  olan  tabanında çökerek sıkışan aktif çamur,mamut pompa ile havalandırma  tankına  geri  devir  çamuru   olarak  verilirken, fazla  çamur ise çamur çürütme tankına alınacaktır.
Çamur  çürütme   tankında   havalı  ortamda   oksijenle  stabilize  edilen aktif  çamur,senede bir defa vidanjörle katı atık olarak uzaklaştırılabileceği gibi,istenirse araziye serilerek gübre olarak da kullanılabilecektir.

1. DOZLAMA POMPALARI

• KULLANIM AMACI : Arıtma tesisi ünitelerine kimyasal madde çözeltisi iletilmesi

Marka
Doseuro SRL

Model D100N 90
Tip Mekanik Diyaframlı
Kapasite  0-900 lt/saat 0-7 bar
Bağlantı ¾  “ –  ¾  “
Diyafram Çapı 90 mm
Çalışma Basıncı 3 bar
Malzeme  Diyafram: PTFE / NBR
Miktar 4 adet

1. EMÜLSİYON KIRICI DOZLAMA POMPASI
2. DEMİRÜÇ KLORÜR DOZLAMA POMPASI
3. KİREÇ-KOSTİK DOZLAMA POMPASI
4. POLİELEKTROLİT DOZLAMA POMPASI

BAKIM TALİMATI
1. HER GÜN SESİ DİNLENEREK HAVA YAPIP YAPMADIĞI, EMME VE BASMASINDA SORUN OLUP OLMADIĞI KONTROL EDİLMELİDİR.
2. DEBİ AYARI, HAVA VANASI VE BASMA HATTINDA BULUNAN VANA YARDIMIYLA YAPILIR.
3. HER 3  AYDA BİR, GÖVDE VİDALARI SÖKÜLEREK DİYAFRAMIN DURUMU KONTROL EDİLMELİDİR. YIRTIK, DELİK VARSA DEĞİŞTİRİLMELİDİR.
4. HER 3 AYDA BİR, GÖVDE VİDALARI SÖKÜLEREK ÇEKVALFİN (KÜRENİN) TEMİZ OLDUĞU KONTROL EDİLMELİDİR. KİRLENMİŞ İSE YIKANARAK TEMİZLENMELİDİR. KÜRE YATAĞINDA PARÇACIKLAR VARSA TEMİZLENMELİDİR.
5. HAVA YAPTIYSA, EMME HATTINDAKİ RAKOR SÖKÜLEREK POMPA EMİŞİNE SU VERİLİP KAPATILARAK TEKRAR ÇALIŞTIRILMALIDIR.
6. POMPA GİRİŞ VE ÇIKIŞ HATTINDA VANALARIN AÇIK OLMASINA DİKKAT EDİNİZ
7. KESİNLİKLE ÇALIŞAN POMPANIN EMME  VE BASMA HATTI VANALARINI KAPATMAYINIZ.
8. TEHLİKELİ VE TOKSİK SIVI İLETEN ÇALIŞIR HALDEKİ POMPAYA YAKLAŞIRKEN HERHANGİ BİR NEDENLE OLUŞABİLECEK SIÇRAMA TEHLİKESİNE KARŞI KORUYUCU GİYSİLER (ELDİVEN, GÖZLÜK, MASKE VB) GİYİLMELİDİR.

PERİYODİK KONTROLLER
Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Çalışıp çalışmadığının kontrolü 2 kez
Tanktaki sıvı seviyesinin kontrolü 2 kez
Hava hattındaki suyun kontrolü 1 kez
Pompanın basma kapasitesinin kontrolü  1 kez
Sistemde otomasyon var ise kontrolü  1 kez
Emme filtresinin temizliği  1 kez
Emme ve basma hortumlarının kontrolü   1 kez
Çekvalf temizliği; diyafram kontrolü    1 kez
OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Pompa düzensiz akış veriyor. Bir haznedeki çekvalf yeterli kapatmıyordur. Pompayı söküp çekvalfi (küreyi) temizleyiniz
Diyaframlardan birisi patlamıştır. Pompayı söküp kontrol ediniz patlamışsa diyaframı yenileyiniz.
Bir taraftaki manifold veya dirsekte hava kaçağı vardır. Manifold ve dirseklerin cıvatalarını sıkarak hava kaçağını önleyiniz.
Egzost tıkanmıştır. Pompayı söküp temizleyiniz
Pompa çalıştığı halde sıvı basmıyor. Emme hattında hava kaçağı vardır. Pompa emme hattı boru bağlantı noktalarını kontrol ediniz, hava almasına izin vermeyiniz.
Emiş manifoldu veya dirsek-lerde hava kaçağı vardır. Manifold ve dirseklerin cıvatalarını sıkarak hava kaçağını önleyiniz.
Emme yüksekliği çok fazladır Emiş yüksekliğini azaltacak şekilde yeniden montaj yapınız.
Çekvalflerde pislik olup yuvalarına oturmuyordur. Pompayı söküp temizleyiniz.
Emiş hattı veya süzgeç tıkalıdır. Kontrol edip temizleyiniz.
Diyafram patlamıştır. Pompayı söküp kontrol ediniz patlamışsa diyaframı yenileyiniz.
Basılacak sıvı bitmiş veya seviyesi çok düşüktür. Sıvı seviyesini kontrol ediniz ve tankı doldurunuz.
Pompa çalışmıyor Basma hattı tıkalıdır. Basma hattındaki vanaları ve boruyu kontrol ediniz.
Basma hattındaki basınç ihtiyacı verilen hava basıncından yüksektir. Pompaya giriş hava basıncını artırınız.
Hava vanasındaki piston hareket etmiyordur. Pompayı söküp temizleyiniz.
Pompa haznesinde diyafram hareketini önleyen katı madde birikmiştir. Pompayı söküp temizleyiniz
Egzost tıkanmıştır. Pompayı söküp temizleyiniz
Diyafram patlamıştır.
(bu durumda pompa çıkışından hava gelir) Pompayı söküp kontrol ediniz patlamışsa diyaframı yenileyiniz.
Pompa beklenenden düşük kapasite ile çalışıyor. Pompa hava emiyordur. Pompa emme hattı boru bağlantı noktalarını kontrol ediniz, hava almasına izin vermeyiniz.
Vanalar kısıktır. Pompa emme ve basma hattındaki vanaları kontrol ediniz.
Yeterli miktar ve/veya basınçta hava gelmiyordur. Hava miktarını ve/veya basıncını artırınız.
Pompa kontrol cihazının ayarları dışında çalışıyor. Pompa manueldedir. Kumanda düğmesini otomatik (2) konuma getiriniz.

Pompa düzensiz akış veriyor. Bir haznedeki çekvalf yeterli kapatmıyordur. Pompayı söküp çekvalfi (küreyi) temizleyiniz
Diyaframlardan birisi patlamıştır. Pompayı söküp kontrol ediniz patlamışsa diyaframı yenileyiniz.
Bir taraftaki manifold veya dirsekte hava kaçağı vardır. Manifold ve dirseklerin cıvatalarını sıkarak hava kaçağını önleyiniz.
Egzost tıkanmıştır. Pompayı söküp temizleyiniz

GENEL BİLGİ

1. Çift diyaframlı pnömatik pompalar basınçlı hava ile çalışırlar ve hava basıncı ile 1:1 oranında pompa çıkış basıncı üretebilirler. Pompa sıra ile her bir diyaframın arkasındaki hazneyi hava ile doldururken, aynı zamanda diğer haznedeki havayı dışarı atar. Bu şekilde ortadan bir mile bağlı olan diyaframlar, bir uçtan diğer uca doğru hareket ederler. Diyaframın bütün arka yüzeyine basınç yapan hava, diğer yüzey tarafındaki sıvı ortamının pompadan dışarı itilmesini sağlar.

2. İki diyafram ortalarından bir mil ve her iki uçta diyafram bağlantı plakası ile birbirine bağlı oldukları için, bir diyafram basma hareketini yaparken diğer diyafram emme hareketini yapar.

3. Her iki diyafram haznesinin sıra ile basınçlı hava alması, bir pilot vana ile çalıştırılan ana hava dağıtım vanası ile sağlanmaktadır. Emme hareketinin sonuna ulaşan diyafram, pilot vananın pimini hareket ettirerek pilotu çalıştırmakta ve harekete geçen pilot ana hava dağıtım vanasının yönünü değiştirmektedir.

4. Emiş borusunun çapı, pompa çapından küçük olmamalı ve tabanda biriken maddelerin emişini engellemek için en az 5 cm tank tabanından yüksekte bırakılmalıdır.

5. Gerek diyafram ömrü, gerekse hava kullanma verimliliği açısından hava vanası debiyi azaltmayacak en düşük pompa hızına ayarlanmalıdır.

6. Pompa uzun süre kullanılmayacak ise, ömrünü uzatmak için iletilen kimyasaldan temizlenmeli ve kurutularak bırakılmalıdır.

7. Pompa üzerinde herhangi bir bakım yapmadan önce mutlaka hava kapatılmalı ve pompanın hava bağlantısı kesilmelidir. Pompa sökülecek ise emme ve basma hattındaki sıvının akmaması için giriş ve çıkış vanaları kapatılarak önlem alınmalıdır.

2. ATIKSU TERFİ POMPASI

* KULLANIM AMACI : Dengeleme II’den DAF Ünitesine suyun gönderilmesi. Mevcut pompanız kullanılmıştır.

Marka
Mevcut

Model
Tip Santrifüj Pompa
Kapasite
Emme -Basma
Sıcaklık (maks.)
Çalışma Basıncı
Güç
Miktar 1 adet

GENEL BİLGİ

1. Emme borusu mümkün olduğunca kısa olmalı ve hava almayacak ve sızdırmaz şekilde klapeye veya depoya en az %1 eğimle bağlanmalıdır.
2. Pompa bir kaide üzerine terazisinde monte edilmeli ve emme/basma boruları ile kullanılan montaj parçalarının ağırlıkları pompaya taşıttırılmamalıdır.
3. Basma  boru hattında çekvalf kullanılmış ise yönünün doğru olduğundan emin olunmalıdır.
4. Motora yol verilmeden önce milin rahatlıkla döndüğü kontrol edilmelidir.
5. Pompanın hava yapması halinde hava kelebeği açılmalı ve emme vanası açık basma vanası kapalı pozisyondayken emme borusu tamamen su ile doldurulmalı, pompa çalıştırıldıktan sonra basma vanası yavaş yavaş açılmalıdır.
6. Pompanın susuz çalışmasına olanak verilmemelidir. Gerektiğinde emiş deposuna şamandıralı şalter konulmalıdır. Uzun süre boşta çalışması halinde  motor sargısı yanar.
7. Yumuşak tip salmastra ile sızdırmazlık sağlanmıştır. Salmastralardan damlayan su miktarı periyodik olarak kontrol edilmelidir. Pompa çalışmaya başladıktan sonra salmastra sızıntısı dakikada 30 damladan fazla ise somunlar karşılıklı olarak hafifçe sıkılarak sızıntı azaltılmalıdır.
8. Pompa yağı periyodik olarak haftada bir kontrol edilmelidir.

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Çalışıp çalışmadığının kontrolü 2 kez
Çektiği akımın kontrolü ve kaydedilmesi 1 kez
Şamandıranın kumanda ettiğinin kontrolü 1 kez
Pompanın basma kapasitesi kontrolü  1 kez
Fan, salmastra vb mekanik kontrol     1 kez
Salmastralardan damlayan su kontrolü 1 kez
Gresörlüklerdeki yağın kontrolü  1 kez
Sistemde otomasyon var ise kontrolü  1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Pompa termik attırıyor. Termik akımı yetersizdir. Termiği pompaya göre ayarlayınız.
Pompa fanı tıkalıdır. Fanı kontrol ediniz ve temizleyiniz.
Motor içine su girmiş ve kısa devre yapıyordur. Motoru kurutup su alan kısımla ilgili sorunu gideriniz.
Pompa sigorta attırıyor Kablo kopmuştur ve kısa devre yapıyordur. Kabloyu kontrol edip değiştiriniz.
Pompa motoru yanmıştır. Pompayı kontrol ediniz ve tamir ettiriniz.
Motor çalışmıyor. Şaltere gerilim gelmiyor Besleme sistemini kontrol ediniz

Sigorta atmıştır
Sigortayı kaldırınız gerekiyorsa sigortayı  değiştiriniz
Kablo kopuktur
Kabloyu kontrol edip değiştiriniz.
Koruma devresi açmıştır
Arızayı meydana getiren nedeni araştırınız ve koruma rölesini resetleyiniz.
Pompa fanı bloke olmuştur Fanda biriken tortu veya diğer malzemeleri temizleyiniz.
Pompa çalışıyor ama sıvıyı emmiyor Boşaltma ve emme vanaları kapalıdır. Vanaları kontrol ediniz, kapalıysa açınız

Kapasite düşüklüğü Fan ters dönüyordur Fanın dönüş yönünü düzeltiniz
Basma borusu tıkalıdır Basma borusunu temizleyiniz
Fan ve salyangoz tıkanmıştır Fanı ve salyangozu kontrol ediniz ve temizleyiniz
Fan fazla aşınmıştır Fanı yenileyiniz
Sıvı viskozitesi belirlenenden farklıdır. Viskoziteyi kontrol ediniz
Motor gövdesinde su vardır Üst salmastrayı kontrol ediniz gerekirse değiştiriniz
Motor gövdesinde yağ vardır Üst salmastrayı kontrol ediniz gerekirse değiştiriniz
Yağ haznesinde su vardır Alt salmastrayı kontrol ediniz gerekirse değiştiriniz
Motor yanması Fazlardan birisi kesilmiş ve pompa iki faza kalmıştır. Faz ve termik koruma röleleri kullanılmalı, uygun kablo kesiti seçilmelidir.
Elektrik motoru aşırı akım çekmiştir. Voltaj düşük veya yüksek olabilir.
Seçilen pompa amaca uygun değildir.

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ (devam)

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Pompa anormal titreşim ve gürültü yapıyor Rulman zarar görmüştür. Rulmanı kontrol ediniz, gerekiyorsa değiştiriniz

Pompanın döner kısmı sabit kısma değiyordur
Sürtünme bir uzman tarafından giderilmelidir.
Pompanın döner kısmına yada sabit kısmına yabancı madde girdi Pompayı stop ettikten sonra yabancı maddeyi çıkarınız

Boşaltma kapasitesi çok az Uygun çalışma noktasına göre çalışınız
Temel ve borularda rezonans titreşimi oluştu Temel ve boruları onarınız
Yatak sıcaklığında ani artış oluştu Yataklardaki arıza dolayısı ile sürtünmeler artmıştır Yataklara biraz gres basınız ve sıcaklığı tekrar kontrol ediniz. Sıcaklığın yanlış kavrama ayarı uygun olmayan salmastra yerleştirmek veya yataklardaki bir arızadan olup olmadığını kontrol ediniz.
Çevre sıcaklığında aşırı artış vardır Çevre sıcaklığı aşırı yüksek ise hava sirkülasyonu yaratacak aspiratör vb. bir alet kullanılabilir.

3. FİLTRASYON POMPASI

* KULLANIM AMACI : Temiz su bölmesine gelen arıtılmış suların, basınçlı olarak Filtrasyon  ünitesine iletilmesi.

Marka   STANDART

MODEL  GRV 4
Kapasite  8 m3/saat 40 – 50 mSS
2900 D/D
Motor Gücü  3 kW
Giriş Çıkış Çapı  1 ½ “ (NW 40)

GENEL BİLGİ

1. Emme borusu mümkün olduğunca kısa olmalı ve hava almayacak ve sızdırmaz şekilde klapeye veya depoya en az %1 eğimle bağlanmalıdır.
2. Pompa bir kaide üzerine terazisinde monte edilmeli ve emme/basma boruları ile kullanılan montaj parçalarının ağırlıkları pompaya taşıttırılmamalıdır.
3. Basma  boru hattında çekvalf kullanılmış ise yönünün doğru olduğundan emin olunmalıdır.
4. Motora yol verilmeden önce milin rahatlıkla döndüğü kontrol edilmelidir.
5. Pompanın hava yapması halinde hava kelebeği açılmalı ve emme vanası açık basma vanası kapalı pozisyondayken emme borusu tamamen su ile doldurulmalı, pompa çalıştırıldıktan sonra basma vanası yavaş yavaş açılmalıdır.
6. Pompanın susuz çalışmasına olanak verilmemelidir. Gerektiğinde emiş deposuna şamandıralı şalter konulmalıdır. Uzun süre boşta çalışması halinde  motor sargısı yanar.
7. Yumuşak tip salmastra ile sızdırmazlık sağlanmıştır. Salmastralardan damlayan su miktarı periyodik olarak kontrol edilmelidir. Pompa çalışmaya başladıktan sonra salmastra sızıntısı dakikada 30 damladan fazla ise somunlar karşılıklı olarak hafifçe sıkılarak sızıntı azaltılmalıdır.
8. Pompa yağı periyodik olarak haftada bir kontrol edilmelidir.

PERİYODİK KONTROLLER
Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Çalışıp çalışmadığının kontrolü 2 kez
Çektiği akımın kontrolü ve kaydedilmesi 1 kez
Şamandıranın kumanda ettiğinin kontrolü 1 kez
Pompanın basma kapasitesi kontrolü  1 kez
Fan, salmastra vb mekanik kontrol     1 kez
Salmastralardan damlayan su kontrolü 1 kez
Gresörlüklerdeki yağın kontrolü  1 kez
Sistemde otomasyon var ise kontrolü  1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ
Terfi pompasının olası arıza ve çözüm yöntemleriyle aynı.

4. YAĞ SIYIRICI

* KULLANIM AMACI : DAF bölmesinde yüzeyde biriken yağların sistem dışına çıkarılması.

Marka   ÖZEL İMALAT

Tip  Kanatlı,
Paslanmaz Çelik
Devir 10 d/dak
Motor gücü 0.55 kW

GENEL

1. Kanatların normal dönüş yaptığı kontrol edilmelidir.
2. Sıyırıcı plastik raspanın düzgünlüğü ve görev yaptığı kontrol edilecek, aşındığı görülürse değiştirilmelidir.
3. Redüktörün yağ seviyesi ve miktarı kontrol edilmelidir. Redüktörün sessiz çalışması ve uzun ömürlü olmasında yağın önemi büyüktür.
4. Redüktörün yılda bir yağ değişimi yapılmalıdır. Yağ cinsi için aşağıdaki çizelgeden yararlanılabilir.
5. Yağ değişimi için en uygun zaman motor durduktan hemen sonrasıdır. Bu sırada pislikler henüz çökelmemiş ve yağa karışmış durumda olup yağla birlikte dışarı alınabilir.
6. Redüktörün havalandırma tapasının faal olduğunu kontrol ediniz. Hava tahliye deliği çalışmazsa redüktör gövdesinin içinde biriken hava basınç oluşturacak ve keçelerden yağ sızmasına sebep olacaktır.
7. Redüktörün bağlantı cıvatalarının gevşeyip gevşemediğine bakınız.

Yağ cinsi İSO viskozite sınıfı Kullanım Sıcaklığı
oC Firma
BP Mobil Shell
Mineral Yağ VG 220 -5 / +100 Energol
GR-XP 220 Mobilgear 630 Omala 220
Sentetik Yağ VG 220 -40 / +140 Enersyn
SG-XP 220 Glygoyle HE 220 Tivela WB

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Kanatların normal dönüş kontrolü 1 kez
Sıyırıcı raspanın düzgünlüğününkontrolü  1 kez
Çektiği akımın kontrolü ve kaydedilmesi  2 kez
Redüktörün yağ seviyesi kontrolü  1 kez
Redüktörün hava tahliyesi kontrolü  2 kez
Redüktör yağ değişimi      1 kez
Kayış aşınma kontrolü    1 kez
Rulman kontrolü    1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Raspa sıyırma yapmıyor Plastik raspa aşınmıştır Plastik raspa değiştirlmelidir.
Plastişk raspanın civataları gevşemiştir. Cıvataları kontrol ederek sıkınız.
Redüktör ısınıyor Fazla akım çekiyordur Termiği kontrol ediniz ve motorun akım seviyesine getiriniz.
Redüktörde yağ fazladır. Yağını kontrol ediniz ve fazlaysa uygun seviyeye eksiltiniz.
Redüktörden ses geliyor Redüktör yağsız kalmıştır Yağını kontrol ediniz ve eksilmişse tamamlayınız.
Redüktör dişlisi aşınmıştır. Dişliyi kontrol ediniz ve aşınmışsa değiştiriniz.
Rulman bozulmuştur. Rulmanı kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör yağ kaçırıyor. Keçe bozulmuştur. Keçeyi kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör sigorta arttırıyor Kablo kopmuştur ve kısa devre yapıyordur Kabloyu değiştiriniz

Motor yanmıştır Motor sargılarını kontrol ediniz ve motoru tamir ettiriniz.

5. ÇÖZELTİ HAZIRLAMA KARIŞTIRICILARI
• KULLANIM AMACI : Arıtma ünitelerini için gerekli kimyasal çözeltilerin hazırlanmasında karışım sağlanması
1. KOSTİK – KİREÇ ÇÖZELTİ KARIŞTIRICISI
Marka   ÖZEL İMALAT
Tip Hızlı Karıştırıcı

Bileşenleri  Motor (GAMAK)
Redüktör (Yılmaz Red.)
Paslanmaz Çelik Mil ve Kanat
Devir 150 d/dak
Motor gücü 0.37 kW
2. POLİMER ÇÖZELTİ KARIŞTIRICISI
Marka   ÖZEL İMALAT
Tip Hızlı Karıştırıcı

Bileşenleri  Motor (GAMAK)
Paslanmaz Çelik Mil ve Kanat
Devir 900 d/dak
Motor gücü 0.37 kW
3. EMÜLSİYON KIRICI ÇÖZELTİ KARIŞTIRICISI
Marka   ÖZEL İMALAT
Tip Hızlı Karıştırıcı

Bileşenleri  Motor (GAMAK)
Paslanmaz Çelik Mil ve Kanat
Devir 900 d/dak
Motor gücü 0.37 kW

GENEL
• Karıştırıcının salgılı dönmesi zamanla rulman ve motor arızalarına sebep olacağından sık sık kontrol edilmelidir.
• Redüktörlerin yağ seviyesi ve miktarı kontrol edilmelidir. Redüktörün sessiz çalışması ve uzun ömürlü olmasında yağın önemi büyüktür.
• Redüktörün yılda bir yağ değişimi yapılmalıdır. Yağ cinsi için aşağıdaki çizelgeden yararlanabilirsiniz.
• Yağ değişimi için en uygun zaman motor durduktan hemen sonrasıdır. Çünkü bu sırada pislikler henüz çökelmemiş ve yağa karışmış durumda olup yağla birlikte dışarı alınabilir.
• Redüktörün havalandırma tapasının faal olduğunu kontrol ediniz. Hava tahliye deliği çalışmazsa redüktör gövdesinin içinde biriken hava basınç oluşturacak ve keçelerden yağ sızmasına sebep olacaktır.
• Redüktörün bağlantı cıvatalarının gevşeyip gevşemediğine bakınız.
• Karıştırıcı çalışırken tank içine kesinlikle hiç bir cisim sokulmamalıdır

Yağ cinsi İSO viskozite sınıfı Kullanım Sıcaklığı oC Firma
BP Mobil Shell
Mineral Yağ VG 220 -5 / +100 Energol
GR-XP 220 Mobilgear 630 Omala 220
Sentetik Yağ VG 220 -40 / +140 Enersyn
SG-XP 220 Glygoyle HE 220 Tivela WB

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Titreşim, salgı ve gürültü kontrolü 1 kez
Çektiği akımın kontrolü ve kaydedilmesi  2 kez
Redüktörün yağ seviyesi kontrolü  1 kez
Redüktörün hava tahliyesi kontrolü  2 kez
Redüktör yağ değişimi      1 kez
Mil ve kanatların aşınma kontrolü     1 kez
Rulman kontrolü    1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Karıştırıcı salgılı dönüyor Terazisi bozuktur Karıştırıcının terazisinde monte edilip edilmediğini kontrol ediniz.
Tank içinde yabancı madde vardır Karıştırıcı pervanesine kağıt, naylon, bez vb malzemenin takılıp takılmadığını kontrol ediniz.

Rulman bozulmuştur.
Rulmanı kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktörün bağlantı cıvataları gevşemiştir. Cıvataları kontrol ederek sıkınız.
Redüktör ısınıyor Fazla akım çekiyordur Termiği kontrol ediniz ve motorun akım seviyesine getiriniz.
Redüktörde yağ fazladır. Yağını kontrol ediniz ve fazlaysa uygun seviyeye eksiltiniz.
Redüktörden ses geliyor Redüktör yağsız kalmıştır Yağını kontrol ediniz ve eksilmişse tamamlayınız.
Redüktör dişlisi aşınmıştır. Dişliyi kontrol ediniz ve aşınmışsa değiştiriniz.
Rulman bozulmuştur. Rulmanı kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör yağ kaçırıyor. Keçe bozulmuştur. Keçeyi kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör termik attırıyor Milde salgı vardır Mili boşta çalıştırarak kontrol ediniz, gerekli düzeltmeyi yapınız.
Pervane bir yere dokunuyordur. Tankın içinde pervanenin dokunacağı bir madde olup olmadığına bakınız.
Karıştırılan sıvının viskozitesi çok yüksektir. Tank içindeki sıvıyı seyreltiniz.
Redüktör sigorta arttırıyor Kablo kopmuştur ve kısa devre yapıyordur Kabloyu değiştiriniz

Motor yanmıştır Motor sargılarını kontrol ediniz ve motoru tamir ettiriniz.

6. ARITMA ÜNİTELERİ KARIŞTIRICILARI

• KULLANIM AMACI : Arıtma ünitelerine dozlanan kimyasal madde çözeltilerinin atıksuya tam karışımının sağlanması

Marka   ÖZEL İMALAT
Tip HIZLI KARIŞTIRICI

Bileşenleri  Motor (GAMAK)
Redüktör (Yılmaz Red.)
Paslanmaz Çelik Mil ve Kanat
Devir 150 d/dak
Motor gücü 0.55 kW

GENEL

• Karıştırıcılar terfi pompasına bağlı olarak otomatik çalışır
• Karıştırıcının salgılı dönmesi zamanla rulman ve motor arızalarına sebep olacağından sık sık kontrol edilmelidir.
• Redüktörlerin yağ seviyesi ve miktarı kontrol edilmelidir. Redüktörün sessiz çalışması ve uzun ömürlü olmasında yağın önemi büyüktür.
• Redüktörün yılda bir yağ değişimi yapılmalıdır. Yağ cinsi için aşağıdaki çizelgeden yararlanabilirsiniz.
• Yağ değişimi için en uygun zaman motor durduktan hemen sonrasıdır. Çünkü bu sırada pislikler henüz çökelmemiş ve yağa karışmış durumda olup yağla birlikte dışarı alınabilir.
• Redüktörün havalandırma tapasının faal olduğunu kontrol ediniz. Hava tahliye deliği çalışmazsa redüktör gövdesinin içinde biriken hava basınç oluşturacak ve keçelerden yağ sızmasına sebep olacaktır.
• Redüktörün bağlantı cıvatalarının gevşeyip gevşemediğine bakınız.
• Karıştırıcı çalışırken tank içine kesinlikle hiç bir cisim sokulmamalıdır

Yağ cinsi İSO viskozite sınıfı Kullanım Sıcaklığı oC Firma
BP Mobil Shell
Mineral Yağ VG 220 -5 / +100 Energol GR-XP 220 Mobilgear 630 Omala 220
Sentetik Yağ VG 220 -40 / +140 Enersyn SG-XP 220 Glygoyle HE 220 Tivela WB

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Titreşim, salgı ve gürültü kontrolü 1 kez
Çektiği akımın kontrolü ve kaydedilmesi  2 kez
Redüktörün yağ seviyesi kontrolü  1 kez
Redüktörün hava tahliyesi kontrolü  2 kez
Redüktör yağ değişimi      1 kez
Mil ve kanatların aşınma kontrolü     1 kez
Rulman kontrolü    1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Karıştırıcı salgılı dönüyor Terazisi bozuktur Karıştırıcının terazisinde monte edilip edilmediğini kontrol ediniz.
Tank içinde yabancı madde vardır Karıştırıcı pervanesine kağıt, naylon, bez vb malzemenin takılıp takılmadığını kontrol ediniz.

Rulman bozulmuştur.
Rulmanı kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktörün bağlantı cıvataları gevşemiştir. Cıvataları kontrol ederek sıkınız.
Redüktör ısınıyor Fazla akım çekiyordur Termiği kontrol ediniz ve motorun akım seviyesine getiriniz.
Redüktörde yağ fazladır. Yağını kontrol ediniz ve fazlaysa uygun seviyeye eksiltiniz.
Redüktörden ses geliyor Redüktör yağsız kalmıştır Yağını kontrol ediniz ve eksilmişse tamamlayınız.
Redüktör dişlisi aşınmıştır. Dişliyi kontrol ediniz ve aşınmışsa değiştiriniz.
Rulman bozulmuştur. Rulmanı kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör yağ kaçırıyor. Keçe bozulmuştur. Keçeyi kontrol ediniz ve bozulmuşsa değiştiriniz.
Redüktör termik attırıyor Milde salgı vardır Mili boşta çalıştırarak kontrol ediniz, gerekli düzeltmeyi yapınız.
Pervane bir yere dokunuyordur. Tankın içinde pervanenin dokunacağı bir madde olup olmadığına bakınız.
Karıştırılan sıvının viskozitesi çok yüksektir. Tank içindeki sıvıyı seyreltiniz.
Redüktör sigorta arttırıyor Kablo kopmuştur ve kısa devre yapıyordur Kabloyu değiştiriniz

Motor yanmıştır Motor sargılarını kontrol ediniz ve motoru tamir ettiriniz.

7. PH KONTROL CİHAZLARI

• KULLANIM AMACI : Arıtma tesisinin çeşitli ünitelerinde pH değerinin sabit bir aralıkta tutulması için Asit ve Baz dozlama pompalarının kumanda edilmesi

Marka   EMEC SRL ( İtalya )
Model J DIGITAL PH
Ölçü Aralığı 0 – 14 (0,01 hassasiyet)
Çalışma Sıcaklığı 0 / +50 oC
Elektrik Bağlantısı 1 A – 220 V AC
Set Noktası 2 On/Off, ya da Oransal On/Off modülasyonlu

GENEL

1. Atıksuyun pH değerini sürekli  kontrol altında tutarak, dozaj pompalarına kumanda eder ve  gerekli miktarda kimyasal madde ilavesini otomatik olarak sağlar.
2. Cihazı toz ve kirden mümkün olduğunca koruyunuz, haftada 1 kez cihazın tozunu alınız. Üç ayda bir kez de kabı temizleyiniz. Kabı temizlerken  basınçlı su kullanmayınız Temizlikte solvent içeren temizlik malzemesi kullanmayınız.
3. Cihazı periyodik olarak kalibre ediniz. Kalibrasyon yaparken elektrodu doğrudan solüsyon şişesine sokmayıp şişenin kapağına dökerek yaparsanız solüsyonun ömrünü uzatırsınız.
4. Elektrod sarsıntı ve darbelere karşı korunmalı ve elektrodun uç kısmına kesinlikle elle veya sert bir madde ile dokunulmamalıdır. Elektrodu temizlerken temizleme solüsyonları ve yumuşak yüzeyli kağıt mendil kullanılmalıdır.

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Giriş-Çıkış pH kontrolü ve kaydedilmesi 2 kez
Cihazın otomasyonunun kontrolü 2 kez
Cihazın kalibrasyonu   2 kez
Elektrodun temizlenmesi  1 kez
Cihazın tozunun alınması   1 kez

TEMİZLEME VE ELEKTROD BAKIMI

1. Elektrodu temizlemek için kesinlikle sert bir madde ile kazımayınız. Elektrodu %2’lik hidroklorik asit çözeltisine daldırın. Daldırma işleminden yaklaşık 5 dk sonra çıkarıp alkol ile yıkayınız.
2. Elektrodu uzun süre kullanmayacaksanız, içinde distile su bulunan, hava geçirmeyecek kapağa sahip bir kapta saklayınız.

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Arıtma Ünitelerinde
pH değeri pH-Metre’nin okuduğu değerden farklı çıkıyor.
pH-Metre elektrotu ile kimyasal dozaj noktaları birbirlerine çok yakın
Elektrot ile kimyasal dozaj noktalarını birbirinden uzaklaştırın

pH-Metre elektrotu doğru ölçüm yapmıyor.
Elektrotu kalibre ediniz, bozulmuşsa değiştiriniz.
pH-Metre sürekli 7,0 gösteriyor. Kablo veya bağlantısı ile ilgili sorun var.
Elektrot bağlantı kablosunu ve izolasyonunu kontrol ediniz.

Bağlantı noktalarında nem olup olmadığını kontrol ediniz.

pH-Metre sürekli yüksek değerler gösteriyor veya değerler sürekli değişiyor.
Elektrot bağlantı kablosu hasar görmüştür.
Bağlantı noktalarını ve kabloyu kontrol ediniz.

Bağlantı kablosu çok uzun veya diğer enerji hatlarından etkileniyor.
Mümkünse cihaz yakınlaştırılır veya sinyal güçlendirici kullanılır.

Elektrot membranı önünde hava kabarcıkları oluşmuştur.
Elektrot düşey pozisyonda membran aşağıya gelecek şekilde yavaş yavaş sallanarak kabarcıklar uzaklaştırılır.

Elektrot bozulmuştur.
Elektrot yenilenir.
Elektrod kalibrasyon yapılamıyor.
Tampon çözelti bozulmuştur.
Tampon çözeltinin son kullanma tarihi ve kirlenip kirlenmediği kontrol edilir.

Elektrotun uç bölgesi kirlenmiş veya membran hasar görmüştür.
Tuz birikintileri oluşmuşsa Elektrotun uç kısmı sırasıyla seyreltik asit ve distile su içinde
1-2 saat bekletilerek temizlenir.

Elektrot bozulmuştur.

Elektrot yenilenir.

pH-METRE KALİBRASYONU

1. ENTER tuşuna 4 saniye basılı tutularak Setup menüsüne girilir.  Setup menüsüne girmek için şifre gerekir. Fabrika çıkışı şifre “0000” dır. Tekrar ENTER tuşuna basılarak menüye girilir.
2. Menüde YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz. İlk adımda;                                 1) SETUP    2) PARAM     3)SERVİS       modları vardır.
3. 1) SETUP modunda iken ENTER tuşuna basınız. İkinci adımda;                                                                      1) SETPN     2)CALİB      3)DELAY    modları vardır.    Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.
4. 2) CALİB modunda iken ENTER tuşuna basınız. Üçüncü adımda;                               TEMP CAL 25 0C görünür. Bu kalibrasyon sıvısının sıcaklığıdır.  “YUKARI”  ve “AŞAĞI” ve tuşları kullanılarak sıcaklık ayarlanır ve “ENTER” tuşuna basınız.
5. Ra 8,69 pH ve Ca 4,00 pH değerleri görülür.
6. Elektrod damıtılmış su (distile su)  ile durulayın ve kuruyana kadar bekleyin.
7. Elektrodun ucunu 4,00 pH kalibrasyon sıvısına batırın.
8. Bu durumda Ra değeri sabitlenene kadar bekleyin.

“R” değeri “C” değeri ile aynı olması gerekmez.  pH  4,00 kalibrasyonu için “C” değerinin  4,00  ve  “R” değerinin sabit olması (sabit kaldığı her hangi bir değer ) yeterlidir.

9. “R” değeri sabit bir değer aldıktan sonra ENTER tuşuna basınız.
10. Rb 8,55 pH ve Cb 7,00 pH değerleri görülür.
11. Elektrod damıtılmış su ile durulayın ve kuruyana kadar bekleyin.
12. Elektrodun ucunu 7,00 pH kalibrasyon sıvısına batırın.
13. Bu durumda Rb değeri sabitlenene kadar bekleyin.

“R” değeri “C” değeri ile aynı olması gerekmez.  pH  7,00 kalibrasyonu için “C” değerinin  7,00  ve  “R” değerinin sabit olması (sabit kaldığı her hangi bir değer ) yeterlidir.

14. “R” değeri sabit bir değer aldıktan sonra ENTER tuşuna basınız.
15.  ENTER tuşuna basıldıktan sonra kalibrasyonun başarılı olduğuna dair bir konfirmasyon mesajı gelecektir.
16. Cihazın kalibrasyonu tamamlanmıştır.

CİHAZA SET NOKTASI GİRİLMESİ

1. ENTER tuşuna 4 saniye basılı tutularak Setup menüsüne girilir.  ( Kontrol panosu görünümü ve tuş bilgileri işletme bakım kitapçığı sayfa 4’ de verilmiştir.) Setup menüsüne girmek için şifre gerekir. Fabrika çıkışı şifre “0000” dır. Tekrar ENTER tuşuna basılarak menüye girilir.
2. Menüde YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz. İlk adımda;             1) SETUP     2) PARAM      3)SERVİS     modları vardır.
3. 1) SETUP modunda iken ENTER tuşuna basınız. İkinci adımda;                                                   1) SETPN     2)CALİB            3)DELAY modları vardır. Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.
4. 1) SETPN modunda iken ENTER tuşuna basınız. Üçüncü adımda;                               1)OUT1       2) OUT2         3)OUT mA    modları vardır. Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.
5. 1)OUT1 modunda iken ENTER tuşuna basınız. Dördüncü adımda;                                            1a) >OFF  7,00 pH  1b) > ON 7,40 pH  gösterir.
6. 1a  ve 1b çalışma aralığı değerleridir. pH değeri 7,00 iken cihaz ( dozaj pompası) durur   7,40  iken cihaz durur. Bu on/ff çalışma yöntemidir.

7,00 ve 7,40 değerleri örnek olarak verilmiştir. Bu değerler istenilen şekilde değiştirilebilir. Değiştirmek için SAĞ tuş ile ilgili değer üzerine gidildiğinde YUKARI ve AŞAĞI tuşları kullanılır.

7. 1a ve 1b çalışma aralığına İstenilen değerler  girildikten sonra ENTER tuşuna basılarak set noktaları ayarlanmış olur.

8. ÇAMUR POMPASI

* KULLANIM AMACI : Çöktürme tankının dibinden çekilen çamurun çamur kurutma yataklarına iletilmesi.

Marka
DEMAKSAN

Tip
Pistonlu

Debi
2 m3/saat

Basınç
8 bar

Emme-Basma
2” – 2“

Motor gücü
1,5 kw
Elektrik Bağlantısı
4 A – 380 V

GENEL

1. Çalıştırmadan önce emme ve basma hattındaki vanaların açık olduğundan emin olunmalı, pompa çalışır haldeyken giriş ve çıkış vanaları kesinlikle kapatılmamalıdır.

2. Her çalıştırmadan önce yağ seviyesinin yeterli olduğu kontrol edilmelidir.

3. Pompada Shell Tellus 90 veya eşdeğeri yağ kullanınız.

4. Piston sızdırmazlığı paket salmastra ile sağlanmıştır. İlk çalıştırmada salmastra sıkacağını gevşetiniz ve çalışma anında sızmanın duracağı kadar sıkınız.  Zaman içinde sızmalar görüldükçe somun biraz daha sıkılarak sızma önlenir.

PERİYODİK KONTROLLER

Kontrol gün hafta ay 3 ay 6 ay yıl
Pompa salmastra sızma kontrolü 1 kez
Pompa yağ kontrolü 1 kez
Hareketli kısımların greslenmesi  1 kez
Pompa yağ değişimi      1 kez

OLASI ARIZALAR VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Arıza Olası Neden Çözüm Yöntemi
Pompa çalışıyor, çamur basmıyor Supablar tıkalıdır. Flanş ve supab somununu söküp su ile temizleyiniz ve tekrar takınız
Pompa termik attırıyor. Termik akımı yetersizdir. Termiği pompaya göre ayarlayınız.
Basma hattı tıkalıdır. Basma hattındaki vanaları kontrol ediniz, gerekiyorsa hattı temizleyiniz.
Pompa sigorta attırıyor Kablo kopmuştur ve kısa devre yapıyordur. Kabloyu kontrol edip değiştiriniz.
Pompa motoru yanmıştır. Pompayı kontrol ediniz ve tamir ettiriniz.

9. BLOWER

* KULLANIM AMACI : Dengeleme havuzları, atıksu karışım havuzu ve oksidaysyon ünitesinin havalandırılması ve karışım sağlanması

Marka
TUTHILL  ( ABD )

Model COMPETITOR PLUS 3006
Kapasite  105 – 520 m3/saat
Maksimum basınç 480 mbar
Maksimum devir 3600 d/dak
Minimum devir 1170 d/dak
Güç 7.5 kW
Miktar 1 adet

KORUYUCU BAKIM TALİMATLARI

Günlük Bakım 1. Yağ seviyesini kontrol edin ve gerekirse yağ ekleyin.
2. Anormal ses ve titreşimler olup olmadığını kontrol edin.

Haftalık Bakım 1. Hava filtrelerini temizleyin.Tıkanmış bir filtre verimi etkileyeceği
gibi aşırı güç tüketimine ve yağ kaçaklarına neden olabilir.
2. Şaft tarafındaki gres yağlamalı rulmanlara gerektiği taktirde gres basın
3. Kayış-kasnak mekanizmasını kontrol ederek, ayarlarının tam
olduğundan emin olun

Aylık Bakım 1. Sistemdeki çek-vanaları, emniyet ventilinin sızdırmazlığını kontrol edin.
2.Yağın durumunu kontrol edin, gerekirse değiştirin.
3. Hava filtresini kontrol edin, gerekirse değiştirin.
4.Kayış ve kasnakların durumunu kontrol edin ve gereken ayarları yapın.
Yağ Değişimi Her 1,5 – 2 ayda mutlaka yağı değiştirin.

Haftada en az 2 kez  mutlaka gres yağlamalı rulmanlara gres basın.

Tavsiye Edilen Yağlayıcılar
Yaz Aylarında(Ortam Sıcaklığı 300C ve üstüne çıktığında)
Yağ : Shell Tellus 150
Gres : Alvania R2

Diğer Mevsimlerde
Yağ : Shell Tellus 100
Gres : Alvania R2

Dikkat : Gerekenden fazla gres ve yağ konulması ürüne zarar verir.

İŞLETMEDE DİKKAT EDİLECEK HUSULAR

ARIZA DURUM
1
• MOTOR YANMASI
• RULMAN SARKMASI
• YETERSİZ HAVA ÇALIŞMA ORTAMI
Çalışma ortamının rutubeti ve sıcaklığı önemlidir. Çalışma ortamında hava sirkülasyonu olmalı, çok sıcak ortamlarda ise dışarıdan aspiratör ile soğutma sağlanmalıdır.
130 oC çıkış sıcaklığına kadar blower ve yağlama yağı soğutması doğal konveksiyonla gerçekleşir.
2 • YATAK ARIZASI
• AŞIRI GÜRÜLTÜ
• YETERSİZ HAVA DOGRU  MONTAJ
Montajın yapılması sırasında blowerin teraziye alınmasına özellikle dikkat edilmelidir.
3 • BORUDAN HAVA KAÇAĞI
• YETERSİZ HAVA BORULAMA
Basma  boru hattının, hava kaçağı olmayacak ve blowere aşırı basınç kaybı getirmeyecek şekilde monte edilmesi gerekmektedir.
4 • HAVA BASAMAMA
• SIKIŞMA
• RULMAN SARKMASI
• AŞIRI GÜRÜLTÜ
• FAZLA AMPER ÇEKME ÇEKVALF
Çekvalf, blower durduğunda rotorların ters yönde dönüşüne engel olmak için çıkışa yerleştirilir. Çekvalfin yerinin ve akış yönünün montajının doğru yapılması gerekmektedir.
5
• AŞIRI GÜRÜLTÜ
• SIKIŞMA
• FAZLA AMPER ÇEKME DOĞRU DİFÜZÖR
Epidemik veya yumuşak kauçuk malzemeden olmayan difüzörlerin açılması zor olmaktadır. Dolayısı ile difüzör seçimi Bloweri etkilemektedir
6 • YETERSİZ HAVA
• SIKIŞMA
• RULMAN SARKMASI
• FAZLA AMPER ÇEKME
• AŞIRI GÜRÜLTÜ HAVA FİLTRESİ
Hava filtresi temizliği düzenli olarak  üç ayda bir yapılmalıdır.
7
• LOB AŞINMASI (Blowerin komple devre dışı kalmasına neden olur)
• RULMAN SARKMASI YAĞLAMA
Özellikle sıcak havalarda yağ seviyesi düzenli olarak kontrol edilmeli ve eksilen yağ ilave edilmelidir. İlk 150 saat çalışma sonrası ve ayrıca yılda 1 kez blowerin yağı değiştirilmelidir.
Büyük tiplerin beslemeli yağ sistemi vardır, rulmanlar ve senkronize dişliler basınçlı yağ pompası ile yağ püskürtülerek yağlanır.
Küçük tipler ise gres tipli rulman yatağa sahiptir.
8 • AŞIRI SES
• MOTOR YANMASI
• RULMAN SARKMASI
• KAYIŞ KOPMASI KAYIŞLAR
Kayışların sağlamlığı, gerginliği (çok gergin olmamalı) ve ekseninde olduğu düzenli olarak kontrol edilmelidir.

EVSEL ATIKSU ARITMA TESİSİ GENEL ÖZELLİKLERİ

1 PROSESİN TANITILMASI

Evsel nitelikli atıksuları arıtacak olan arıtma tesisi, Biyolojik Arıtma Sistemi (Klasik Aktif Çamur Sistemi) olarak tasarlanmıştır. Arıtma tesisi 100 m3/gün hidrolik yük ve 30 kg BOI/gün organik yükleri kaldırabilecek kapasitede boyutlandırılmıştır.

Arıtma tesisi Çelik Paket Tesis olarak dizayn edilmiş olup tüm ekipmanlar otomasyonla kontrol edildiğinden genel kontroller dışında eleman ihtiyacı olmayacaktır.

Ortak kanalla toplanan evsel atıksular dengeleme tankı girişinde ızgara yapısına alınacaktır. Izgarada, atıksuyla birlikte gelen iri katı maddeler tutulacak olup bu maddelerin pompa, vana vb ekipmanlara zarar vermesi engellenmiş olacaktır.

Dengeleme tankında, atıksudaki debi salınımları dengelenerek arıtma tesisine gün boyunca eşit debide besleme yapılacak ve tesis şok yüklemelerden korunacaktır. (Özellikle sabah , öğle ve akşam saatlerinde tesise pik debiler; gece saatlerinde ise minimum atıksu gelecektir.) Dengeleme tankında toplanan atıksular bu tankta bulunan ve seviye kontrollü çalışan terfi pompasıyla sabit debide Havalandırma Tankına aktarılacaktır. Terfi pompası atıksuya uygun olarak dalgıç tip ve açık fanlı seçilmiş olup seviye kontrollü olarak su seviyesine göre otomatik devreye girip çıkacaktır.

Havalandırma tankında aktif çamur ile temas eden atıksuda bulunan organik maddeler, aktif çamur tarafından su, karbondioksit ve yeni hücrelere dönüştürülecektir. Aktif çamurun ihtiyacı olan oksijen, Blower tarafından sağlanacak olup verilen hava tank tabanındaki difüzörlerle homojen olarak ve ince kabarcıklar halinde tanka dağılacaktır. Verilen hava ile havalandırma tankında tam karışım sağlanacaktır. Havalandırma tankından çıkan arıtılmış atıksu ve aktif çamur karışımı birbirinden ayrılmak üzere cazibeyle çöktürme tankına geçecektir.

Çöktürme tankına giriş, düşük bir hızla olacak ve burada teçhiz edilen plakalar sayesinde su – çamur ayrışması maksimum verimde sağlanacaktır. Yapısı ağır olan aktif çamur tabana çökerken üstte kalan duru faz savaklarla toplanarak cazibeyle temiz su tankına geçecektir.

Temiz su tankında (klorlama tankı) toplanan arıtılmış sular, kumanda odasında bulunan klor dozaj pompası ile klorlanarak son mikroorganizma kaçakları da dezenfekte edilerek alıcı ortama iletilecektir.

Çöktürme tankının tabanında çökerek sıkışan aktif çamur, air-lift çamur pompası ile havalandırma tankına geri devir çamuru olarak verilirken, fazla çamur ise çamur çürütme tankına alınacaktır.

Çamur çürütme tankında havalı ortamda oksijenle stabilize edilen çamur, zaman zaman çamur kurtutma yatağına iletilerek susuzlaştırılıp katı atık olarak uzaklaştırılacaktır.

2 ATIKSU KARAKTERİZASYONU

2.1 DEBİ VE ORGANİK YÜKLERİN TESPİTİ

Proje Debisi 100 m3/gün
Toplam BOI 30 kg BOI / gün

Evsel Atıksu Karakteristik Özellikleri

KOI 250 – 1000 mg/lt
BOI 110 – 400 mg/lt
AKM 100 – 350 mg/lt
pH 6 – 9

2.2 ÇIKIŞ SUYU KALİTESİ
Arıtma tesisi çıkışında 31.12.2004 tarihli resmi gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği’nde Tablo 21.1’de evsel atıksular için belirtilen deşarj standart değerleri sağlanacaktır.

TABLO: 21.1
PARAMETRE 2 SAATLİK
KOMPOZİT NUMUNE 24 SAATLİK
KOMPOZİT NUMUNE
KOI 180 mg/lt 120 mg/lt
BOI 50 mg/lt 45 mg/lt
AKM 70 mg/lt 45 mg/lt
pH 6 – 9 6 – 9

3 TESİSİ OLUŞTURAN ÜNİTELER

3.1 IZGARA YAPISI

Atıksular ilk önce ızgara yapısından geçecektir. Atıksuda bulunan iri katı maddeler ızgarada tutularak diğer ekipmanlara zarar vermesi ve boru, vana vb elemanların tıkanması önlenmiş olacaktır. Izgara paslanmaz çelik, manuel temizlemeli çubuk ızgara olacaktır.

3.2 DENGELEME TANKI

Dengeleme tankında, atıksudaki debi salınımları dengelenerek arıtma tesisine gün boyunca eşit debide besleme yapılacak ve tesis şok yüklemelerden korunacaktır (özellikle sabah, öğle ve akşam saatlerinde tesise pik debiler gelecek olup, gece saatlerinde ise minimum atıksu gelecektir). Dengeleme tankında toplanan atıksular bu tankta bulunan ve seviye kontrollü çalışan terfi pompasıyla sabit debide Havalandırma Tankına aktarılacaktır. Terfi pompası atıksuya uygun olarak dalgıç tip ve açık fanlı seçilmiştir. Terfi pompası seviye kontrollü olarak su seviyesine göre otomatik devreye girip çıkacaktır.

3.3 HAVALANDIRMA TANKI

Havalandırma tankrında aktif çamur ile temas eden atıksuda bulunan organik maddeler, aktif çamur tarafından su, karbondioksit ve yeni hücrelere dönüştürülecektir. Aktif çamurun ihtiyacı olan oksijen, blower tarafından sağlanacak olup, verilen hava tank tabanındaki difüzörlerle homojen olarak ve ince kabarcıklar halinde tanka dağılacaktır. Verilen hava ile havalandırma tankında tam karışım sağlanacaktır. Havalandırma tankından çıkan arıtılmış atıksu ve aktif çamur karışımı birbirinden ayrılmak üzere cazibeyle çöktürme tankına geçecektir.

3.4 ÇÖKTÜRME TANKI

Çöktürme tankı plakalı tip olarak dizayn edilmiş olup yapısı ağır olan aktif çamur tabana çökerken üstte kalan duru faz savaklarla toplanarak cazibeyle temiz su tankına geçecektir.

3.5 TEMİZ SU TANKI

Çöktürme tankında, üstte kalan duru faz savaklarla toplanarak cazibeyle temiz su tankına geçecektir. Bu tankta dozaj pompasıyla klor (hipoklorit) ilave edilerek su dezenfekte edilecek ve olabilecek mikrobiyolojik faaliyetler de engellenmiş olacaktır.

3.6 ÇAMUR STABİLİZASYON TANKI

Çöktürme tankının konik olan tabanında sıkışan aktif çamur, geri devir pompasıyla havalandırma tankına geri devir çamuru olarak verilirken fazla çamur ise çamur çürütme tankına alınacaktır. Çamur çürütme tankında havalı ortamda oksijenle stabilize edilen çamurlar, senede bir defa vidanjörle katı atık olarak uzaklaştırılabileceği gibi araziye serilerek gübre olarak da kullanılabilecektir. Çamur stabilizasyonu için gerekli olan oksijen blower tarafından sağlanacak olup havanın ince kabarcıklar halinde verilmesi ve eşit dağıtılarak tam karışım sağlanması amacıyla tabana yerleştirilen difüzörler kullanılacaktır.

3.7 ÇAMUR KURUTMA YATAĞI
Çamur stabilizasyon bölümünden zaman zaman alınan çamur burada susuzlaştırılarak katı atık haline getirilecektir.

3.8 KUMANDA ODASI
Tesiste kumanda odası mevcut olup blower, klor dozaj pompası, klor tankı ve güç kumanda panosu burada bulunacaktır. Tesisteki tüm ekipmanlara güç kumanda panosundan kumanda edilecektir.

TESİSİN GENEL ÖZELLİKLERİ

BioZE-100 P Çelik Paket Arıtma Tesisi
KAPASİTE, m3/gün 100
ÖLÇÜLER
 Tank Eni m 2,2
 Tank Boyu m 13,0
 Tank Yüksekliği m 3,0
 Ağırlık kg 9.200
HACİMLER, KALIŞ SÜRELERİ
 Havalandırma Ünitesi Hacmi m3 52,5
 Havalandırma Süresi saat 12,6
 Çöktürme Ünitesi Hacmi m3 10,5
 Çöktürme Süresi saat 2,5
 Klorlama Ünitesi Hacmi m3 1,3
 Klor Temas Süresi saat 0,3
 Çamur Çürütme Hacmi m3 5,8
 Çamur Kalış Süresi gün 6
 Çamur Kurutma Yatakları m2 2 m2 x 2 adet
EKİPMANLAR
 Terfi Pompası 1 adet EBARA/COMPATTA ,
10 m3/sa – 6 Mss, 0,75 kw – 1.1/2″
 Blover 1 adet MAPRO (İtalya)
125 m3/sa-400 mbar, 4 kW – 2.1/2″
 Difüzör EDI FLEX-AIR (ABD)
3 – 8 m3/sa, 30 + 4 adet
 Geri Devir Pompası 1 adet Ö. İmalat (Türkiye)
Air-Lift Tipi, 2 ”
 Klor Dozaj Pompası 1 adet EMEC (İtalya)
Manyetik tip, 1-6 lt/sa – 2 bar
 Klor Dozaj Tankı 1 adet R.PLAST (Türkiye)
PE malzeme, 100 lt
 Filtrasyon Tankı 1 adet 500mm çaplı, 5 mm saçtan imal, galvanizli
 Filtrasyon Pompası 1 adet STANDART, Santrifüj Pompa, 6 m3/h

Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Genel İlkeler
Amaç
Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı;
a) Çevresel açıdan belirli kriter, temel koşul ve özelliklere sahip ambalajların üretimi,
b) Ambalaj atıklarının çevreye zarar verecek şekilde doğrudan ve dolaylı bir şekilde alıcı ortama verilmesinin önlenmesi,
c) Öncelikle ambalaj atıklarının oluşumunun önlenmesi, önlenemeyen ambalaj atıklarının tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım yolu ile bertaraf edilecek miktarının azaltılması,
d) Ambalaj atıklarının yönetiminde gerekli teknik ve idari standartların oluşturulması ve bununla ilgili prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların belirlenmesidir.
Kapsam
Madde 2 — Bu Yönetmelik, kullanılan malzemeye (plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit ve benzeri) ve kaynağına (evsel, endüstriyel, ticari, işyeri) bakılmaksızın ülke içinde piyasaya sürülen bütün ambalajları ve ambalaj atıklarını kapsar.
Hukuki Dayanak
Madde 3 — Bu Yönetmelik 2872 sayılı Çevre Kanununun 1, 3, 8, 11 ve 12 nci maddeleri ile 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 1, 2 ve 9 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;
Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını,
Ambalaj: Her türlü ürünün, tüketiciye veya kullanıcıya ulaştırılması aşamasında, taşınması, korunması, saklanması ve satışa sunumu için kullanılan herhangi bir malzemeden yapılmış tüm ürünleri,
Satış Ambalajı (Birincil Ambalaj): Herhangi bir ürünü tüketiciye veya nihai kullanıcıya ulaştırmak amacıyla satış noktasında sunulan, bir satış birimi olarak tanımlanan ve ürünle birlikte satın alınan ambalajı,
Dış Ambalaj (İkincil Ambalaj): Birden fazla sayıda satış ambalajını bir arada tutacak şekilde tasarlanmış, üründen ayrıldığında ürünün herhangi bir özelliğinin değişmesine neden olmayan ambalajı,
Nakliye Ambalajı (Üçüncül Ambalaj): Satış veya dış ambalajın taşıma ve depolama işlemleri sırasında zarar görmesini önlemek; ürünün üreticiden satıcıya nakliyesi sırasında taşımayı kolaylaştırmak ve depolama işlemlerini sağlamak amacıyla kullanılan ambalajı (karayolu, demiryolu, deniz yolu ve hava yolunda kullanılan konteynırları kapsamaz),
Kompozit: Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajı,
Ambalaj Atığı: Piyasaya sürülen ürünlerin tüketimi sonucu oluşan satış, dış ve nakliye ambalajlarının bu Yönetmeliğin amacı doğrultusunda toplanması, tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi, geri kazanılması gereken ekonomik değere sahip atıklarını,
Ambalaj Atıkları Yönetimi: Ambalaj atıklarının belirli bir sistem içinde kaynağında ayrı toplanması, taşınması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanılması, bertarafı ve benzeri işlemlerin tümünü,
Ambalaj Atıkları Yönetimi Planı: Ambalaj atıkları yönetimi kapsamındaki faaliyetlerin çevre ile uyumlu şekilde gerçekleştirilmesine yönelik olarak yapılacak çalışmalar ile bu çalışmaların kimler tarafından nasıl ve ne zaman yapılacağını gösteren detaylı eylem planını,
Önleme: Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar, çevreye verdiği zararın, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, nitelik ve nicelik olarak azaltılmasını,
Tekrar Kullanım: Ambalajın kendi yaşam döngüsü içinde tekrar kullanımının imkansız olacağı zamana kadar, toplama ve temizleme dışında hiçbir işleme tabi tutulmadan yeniden doldurulması veya aynı şekli ile aynı amaç için kullanım ömrünü tamamlayıncaya kadar kullanılmasını,
Geri Dönüşüm: Ambalaj atıklarının bir üretim süreci içerisinde orijinal amacı veya başka bir amaç için yeniden işlenmesini (organik geri dönüşüm dahil ancak enerji geri kazanımı hariç olmak üzere),
Geri Kazanım: Tekrar kullanım ve geri dönüşümü kapsayan, ambalaj atıklarının, fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemlerle bazı işlemlerden geçirilmek suretiyle geri dönüştürülmesini, yakılarak enerji elde edilmesini ve tekrar kullanılmasını,
Maddesel Geri Kazanım: Ambalaj atıklarının herhangi bir kimyasal ve biyolojik işleme tabi tutulmadan sadece fiziksel işlemlerden geçirilmek suretiyle (hammadde olarak) ekonomiye tekrar kazandırılmasını,
Enerji Geri Kazanımı: Yanabilir özellikte olan ambalaj atıklarının, ısı geri kazanımı amacıyla tek başına veya diğer atıklarla birlikte doğrudan yakılarak enerji üretiminde kullanılmasını,
Organik Geri Dönüşüm: Ambalaj atıklarının biyolojik olarak parçalanabilen kısımlarının kontrollü bir şekilde mikroorganizmalar aracılığıyla kompost veya metan gazı elde edilecek şekilde oksijenli veya oksijensiz ortamda ayrıştırılmasını,
Geri Kazanım Tesisi: Toplama-ayırma, geri dönüşüm, geri kazanım, kompost, yakma tesisi gibi ambalaj atıklarının çevreye verdikleri zararı azaltmak veya bu atıklardan yararlanmak amacı ile kurulan tesisleri,
Toplama ve Ayırma: Ambalaj atıklarının toplanması ve cinslerine göre sınıflandırılarak ayrılmasını,
Toplama ve Ayırma Tesisi: Ambalaj atıklarının toplandığı ve cinslerine göre sınıflandırılarak ayrıldığı tesisi,
Geri Dönüşüm Tesisi: Ambalaj atıklarının geri dönüşümünü sağlamak amacıyla kurulan tesisi,
Ön Lisans: Ambalaj atıklarını toplayıp ayırmak veya geri dönüştürmek amacıyla faaliyet göstermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulacak tesislerin projelerinin çevre ve insan sağlığına uygunluğunu gösteren belgeyi,
Geçici Çalışma İzni: Ön lisans verilen tesislerin işletme aşamasında Yönetmelik esaslarına uygun çalıştığını belgelemek amacıyla Bakanlığın denetimi altında faaliyet göstereceği süreyi belirten belgeyi,
Lisans: Geçici çalışma izni verilen toplama-ayırma ve geri dönüşüm tesislerinin, konu ile ilgili yeterli uzman ve teknik imkanlara sahip olduğunu, çevre ve insan sağlığı açısından her türlü önlemleri aldığını gösteren belgeyi,
Bertaraf: Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı ve zararsız hale getirilmesi işlemlerini,
Ekonomik İşletmeler: Ambalaj üreticilerini ve piyasaya sürenleri,
Hedef: Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalajların ağırlık olarak geri kazanılması gereken miktarının, piyasaya sunulan miktarına oranını,
Ambalaj Üreticisi: Ambalaj malzemesi ve ambalajın kendisini üretenler ile ambalajın doğrudan üretildiği ürünü piyasaya sürenlere tedarik edenleri veya bu ürünleri ithal edenleri,
Piyasaya Süren: Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalajlara dolum yapmak ve/veya bu ambalajlarla paketlemek suretiyle piyasaya arz etmek üzere ürün üreten, iyileştiren, adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi; üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciyi ve /veya ithalatçıyı,
Piyasaya Arz: Ambalajlanmış ürünün, tedarik veya kullanım amacıyla bedelli veya bedelsiz olarak piyasada yer alması için yapılan faaliyeti,
Yetkilendirilmiş Kuruluş: Bu Yönetmelikte belirtilen geri kazanım hedeflerini ekonomik işletmeler adına yerine getirmek üzere Bakanlık tarafından yetki verilen ve kar amacı gütmeyen tüzel kişiliğe haiz kuruluşları,
Satış Noktası: Toptan ve/veya perakende olarak ambalajlı ürünlerin satışını yapan ikiyüz metrekareden büyük kapalı alana sahip mağaza, market, süpermarket, hipermarket ve benzeri satış yerlerini,
Geri Kazanılabilir Ambalaj Sembolü: Birbirini takip eden üç adet dairesel ok işaretinden oluşan sembolü (Ek-3),
Ambalaj Üreticisi Müracaat Formu: Ambalaj üreticilerinin Bakanlığa yapacakları bildirimlerde kullanacakları formu (Ek-4),
Piyasaya Süren Müracaat Formu: Piyasaya sürenlerin Bakanlığa yapacakları bildirimlerde kullanacakları formu (Ek-5),
Ambalaj Komisyonu: Ambalaj atıklarının geri kazanılması ile ilgili uygulamaları değerlendirmek üzere Bakanlığın başkanlığında ilgili taraflardan oluşan komisyonu,
ifade eder.
Genel İlkeler
Madde 5 — Ambalaj atıklarının yönetimine ait ilkeler:
a) Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar; çevreye verdiği zararın, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, nitelik ve nicelik olarak azaltılması esastır.
b) Ambalaj üreticileri; ambalaj malzemesini tekrar kullanıma, geri dönüşüme ve geri kazanıma uygun şekilde üretmek, bu üretimi 14 üncü maddede belirtilen ağır metal muhtevaları ile ilgili sınır değerlere ve Ek-1’de verilen temel koşullara uygun şekilde yapmakla yükümlüdürler.
c) Ambalajların üretim aşamasında üreticiler; dolumu veya paketlenmesi aşamasında piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi zorunludur.
d) Tek yönlü ambalaj kullanımının ve bunların atıklarının kontrol altına alınabilmesi amacıyla, öncelikle tekrar kullanıma uygun ambalajlar tercih edilir.
e) Ambalaj atıklarının çevreye zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmesi ve düzenli depolama sahalarında depolanarak bertarafı yasaktır.
f) Ambalaj atıklarının yönetiminden sorumlu kişi veya kişiler ile kurum ve kuruluşlar, bu atıkların çevre ve insan sağlığına zararlı olabilecek etkilerinin azaltılması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
g) Ambalaj atıklarının kaynağında en aza indirilmesi, üretimin kaçınılmaz olduğu durumlarda ise öncelikle tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması esastır.
h) Tüketiciler; ambalaj atıklarını kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve toplama sistemine uygun olarak hazır etmekle yükümlüdürler.
ı) Sağlıklı bir geri kazanım sisteminin oluşturulması için ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması esastır.
j) Ürünlerini ambalajlayarak piyasaya sürenler; bu ürünlerin kullanımı sonucu ortaya çıkan ambalaj atıklarının geri dönüşümünü ve geri kazanımını sağlamak ve bu amaçla yapılacak maliyetleri karşılamakla yükümlüdürler.
k) Ambalaj atıklarının neden olduğu çevresel kirlenme ve bozulmadan dolayı ekonomik işletmeler sorumludurlar.
l) Ambalaj atıklarının yönetiminden kaynaklanan her türlü çevresel zararın giderilmesi amacıyla yapılan harcamalar; bu atıkların yönetiminden sorumlu olan gerçek ve tüzel kişiler tarafından karşılanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Görev, Yetki ve Yükümlülükler
Bakanlığın Görev ve Yetkileri
Madde 6 — Bakanlık;
a) Ambalaj atıklarının toplanması, tekrar kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı ve bertarafına ilişkin program ve politikaları saptamak, bu Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, idari tedbirler almak, gerekirse tebliğler yayımlamak ve gerekli denetimleri yapmak,
b) Ambalaj atıklarının genel ve malzeme bazında geri dönüşüm ve/veya geri kazanım hedeflerini belirlemek,
c) Bu Yönetmelik ile yükümlülük verilen ekonomik işletmeler adına toplama, tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım çalışmalarını yapacak olan kurum ve kuruluşların yetkilendirme esaslarını belirlemek, bu amaçla yapılacak başvuruları değerlendirmek ve uygun bulunması durumunda yetki vermek, yetki verilen kuruluşları denetlemek, bu Yönetmeliğe ve yetkilendirme esaslarına aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamak ve gerekirse yetkiyi iptal etmek,
d) Geri kazanım tesislerine ön lisans, geçici çalışma izni ve lisans vermek, lisansı yenilemek, faaliyetlerini denetlemek, ilgili yönetmeliklere aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamak ve gerekirse, geçici çalışma iznini ve lisansı iptal etmek,
e) Piyasaya sürülen ambalajların üzerine yazılmak üzere kod numarası vermek,
f) Gerektiğinde Ambalaj Komisyonunu toplamak, Komisyona başkanlık yapmak ve sekreterya işlerini yürütmek,
g) Bu Yönetmelik kapsamındaki işletmelerin Bakanlığa sunmakla yükümlü olduğu belgeleri incelemek,
h) Geri kazanılmış ürünlerin kullanımını özendirmekle,
yükümlüdür.
Mülki Amirlerce Alınacak Tedbirler
Madde 7 — Mahallin en büyük mülki amiri;
a) Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için belediyeler, ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamakla,
b) İl sınırları içinde faaliyette bulunan ekonomik işletmeler ile geri kazanım tesislerini tespit ederek Bakanlığa bildirmekle,
c) Geçici çalışma izni veya lisans verilen geri kazanım tesislerinin faaliyetlerini izlemek, ilgili mevzuata aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamakla,
d) Kurulacak geri kazanım tesisleri ile ilgili başvuruları Bakanlığa göndermekle,
e) Ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlarla birlikte geri kazanılmış ürünlerin kullanımını özendirmekle,
ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır.
Mahalli İdarelerce Alınacak Tedbirler
Madde 8 — Mahalli idarelerce alınacak tedbirler aşağıda belirtilmiştir.
a) İl özel idareleri;
1) Belediye ve mücavir alan sınırları dışında oluşan ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından hazırlanacak ambalaj atıkları yönetim planını onaylar.
2) Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır.
b) Belediyeler;
1) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte, ambalaj atıkları yönetim planını hazırlamak ve/veya hazırlatmak ve bu amaçla oluşturulacak planların onaylanmasını,
2) Ambalaj atıklarını ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte kaynağında ayrı toplatılması veya toplattırılmasını,
3) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yapılacak çalışmaların desteklenmesini,
4) Kaynağında ayrı toplanan ambalaj atıklarının ayrılmasını sağlayacak tesislerin kurulması, kurdurulması veya bu amaçla kurulmuş tesislerden yararlanılmasını,
5) Ambalaj atıklarının evsel atık toplama araçlarına alınmamasına yönelik tedbirlerin alınmasını,
6) Ambalaj atıklarını düzenli depolama sahalarına kabul edilmemesi için gerekli önlemlerin alınmasını,
7) Ayrı toplama çalışmaları ile ilgili bilgilerin her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa gönderilmesini,
8) Bakanlıktan geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile ilgili gerekli tedbirlerin alınmasını,
sağlar.
Ambalaj Üreticilerinin Yükümlülükleri
Madde 9 — Ambalaj üreticileri;
a) Ambalajın tasarım aşamasından başlayarak, kullanım ve kullanım sonrasında en az atık üretecek ve çevreye en az zarar verecek şekilde ambalaj üretmekle,
b) Ambalaj malzemesini tekrar kullanıma, geri dönüşüme ve/veya geri kazanıma uygun olacak şekilde tasarlamak, üretmek ve piyasaya sunmakla,
c) Ambalajın üretimi sırasında, 14 üncü maddede belirtilen değerler ile temel koşulları (Ek-1) sağlamakla,
d) Ambalajların üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü (Ek-3) ile ambalajın cinsine ait numara ve kısaltmayı (Ek-2) bulundurmakla,
e) Ürettikleri ambalajları piyasaya sürenler adına, bu Yönetmelikteki hedefler doğrultusunda toplamak, geri dönüştürmek ve geri kazanmak; buna yönelik tedbirleri almak, toplama ve geri kazanım sistemini kurmak veya kurdurmak, bu amaçla yapılacak harcamaları karşılamak ve bu işlemleri belgelemekle,
f) Bir önceki yıl piyasaya sürdüğü ambalajlar hakkında Ambalaj Üreticisi Müracaat Formunu (Ek-4) doldurarak her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermekle,
yükümlüdürler.
Piyasaya Sürenlerin Yükümlülükleri
Madde 10 — Piyasaya sürenler;
a) Ürünlerinin ambalajlanması sırasında, ürünün kullanımı sonrası en az atık üretecek ve geri dönüşümü ve geri kazanımı en kolay ve en ekonomik olacak ambalajları kullanmakla,
b) Ürünlerin ambalajlanması sırasında tekrar kullanıma uygun ambalajları tercih etmekle,
c) Piyasaya sürdükleri ürünlerin ambalaj atıklarını, bu Yönetmelikteki hedefler doğrultusunda geri toplamak, tekrar kullanmak, geri dönüştürmek ve geri kazanmak; buna yönelik tedbirleri almak, toplama ve geri kazanım sistemini kurmak veya kurdurmak, bu işlemleri belgelemek ve bu faaliyetleri içeren ambalaj atıkları yönetim planını Bakanlığa sunmakla,
d) Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda belediyeler ile işbirliği yapmak ve koordinasyonlu çalışmakla,
e) Ambalaj atıklarının toplanması, geri dönüştürülmesi, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili harcamaları karşılamakla,
f) Piyasaya sürülen ambalajların etiketlerinin üzerinde, geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlıkça verilen kod numarasını veya dahil oldukları yetkilendirilmiş kuruluşa ait sembolü bulundurmakla,
g) Bakanlığın belirlediği hedeflere ulaşmak amacıyla, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile çalışmakla,
h) Bir önceki yıl piyasaya sürdüğü ürünler hakkında Piyasaya Süren Müracaat Formunu (Ek-5) doldurarak her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermekle,
yükümlüdürler.
Satış Noktalarının Yükümlülükleri
Madde 11 — Satış noktaları;
a) Ambalaj atıklarının geri kazanılmasını sağlamak için atıkların son tüketiciden ayrı toplanmasını ve türlerine göre tasnifini sağlamak üzere toplama noktaları oluşturmakla,
b) Ambalaj atıklarının toplanması ve toplanan malzemelerin geri kazanımını sağlamak üzere ilgili belediyeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile çalışmakla,
c) Üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlığın verdiği kod numarası veya dahil oldukları yetkilendirilmiş kuruluşa ait sembolü taşımayan ambalajlı ürünleri satmamakla,
yükümlüdürler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ambalajın Üretimine İlişkin Hükümler
Önleme
Madde 12 — Ambalajın tasarımından başlayarak, üretimi, pazarlanması, dağıtımı, kullanılması, atık haline gelmesi ve bertaraf edilmesine kadar; çevreye verdiği zararın, temiz ürün ve teknolojiler kullanılarak, nitelik ve nicelik olarak azaltılması esastır. Bu amaçla gerek üretilecek ambalajların yapısındaki ağır metal muhtevaları, gerekse de ambalajın birim ağırlığı, ambalajın fonksiyonunu bozmayacak, gerekli sağlık, temizlik ve güvenlik düzeyini olumsuz etkilemeyecek şekilde en aza indirilecektir.
Temel Koşullar
Madde 13 — Ambalaj üreticileri ambalajları, tekrar kullanılabilecek, geri dönüştürülebilecek, geri kazanılabilecek ve bu işlemleri kapsayan yönetim ve bertaraf aşamalarında çevreye en az zarar verecek şekilde tasarlamak ve üretmekle yükümlüdürler.
Alternatifi olmayan ambalajlar dışında, geri dönüşümü ve geri kazanılması teknik olarak mümkün olmayan ambalajların üretilmesi, piyasaya sürülmesi ve ithali yasaktır.
Yurt içinde üretilecek ve kullanılacak ambalajlar ile ithal edilecek ambalajların Ek-1’de belirtilen temel koşullara uymaları zorunludur.
Ağır Metal Konsantrasyonları
Madde 14 — Ambalaj hammaddesi üreticileri, yardımcı madde üreticileri ile cam dışındaki ambalaj üreticileri, ürettikleri ambalajlarda veya ambalaj türevlerinde bulunabilecek kurşun, civa, kadmiyum, artı altı değerlikli krom miktarı yoğunluklarının toplamı, Yönetmeliğin yayımını takip eden iki yıl içinde ağırlık olarak ikiyüzelli ppm, üç yıl içinde de yüz ppm’i aşmayacak şekilde gerekli tedbirleri alacaklardır.
Cam ambalaj üretiminde ise, her bir cam fırını için ayrı ayrı bakılmak kaydı ile, temsili örneklerde ardışık oniki ay süre içinde yapılan toplam ağır metal analizlerinin aylık ortalamaları ikiyüz ppm sınırını aşamaz.
Bu zorunluluk, yüksek kurşunlu veya kurşunlu kristal camdan yapılmış ürünler için geçerli değildir.
Ambalajların Üretim Aşamasında İşaretlenmesi
Madde 15 — Ambalaj atıklarının geri toplanması, tekrar kullanılması, geri kazanımının kolaylaştırılması ve tüketicinin bilgilendirilmesi amacıyla ambalajların üretimleri sırasında işaretlenmesi zorunludur.
Ambalaj üreticileri, ürettikleri ambalajların üzerinde, geri kazanılabilir ambalaj sembolü (Ek-3) ile ambalajın cinsini belirten kısaltma ve malzeme cinsine ait numarayı bulundurmak zorundadır. Sembolün merkezine ambalajın üretildiği malzemenin cinsini temsil eden numara, altına da büyük harfler ile malzeme cinsini temsil eden kısaltma yazılır.
Kullanılacak olan numaralama sistemi, plastikler için birden ondokuza; kağıt ve karton için yirmiden otuzdokuza; metaller için kırktan kırkdokuza; ahşap için elliden ellidokuza; tekstiller için altmıştan altmışdokuza; cam için yetmişden yetmişdokuza; kompozitler için ise seksenden doksandokuza kadar verilen numara ve kısaltmalardan oluşur (Ek-2).
İşaretleme, ambalajın üzerinde; kolayca görülebilir, okunabilir, ambalaj açıldığı takdirde bile kalıcı ve dayanıklı olacak, işaretlemenin teknik nedenlerden dolayı ambalajın üzerinde yapılamaması durumunda piyasaya süren tarafından etiket üzerinde yapılacaktır.
Ambalaj Üreticilerinin Bildirim Zorunluluğu
Madde 16 — Ambalaj üreticileri, Ambalaj Üreticisi Müracaat Formunu (Ek-4) doldurarak her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirimde bulunmakla yükümlüdürler. Ambalaj üreticileri bu formda bir önceki yıl üretilen ambalajların cinsi, üretim ve satış miktarları ile satış yapılan firmalara ait bilgileri belirtirler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ambalaj Atıklarının Geri Dönüşümü ve Geri Kazanımı
Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım Sorumluluğu
Madde 17 — Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalajlara dolum yapmak veya bu ambalajlarla paketlemek suretiyle piyasaya arz etmek üzere ürün üreten; adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiler ile üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciler veya ithalatçılar, bu Yönetmelikte tanımlanan satış, dış ve nakliye ambalajlarını, 18 inci maddede belirtilen hedefler doğrultusunda geri toplamak, geri kazanmak ve bu işlemleri Bakanlığa belgelemekle yükümlüdürler.
Piyasaya sürenler adına, ambalaj üreticileri de bir sistem kurarak ambalaj atıklarının geri kazanım sorumluluğunu üstlenebilirler. Bu sisteme dahil olan ambalaj üreticileri ve piyasaya sürenler geri kazanım hedeflerinin tutturulmasından müşterek olarak sorumludurlar.
Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ekonomik işletmeler, geri kazanım hedeflerinin yerine getirilmesi, bunlara yönelik gerekli harcamaların karşılanması, eğitim ve ilgili diğer faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için bir araya gelerek kâr amacı taşımayan tüzel kişiliğe haiz bir yapı oluşturabilirler. Tüzel kişiliğe haiz yapının Bakanlıkça yetkilendirilmesini müteakiben, bu yapıyla sözleşme yapan ve yapıya karşı yükümlülüklerini yerine getiren ve harcamalara katılan ekonomik işletmeler, toplama ve geri kazanım yükümlülüklerini bu kuruluşa devredebilirler. Bu sisteme dahil olan yetkilendirilmiş kuruluşlar ve ekonomik işletmeler geri kazanım hedeflerinin tutturulmasından müşterek olarak sorumludurlar.
Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ve yukarıda belirtilen ekonomik işletmeler ile yetkilendirilmiş kuruluşlar, geri kazanım hedeflerinin yerine getirilmesi sırasında geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleriyle çalışmak ve bu tesisleri kullanmak zorundadırlar.
Ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasına yönelik olarak; belediyeler, satış noktaları, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile sözleşmeler yapabilirler.
Geri Kazanım Hedefleri
Madde 18 — Bu Yönetmeliğin uygulamaya girdiği tarihten itibaren on yıl içinde, sorumlu ekonomik işletmeler ambalaj atıklarının ağırlık itibari ile en az % 60’ını geri kazanmakla yükümlüdürler.
Bu genel hedef ve aynı zaman süresi içinde ambalaj atıklarının ağırlık olarak, yıllar itibari ile geri kazanım oranları aşağıda belirtilmektedir.
Geri Kazanım Oranları(%)
Ambalajın Cinsi 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Cam 32 35 37 40 43 45 48 52 56 60
Plastik 32 35 37 40 43 45 48 52 56 60
Metal 30 33 35 38 42 45 48 52 56 60
Kağıt/Karton 20 30 35 38 42 45 48 52 56 60
Kompozit*
(*) Kompozit ambalajların geri kazanımında; birim ambalajın bileşiminde bulunan ve ağırlıkça en fazla miktarı oluşturan malzemenin cinsine ait oran esas alınır.
Geri kazanım oranlarının belirlenmesinde 2006 yılı sonuna kadar geri toplama miktarları, 2007 yılından itibaren ise toplanan ambalaj atıklarının hammadde olarak üretim sürecine sokulmaya hazır hale getirilmiş net miktarları esas alınır.
Yetki Verilecek Kuruluşlarda Aranacak Özellikler
Madde 19 — Bakanlıkça yetki verilecek kuruluşların, temsil ettikleri ekonomik işletmelerin piyasaya sürdüğü ambalaj miktarının toplam üretim içindeki payının en az yüzde otuz veya tüm malzeme türlerini içermek şartıyla her malzeme türü için en az yüzde yirmi veya tek malzeme türü için ise en az yüzde otuz olması zorunludur.
Yetki verilecek kuruluşlarda aranacak kurumsal, teknik ve mali özellikler ile buna ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
Yetki Verilen Kuruluşların Denetimi ve Yetki İptali
Madde 20 — Bakanlık, ekonomik işletmeler adına geri dönüşüm ve geri kazanım için izin ve yetki verdiği kuruluşların çalışmalarını denetler; toplama, geri dönüşüm ve geri kazanım hedefleri ile miktarlarını izler. Yetki verilen kuruluş, malzeme türlerine göre gerçekleşen toplama ve geri kazanım miktarlarını Bakanlıkça belirlenecek dönemlerde Bakanlığa bildirir. Yetki verilen kuruluş yetki alabilme koşullarını yitirirse veya yükümlülüklerini yerine getirmediği anlaşılırsa, Bakanlık en fazla altı aylık bir süre vererek yükümlülüklerini yerine getirmesini ihtar eder ve durumu üyesi olan ekonomik işletmelere bildirir. Verilen süre sonunda yetki alabilme koşulları yeniden kazanılmamış ve/veya yükümlülükler yerine getirilmemiş ise, Bakanlık verdiği izin ve yetkiyi iptal eder ve yükümlülükler ilgili ekonomik işletmeler tarafından yerine getirilir.
Zorunlu Depozito Uygulaması
Madde 21 — Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ve 17 nci maddede belirtilen ekonomik işletmeler, 18 inci maddede belirtilen geri kazanım oranlarını sağlayamamaları durumunda; takip eden ilk yılda o yıl için uygulanan geri kazanım hedeflerine ilaveten, eksik kalan oranları yüzde on fazlasıyla geri kazanırlar. Ekonomik işletmeler bu yılda da öngörülen hedeflere ulaşamadıkları takdirde, takip eden yılda zorunlu depozito uygulamasına geçirilirler. Bu işletmeler, o yıl için belirlenen geri kazanım oranlarını sağlamaları halinde, depozitosuz geri kazanım uygulamasına dönerler. Geri kazanım oranlarının bir kez daha sağlanamaması durumunda beş yıl süre ile depozito uygulamasına tabi olurlar.
Birden fazla ambalaj cinsi kullanan işletmeler, geri kazanım yükümlülüğünü yerine getirmedikleri ambalaj türü için depozito uygulamasına geçerler. Depozito satışın her aşamasında geçerlidir. Depozito bedeli, boş ambalajları geri getirenlere satıcılar tarafından ödenir. Toplanan boş ambalajların satış noktaları ve piyasaya sürenler tarafından geri alınması zorunludur.
Ambalajların Piyasaya Sürenler Tarafından İşaretlenmesi
Madde 22 — Ambalajların kullanım sonucu oluşan atıklarının, bu Yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak toplama ve geri kazanım sistemine dahil olduğunun belirtilmesi ve tüketicinin bilgilendirilmesi amacıyla, ürünlerin etiketlerinin piyasaya sürenler tarafından işaretlenmesi zorunludur.
Piyasaya sürenler, etiketlerin üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü (Ek-3) ile Bakanlığın verdiği kod numarasını veya yetkilendirilmiş kuruluşun sembolünü bulundurmak zorundadır. Piyasaya süren işletme, kullandığı ambalajların atıklarını kendi imkanları ile toplayacak ve geri kazanacak ise Bakanlığın verdiği kod numarasını bu sembolün altında bulundurmakla; işletme Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş bir toplama ve geri kazanım sistemine dahil ise bu sisteme ait sembolü ürününün etiketinde bulundurmak zorundadır.
Ambalaj üreticisi tarafından üretim sırasında yapılması gereken işaretlemenin, teknik nedenlerden dolayı yapılamaması durumunda, ambalajın cinsini belirten kısaltma ve bu cinse ait numara piyasaya süren tarafından etiket üzerinde belirtilir.
İşaretleme etikette yapılır, kolayca görülebilir, okunabilir, ambalaj açıldığı takdirde bile kalıcı ve dayanıklı olur. Kullanılan etiketler, geri kazanımı olumsuz etkilemeyecek malzemeden üretilir ve yapıştırılır.
Üzerinde geri kazanılabilir ambalaj sembolü ile Bakanlığın verdiği kod numarası veya dahil oldukları toplama ve geri kazanım sistemine ait sembolü taşımayan ambalajların ve ürünlerin piyasaya sürülmesi yasaktır. Aksine hareket eden ambalaj üreticileri ve/veya piyasaya sürenler bu Yönetmelik hükümlerine göre müteselsil olarak sorumludurlar.
Bildirim Zorunluluğu
Madde 23 — Ambalajlanmış ürünleri piyasaya sürenler, Piyasaya Süren Müracaat Formunu (Ek-5) doldurarak her yıl Şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirimde bulunmakla yükümlüdürler. Piyasaya sürenler, bu müracaat formunda bir önceki yıl üretilen, dolumu veya paketlemesi yapılan veya dolu olarak ithal edilen ürünler ile bunların ambalajlarının cins, üretim ve satış miktarlarını bildirmek, ambalaj atıklarının toplanması, taşınması, tekrar kullanılması, geri dönüşümü, geri kazanımı veya bertaraf edilmesi ile ilgili bilgi, belge, plan ve projeleri içeren ambalaj atıkları yönetim planını Bakanlığa beyan ve ibraz etmekle yükümlüdürler. Bakanlık gerektiğinde ek bilgi ve belge isteyebilir.
Geri dönüşüm ve geri kazanım yükümlülüklerini, Bakanlıkça yetki verilen bir kuruluş aracılığıyla yerine getiren ekonomik işletmeler üretim ve satış bilgilerini bu kuruluşa düzenli olarak bildirmekle yükümlüdürler. Yetki verilen kuruluş geri dönüşüm ve geri kazanım amacıyla sözleşme yaptığı ekonomik işletmelerin üretim ve satış miktarları ile ilgili verilerini toplam olarak Bakanlığa bildirir.
Belgelendirme Zorunluluğu
Madde 24 — Ekonomik işletmeler toplama, tekrar kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım ile ilgili olarak yaptıkları çalışmaları kapsayan bilgi ve belgeleri her yıl Şubat ayı sonu itibariyle Bakanlığa göndermekle yükümlüdürler. Bu amaçla istenecek belgeler Bakanlık tarafından belirlenir.
Ekonomik işletmeler adına toplama, geri dönüşüm ve geri kazanım yükümlülüğünü üstlenen yetkilendirilmiş kuruluşların belgelendirmeleri ise yetki verme esas ve kriterleri çerçevesinde belirlenir.
Bildirim ve Belgelendirmelerin Doğruluğu
Madde 25 — Bakanlık, yapılan bildirim ve belgelendirmeleri inceler ve çalışmaları denetler. Bu bildirimin ve belgelerin doğru olmadığının tespit edilmesi halinde işletmeler hakkında ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem yapar.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Ambalaj Atıklarının Kaynağında Ayrı Toplanması
Ambalaj Atıklarının Kaynağında Ayrılması
Madde 26 —Ambalaj atıkları, çevreye zarar vermeden bertaraflarının sağlanması, çevre kirliliğinin azaltılması, katı atık depo sahalarından azami istifade edilmesi ve ekonomiye katkıda bulunulması amacıyla oluştukları yerlerde diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilir ve toplanır.
Tüketicilerin Ayrı Biriktirme Zorunluluğu
Madde 27 — Tüketiciler, kullanılan malzemeye (plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit ve benzeri) ve oluştuğu kaynağa (evsel, endüstriyel, ticari, işyeri) bakılmaksızın, tüketim sonucu oluşan ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve belediyenin ya da yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmek üzere hazır etmekle yükümlüdürler.
Apartman ve site yönetimleri tarafından, ambalaj atıklarının diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi ve belediyenin ya da yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmesi konusunda gerekli tedbirler alınır.
Okullar, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, hastaneler, oteller, lokantalar, büfeler, şehirler arası otobüs terminalleri, havayolu terminalleri, demiryolu istasyonları, limanlar, sağlık kuruluşları, spor salonları, iş ve alışveriş merkezleri ile stadyumlar gibi tüketici trafiğinin yoğun olduğu ve yüksek miktarlarda ambalaj atığı oluşan yerlerde de bu atıkların ayrı toplanmasına yönelik olarak ilgili yönetimler tarafından gerekli tedbirler alınır.
Organize sanayi bölgeleri, sanayi siteleri, serbest bölge yönetimleri tarafından bu atıkların ayrı toplanmasına yönelik tedbirler alınır.
Belediye mücavir alan sınırları dışında kalan turistik tesis işletmeleri de tüketim sonucu oluşan ambalaj atıklarını diğer atıklardan ayrı olarak biriktirmek ve yetkili kuruluşların istediği şekilde toplama sistemine verilmek üzere hazır etmekle yükümlüdürler.
Sağlık kuruluşları dışında evlerde tüketilen farmasotik ürünler ve ilaçların ambalajları da kontamine olmamaları şartıyla diğer ambalaj atıkları ile birlikte ayrı toplanırlar.
Ambalaj Atıklarının Ayrı Toplanma Zorunluluğu
Madde 28 — İl belediye mücavir alan sınırları içinde il belediyeleri; il belediyeleri ile büyükşehir belediyeleri mücavir alan sınırları dışında kalan ilçelerde ilçe ve belde belediyeleri; büyükşehirlerde ise ilçe ve ilk kademe belediyeleri, tüketim sonucu oluşan evsel ve ticari kaynaklı ambalaj atıklarının ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, geçici çalışma izni veya lisans almış firmalarla birlikte kaynağında ayrı toplanmasını sağlamak ve/veya sağlatmak; ambalaj atıklarını evsel atık toplama araçlarına almamak; bununla ilgili tedbirleri almak ve gerekirse yaptırım uygulamakla yükümlüdürler.
Büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, ambalaj atıklarının bu Yönetmelikte belirtilen esas ve usullere uygun olarak kaynağında ayrı toplanması, ilçe ve ilk kademe belediyeleri arasında koordinasyonun sağlanması ve bu doğrultuda yönlendirici kararlar alınmasına yönelik gerekli tedbirleri alırlar.
Belediyeler, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması için ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar ile birlikte ambalaj atıkları yönetim planını hazırlarlar.
Belediyeler, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda, bu Yönetmelik ile geri kazanım yükümlülüğü verilen ekonomik işletmeler veya bu işletmeler adına geri kazanım yükümlülüğünü üstlenen yetkilendirilmiş kuruluşlar ile işbirliği yapar. Bu işbirliğinin hukuki, teknik ve mali yönleri belediyeler ile ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar arasında yapılacak sözleşmeler ile belirlenir.
Ekonomik işletmeler veya yetkilendirilmiş kuruluşlar, bu sözleşmeler çerçevesinde belediyeler tarafından ayrı toplanan veya toplattırılan ambalaj atıklarını geri almakla veya aldırmakla yükümlüdürler.
Kaynağında ayrı toplama çalışmalarının belediyeler tarafından doğrudan yapılamaması durumunda bu atıklar, belediyenin izni dahilinde ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar veya geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım işletmeleri tarafından yapılan ve yürütülen organizasyonlar ile toplanır ve ekonomiye kazandırılır.
Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atıklarının katı atık düzenli depolama sahalarına kabulü ve depolanması yasaktır.
Belediyeler, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ile ambalaj atıklarını toplayan ve geri kazanan diğer kişi ve kuruluşlara çalışmalarında yardımcı olur ve toplu olarak birlikte çalışabilecekleri uygun çalışma alanlarını gösterir. Bu alanlar belediye imar planları üzerinde belirtilir, işaretlenir ve altyapı hizmetleri öncelikle yapılır.
Ambalaj Atıklarının Satış Noktalarında Ayrı Biriktirilmesi
Madde 29 — İkiyüz metrekareden büyük kapalı alana sahip toptan ve/veya perakende olarak ambalajlı ürünlerin satışını yapan mağaza, market, süpermarket, hipermarket ve alışveriş merkezleri ile benzeri satış noktaları bu ambalaj atıklarının geri kazanılmasını sağlamak için atıkların son tüketiciden ayrı toplanmasını ve türlerine göre tasnifini sağlamak üzere toplama noktaları oluşturmakla, toplanan malzemelerin geri kazanımını sağlamak üzere ilgili belediyeler, geçici çalışma izni veya lisans almış geri kazanım tesisleri ve/veya yetki verilen kuruluşlar ile çalışmak veya anlaşmalar yapmakla yükümlüdürler.
Satış noktaları, plastik poşet kullanımını en aza indirmek amacıyla gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler. Ulusal standartlara uygun olmayan plastik poşetlerin üretilmesi yasaktır.
Dış Ambalajların Ayrı Toplanması
Madde 30 — Ürünleri dış ambalajlar içerisinde satışa sunanlar, bunları tüketiciye verirken çıkartmak veya bunların alıcı tarafından satış yerinde veya satış yerine ait olan bir alanda çıkarılması ve ücretsiz olarak iade imkanını hazırlamak zorundadır.
Ürünlerin dış ambalajlarının satıcısı tarafından çıkarılmadığı hallerde, kasa çıkışında herkesin okuyabileceği bir yer ve şekilde, ambalajların alıcı tarafından satış yerinde veya buraya ait bir alanda çıkarılabilme ve bırakılma imkanının bulunduğuna dair bir ibareye yer verilmesi zorunludur.
Satıcı, satış yerinde veya buraya ait olan bir alanda tüketicinin üründen arındıracağı dış ambalaj malzemesini bırakabileceği, konteyner ve benzerlerini, müşterinin kolayca görebileceği ve ulaşabileceği yerlere yerleştirmek zorundadır. Bunu yaparken ambalajları kullanılan malzemelerine göre sınıflandırarak ayrı ayrı gruplar halinde hizmete koyması gerekmektedir.
Satıcı, ambalajları, yeniden kullanılmaları veya malzeme olarak değerlendirilmeleri amacıyla evsel atıkların toplama sisteminin dışındaki ayrı toplama sistemlerine teslim etmek zorundadır.
Ürünleri dış ambalajlar içinde satın alan tüketiciler, dış ambalaj atıklarını, diğer ambalaj atıkları ile birlikte kaynağında ayrı toplama sistemine verilmek üzere hazır etmek veya 29 uncu maddede açıklandığı şekilde satış noktalarında bulunan ayrı toplama noktalarına getirmek zorundadır.
Ayrı Toplama Sistemleri
Madde 31 — Ayrı toplama sistemleri, bölgenin demografik, coğrafik ve sosyo-ekonomik yapısına göre uygun şekilde belirlenir ve uygulanır.
Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasına yönelik her türlü ekipman mavi renkli olacak; sadece cam ambalaj atıklarının ayrı toplanması için kullanılan kumbaraların rengi yeşil ve/veya beyaz olacaktır. Başta ambalaj atıkları ayrı toplama poşetleri ve kumbaralar olmak üzere bu ekipmanların üstünde ayrı toplanacak ambalaj atıkları ile atılmayacak atık türleri şekil ve yazı ile açık olarak belirtilecektir. Ambalaj atıklarının toplanması ve taşınmasında kullanılacak araçların üzerinde ambalaj atığı toplama aracı ifadesi bulunacak, ayrı toplanacak ambalaj atıkları ile atılmayacak atık türleri yazı ile belirtilecek ve şekil ile gösterilecektir. Bu yazı ve şekiller kolayca okunabilecek ve anlaşılabilecek boyutlarda olacaktır.
Nakliye Ambalajlarının Ayrı Toplanması
Madde 32 — Piyasaya sürenler, nakliye ambalajlarını kullanımdan sonra geri almak ve yeni bir kullanıma veya malzemenin yeniden değerlendirilmesine imkan vermek üzere ayrı olarak toplamak zorundadır.
Toplanan Ambalaj Atıklarının Geri Kazanılması
Madde 33 — Doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir üretim, depolanacak atık miktarının azaltılması ve ekonomik değer yaratılması amacıyla ambalaj atıklarının geri kazanılması ve yeniden üretim sürecine sokulması zorunludur.
Tüketicileri Bilgilendirme
Madde 34 — Bu Yönetmelik ile sorumluluk verilen ekonomik işletmeler ve yetkilendirilmiş kuruluşlar, tüketicileri, ambalaj atıklarının iade, toplanma ve geri kazanım sistemleri; bu atıkların kaynağında ayrı toplanması, yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve geri kazanımı konularındaki rolleri ile piyasada mevcut ambalaj malzemeleri üzerindeki işaretlemelerin anlamları başta olmak üzere; ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda bilgilendirmekle yükümlüdürler.
Eğitim
Madde 35 — Bakanlık, mahallin en büyük mülki amiri, belediyeler, ekonomik işletmeler, yetkilendirilmiş kuruluşlar, satış noktaları ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması, tekrar kullanılması, geri dönüştürülmesi ve geri kazanılması ile buna yönelik olarak uygulanan sistemler hakkında tüketicileri ve kamuoyunu bilgilendirmek ve duyarlılığı geliştirmek üzere eğitim çalışmaları yürütmek, koordine etmek veya bu amaçla yapılan çalışmalara katılmak ve katkıda bulunmak zorundadırlar.
ALTINCI BÖLÜM
Ambalaj Atıkları Geri Kazanım Tesislerine Ön Lisans ve Lisans Verilmesi
Ön Lisans Verilmesi
Madde 36 — Bu Yönetmelik kapsamındaki ambalaj atıklarını geri kazanmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlığa başvurarak ön lisans ve lisans almak zorundadırlar.
Ambalaj atıklarının toplanması-ayrılması ve geri dönüştürülmesi amacıyla faaliyet göstermek ve tesis kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, kuracakları tesisle ilgili her türlü plan, proje, rapor, teknik veri, açıklamalar ve diğer dokümanlarla birlikte Bakanlığa başvururlar.
Ön lisans başvurularında Ek-6’da belirtilen bilgi ve belgeler ile bunlara ilave olarak geri kazanım tesisleri için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Belgesi veya ÇED Gerekli Değildir Belgesi ile bunlara ilişkin ÇED Raporu veya ÇED Ön Araştırması Raporunun bulunması zorunludur. Bu çerçevede Bakanlık proje ile diğer bilgi ve belgeleri inceler, uygun görmesi halinde projeye ön lisans verir.
Ön lisans verilen işletme için, en geç bir yıl içerisinde lisans müracaatında bulunulur. Bu süre içinde Bakanlığa başvurmayan işletmelerin almış oldukları ön lisans geçersiz sayılır.
Geçici Çalışma İzni ve Lisans Verilmesi
Madde 37 — Ambalaj atıklarının toplanması ayrılması ve geri dönüştürülmesi amacıyla faaliyet göstermek ve tesis kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlıktan lisans almak zorundadırlar. Lisans alma aşamasında Ek-7’de belirtilen bilgi ve belgeler talep edilir.
Ön lisans verilen tesisin projesine uygun olarak yapıldığının Bakanlıkça yerinde tespit edilmesinden sonra tesisin işletme esnasında bu Yönetmelik esaslarına uygun olarak çalıştığını belgelemek amacıyla bir yılı geçmemek üzere Bakanlıkça belirlenecek bir süre için tesise geçici çalışma izni verilir. Tesis bu izin süresince Bakanlığın denetimi altında faaliyet gösterir. Verilen süre gerektiğinde Bakanlıkça uzatılabilir, ancak verilen geçici çalışma izni sürelerinin toplamı bir yılı geçemez.
Tesisin geçici çalışma izni süresince ön lisansta belirtilen işletme şartlarını sağlayamaması ve eksikliklerini tamamlayamaması halinde, durum düzeltilinceye kadar faaliyeti durdurulur.
Geçici çalışma izni verilen tesisin bu süre içinde gerekli işletme şartlarını sağlayabildiğine karar verilmesi, gerekli çevresel tedbirlerin ve idari izinlerin alındığının tespit edilmesi ve işletme planının değerlendirilip uygun bulunması halinde tesise Bakanlıkça lisans verilir. Bu lisans üç yıl süreyle geçerlidir, gerekli durumlarda şartlı verilebilir. Lisans hiç bir şekilde devredilemez. Lisans süresinin bitiminde, tesis şartları taşımaya devam ediyorsa lisans sahibi, lisansı yenilemek üzere Bakanlığa başvurur.
Bakanlık geçici çalışma izni ve lisans verdiği tesisleri, ilgili valiliğe bildirir, valilikler de il özel idareleri ve belediyelere bildirir.
Lisansın İptali
Madde 38 — Bakanlıkça yapılan denetimlerde tesisin lisansa uygun olarak çalıştırılmadığı, mevzuatta istenen şartların yerine getirilmediği, ilgili verilerin düzenli olarak kaydedilmediğinin ve gönderilmediğinin tespit edilmesi halinde işletmeciye, tespit edilen aksaklıkların düzeltilmesi için aksaklığın önemine ve kaynağına göre bir ay ile bir yıl arasında süre verilir. Bu süre sonunda yapılan kontrollerde aksaklığın devam ettiği tespit edilirse, tespit edilen aksaklığın türüne göre 2872 sayılı Çevre Kanunu doğrultusunda işlem yapılır. Faaliyeti geçici olarak durdurulan tesisin bu süre sonunda yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde lisansı iptal edilir. Lisansı iptal edilen tesis yeniden lisans almak isterse bu Yönetmeliğin 36 ve 37 nci maddelerine göre tekrar Bakanlığa başvurur.
Bakanlık lisansını iptal ettiği tesisleri, ilgili valiliğe bildirir, valilikler de il özel idareleri ve belediyelere bildirir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Diğer Hükümler
Ambalaj Komisyonu
Madde 39 — Ambalaj Komisyonu Bakanlık temsilcisinin başkanlığında, yetkilendirilmiş kuruluşlar, bir önceki yıl için en yüksek geri kazanım oranını sağlayan iki ekonomik işletme, bir önceki yıl için kaynağında ayrı toplama çalışmasında en yüksek miktarda ambalajı toplayan iki büyükşehir belediyesi, iki il belediyesi, iki ilçe belediyesi, bir ilk kademe belediyesi ile lisans almış iki geri kazanım tesisi ve Bakanlığın uygun göreceği diğer kurum veya kuruluş temsilcilerinden oluşur.
Ambalaj Komisyonu, bu Yönetmeliğin kapsadığı ambalaj atıklarının geri kazanılması ile ilgili uygulamaları değerlendirmek üzere ilgili taraflarla yılda en az bir defa toplanır. Bakanlık gerekli gördüğü durumlarda ilgili komisyon üyelerini toplantıya çağırabilir. Ambalaj komisyonunun çalışma usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir.
Ayrı Bertaraf Edilmesi Gereken Ambalaj Atıkları
Madde 40 — 11/7/1993 tarihli ve 21634 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği kapsamındaki maddeler ve müstahzarlar, 20/5/1993 tarihli ve 21586 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamındaki atıklar ve 27/8/1995 tarihli ve 22387 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamındaki atıklar ile kontamine olmuş ambalajlar bu Yönetmelik kapsamı dışında olup, bu atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre yapılır.
Denetim
Madde 41 — Bu Yönetmelik kapsamına giren bütün faaliyetlerin, bu Yönetmelik ve diğer ilgili mevzuata uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleme yetkisi Bakanlığa aittir.
Yaptırım
Madde 42 — Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında; Çevre Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Belediye Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta öngörülen cezai işlemler uygulanır.
Düzenleme Yetkisi
Madde 43 — Bakanlık bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak üzere her türlü alt düzenlemeyi yapmaya yetkilidir.
Geçici Madde 1 — 14/3/1991 tarihli ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre verilen lisanslar, lisans sürelerinin bitimine kadar geçerlidir.
Geçici Madde 2 — Yıllık olarak piyasaya sürdüğü ambalaj miktarı üçbin kilogramdan az olan işletmeler 2010, ikibin kilogramdan az olan işletmeler 2012, bin kilogramdan az olan işletmeler ise 2015 yılına kadar geri kazanım zorunluluğu dışında tutulurlar. Ancak bu işletmelerin Ek-5’de yer alan piyasaya süren müracaat formunu doldurmak ve Bakanlığa bildirimde bulunma yükümlülüğü devam eder.
Geçici Madde 3 — Bu Yönetmelik ile yükümlülük verilen sorumlu kurum veya kuruluşlar 1/1/2005 tarihine kadar, ambalaj atıkları yönetim planını hazırlamakla yükümlüdürler.
Yürürlük
Madde 44 — Bu Yönetmelik 1/1/2005 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 45 — Bu Yönetmelik hükümlerini, Çevre ve Orman Bakanı yürütür.

pH-METRE KALİBRASYONU

1. ENTER tuşuna 4 saniye basılı tutularak Setup menüsüne girilir.  Setup menüsüne girmek için şifre gerekir. Fabrika çıkışı şifre “0000” dır. Tekrar ENTER tuşuna basılarak menüye girilir.
2. Menüde YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz. İlk adımda;                                 1) SETUP    2) PARAM     3)SERVİS       modları vardır.
3. 1) SETUP modunda iken ENTER tuşuna basınız. İkinci adımda;                                                                      1) SETPN     2)CALİB      3)DELAY    modları vardır.    Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.
4. 2) CALİB modunda iken ENTER tuşuna basınız. Üçüncü adımda;                               TEMP CAL 25 0C görünür. Bu kalibrasyon sıvısının sıcaklığıdır.  “YUKARI”  ve “AŞAĞI” ve tuşları kullanılarak sıcaklık ayarlanır ve “ENTER” tuşuna basınız.
5. Ra 8,69 pH ve Ca 4,00 pH değerleri görülür.
6. Elektrod damıtılmış su (distile su)  ile durulayın ve kuruyana kadar bekleyin.
7. Elektrodun ucunu 4,00 pH kalibrasyon sıvısına batırın.
8. Bu durumda Ra değeri sabitlenene kadar bekleyin.

“R” değeri “C” değeri ile aynı olması gerekmez.  pH  4,00 kalibrasyonu için “C” değerinin  4,00  ve  “R” değerinin sabit olması (sabit kaldığı her hangi bir değer ) yeterlidir.
9. “R” değeri sabit bir değer aldıktan sonra ENTER tuşuna basınız.
10. Rb 8,55 pH ve Cb 7,00 pH değerleri görülür.
11. Elektrod damıtılmış su ile durulayın ve kuruyana kadar bekleyin.
12. Elektrodun ucunu 7,00 pH kalibrasyon sıvısına batırın.
13. Bu durumda Rb değeri sabitlenene kadar bekleyin.

“R” değeri “C” değeri ile aynı olması gerekmez.  pH  7,00 kalibrasyonu için “C” değerinin  7,00  ve  “R” değerinin sabit olması (sabit kaldığı her hangi bir değer ) yeterlidir.
14. “R” değeri sabit bir değer aldıktan sonra ENTER tuşuna basınız.
15.  ENTER tuşuna basıldıktan sonra kalibrasyonun başarılı olduğuna dair bir konfirmasyon mesajı gelecektir.
16. Cihazın kalibrasyonu tamamlanmıştır.

pH-METRE’ye  SET NOKTASI GİRİLMESİ

1. ENTER tuşuna 4 saniye basılı tutularak Setup menüsüne girilir.  ( Kontrol panosu görünümü ve tuş bilgileri işletme bakım kitapçığı sayfa 4’ de verilmiştir.) Setup menüsüne girmek için şifre gerekir. Fabrika çıkışı şifre “0000” dır. Tekrar ENTER tuşuna basılarak menüye girilir.

2. Menüde YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz. İlk adımda;               1) SETUP     2) PARAM      3)SERVİS     modları vardır

3. 1) SETUP modunda iken ENTER tuşuna basınız. İkinci adımda;                                                   1) SETPN     2)CALİB            3)DELAY modları vardır. Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.

4. 1) SETPN modunda iken ENTER tuşuna basınız. Üçüncü adımda;                               1)OUT1       2) OUT2         3)OUT mA    modları vardır. Menüde yine YUKARI ve AŞAĞI tuşlara basarak hareket edebilirsiniz.

5. 1)OUT1 modunda iken ENTER tuşuna basınız. Dördüncü adımda;                                            1a) >OFF  7,00 pH  1b) > ON 7,40 pH  gösterir.

6. 1a  ve 1b çalışma aralığı değerleridir. pH değeri 7,00 iken cihaz ( dozaj pompası) durur   7,40  iken cihaz durur. Bu on/ff çalışma yöntemidir.

7,00 ve 7,40 değerleri örnek olarak verilmiştir. Bu değerler istenilen şekilde değiştirilebilir. Değiştirmek için SAĞ tuş ile ilgili değer üzerine gidildiğinde YUKARI ve AŞAĞI tuşları kullanılır.

7. 1a ve 1b çalışma aralığına İstenilen değerler  girildikten sonra ENTER tuşuna basılarak set noktaları ayarlanmış olur.

KİMYASAL ARITMA TESİSİNİ OLUŞTURAN ÜNİTELER

1. YAĞ ALMA HAVUZU: Havuz Ölçüleri: 7.30 x 0.80 x 3.30 m / BETONARME
İşletmeden gelen YAĞLI ATIKSULAR bu havuzda toplanmakta; yüzeydeki yağlar yağ alma savağıyla alınarak yağ aktarma havuzuna iletilmekte, alttaki yağsız su ise iki adet 150’lik PVC boru ile Yağlı atıksu dengeleme havuzuna iletilmektedir.
• Yağ alma savağı
• 2 adet 150’lik PVC boru

Yapılacaklar :
– Yağ alma savağının çalışması kontrol edilecek

2. YAĞ AKTARMA HAVUZU: Havuz Ölçüleri: 1.25 x 0.75 x 3.00 m / BETONARME
Yağ alma havuzundan alınan yağlar bu havuzda toplanacak ve buradaki pompa ile  polietilen yağ deposuna iletilecektir.
• Yağ pompası

Yapılacaklar :
– Yağ pompasının çalışması kontrol edilecek

3. POLİETİLEN YAĞ DEPOSU: : Hacim:2,6 m3 / POLİETİLEN
Yağ aktarma havuzundan gelen yağlar  kontrollü olarak burada depolanacaktır.Burada toplanan yağ cazibe ile yağ depolarına aktarılacaktır.

Yapılacaklar :
– Su alma musluğu zaman zaman açılarak yağın suyu alttan alınacak.
– Yağ fazla bekletme yapılmadan uzaklaştırma varillerine aktarılacak.

4. YAĞLI ATIKSU DENGELEME HAVUZU: Havuz Ölçüleri: 7.30 x 6.50 x 3.30 m / BETONARME
İşletmeden gelen YAĞLI ATIKSULAR bu havuzda toplanmakta; blower-difüzör düzeneği ile tabandan havalandırılmakta ve pompa vasıtasıyla Karışım Dengeleme havuzuna aktarılmaktadır.

• 16 adet difüzör
• Hava dağıtım kolektörü (PVC boru)
• Terfi pompası (hava diyaframlı)

Yapılacaklar :
– Difüzörlerin çalışması gözle kontrol edilecek
– Terfi pompasının, karışım havuzuna aktarım yaptığı gözle kontrol edilecek.
(şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)
– Terfi pompasının diyafram ve küresinin sağlamlığı-temizliği 3 ayda bir kontrol edilecek. (bakınız EK-1)
– Şamandıranın çalıştığı zaman zaman kontrol edilecek

5. ASİTLİ ATIKSU DENGELEME HAVUZU: Havuz Ölçüleri: 6.00 x 3.60 x 3.30 m / BETONARME
ARP’den gelen ASİTLİ ATIKSULAR bu havuzda toplanmakta; blower-difüzör düzeneği ile tabandan havalandırılmakta ve pompa vasıtasıyla Karışım Dengeleme havuzuna aktarılmaktadır.

• 8 adet difüzör
• Hava dağıtım kolektörü (PVC boru)
• Terfi pompası (hava diyaframlı)

Yapılacaklar :
– Difüzörlerin çalışması gözle kontrol edilecek
– Terfi pompasının, karışım havuzuna aktarım yaptığı gözle kontrol edilecek.
(şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)
– Terfi pompasının diyafram ve küresinin sağlamlı-temizliği 3 ayda bir kontrol edilecek. (bakınız EK-1)
– Şamandıranın çalıştığı zaman zaman kontrol edilecek

6. ATIKSU KARIŞIM HAVUZU:  Havuz Ölçüleri : 2.80 x 3.60 x 3.30 m (2 ADET) / BETONARME
Yağlı ve Asitli atıksular bu havuza aktarılmakta; blower-difüzör düzeneği ile havalandırılmakta ve karıştırılarak arıtma tesisinin ilk bölümüne pompa ile aktarılmaktadır.

• 8 adet difüzör
• Hava dağıtım kolektörü (PVC boru)
• Terfi pompası (hava diyaframlı), şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır

Yapılacaklar :
– Difüzörlerin çalışması gözle kontrol edilecek
– Terfi pompasının, arıtma giriş bölmesine aktarım yaptığı gözle kontrol edilecek
(şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)
– Terfi pompasının diyafram ve küresinin sağlamlı-temizliği 3 ayda bir kontrol edilecek. (bakınız EK-1)
– Şamandıranın çalıştığı zaman zaman kontrol edilecek

7. TEMİZSU DENGELEME HAVUZU:  Havuz Ölçüleri : 7.30 x 8..70 x 3.30 m / BETONARME
Arıtılmış temiz su bu havuza aktarılmakta, blower-difüzör düzeneği ile havalandırılmakta, burada pHMetreye bağlı olarak temiz suya asit veya kostik ilave edilerek pH seviyesi 6.00-9.00 aralığında tutulmakta ve buradan da kanala  deşarj edilmektedir.

• pHMetre sensörü
• 16 adet difüzör
• 3 adet vana kontrollü hava dağıtım kolektörü (PVC boru)
• Kostik ve asit iletim borusu (Kostik dozlama pompası -4 , Asit dozlama pompası -2)

Yapılacaklar :
– Difüzörlerin çalışması gözle kontrol edilecek
– Kumanda panosuna monte edilmiş olan pHMetre-4’ün çalıştığı gözlenecek
– pHMetre sensörü ayda bir defa temizlenecek (bakınız EK-1)
– Kostik ve asit iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı, Kostik Dozlama Pompası -4, Asit Dozlama Pompası -2 kontrol edilecek – bakınız EK-1)

8. DAF GİRİŞ BÖLMESİ : Ölçüler : 1.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Yağlı Atıksu Dengeleme havuzunda toplanan yağlı atıksular pompa vasıtasıyla DAF GİRİŞ BÖLMESİ’ ne aktarılmakta; Yağın Emilsiyon kırıcı ile kırılabilmesi için pHdeğerinin uygun olması gerekmektedir. Burada pHMetre’ye bağlı olarak atıksuya kostik ilave edilerek pH seviyesi yaklaşık 7 değerine getirilmektedir.

• pHMetre sensörü
• Hızlı karıştırma düzeneği (motor, redüktör, kanatlı mil)
• Kostik iletim borusu (Kostik dozlama pompası -1)
• Emilsiyon  iletim borusu ( Emilsiyon  dozlama pompası)

Yapılacaklar :
– Karıştırıcının çalıştığı gözlenecek
– Numune alındığında yüzeyde yağın toplandığı görülecek.
– Kumanda panosuna monte edilmiş olan pHMetre-1’in çalıştığı gözlenecek
– pHMetre sensörü  gerektiğince  temizlenecek (bakınız EK-1)
– Kostik iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Kostik Dozlama Pompası -1 kontrol edilecek – bakınız EK-1)
– Emilsiyon  iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve  Emilsiyon  Dozlama Pompası  kontrol edilecek – bakınız EK-1)

9. DAF BÖLMESİ (Çözünmüş Hava Flotasyonu): Ölçüler: 3.00 x 1.00 x 2.40m /ÇELİK Bu bölüm, atıksu içerisinde bulunan serbest ve çözünmüş yağların yüzdürülerek sistemden uzaklaştırıldığı bölümdür.
Bu amaçla, basınçlı hava-su karışımı  tabandan yukarıya doğru verilerek yağlar yüzeyde toplanmakta ve yüzeyde bulunan sıyırıcı  vasıtasıyla sistem dışına çıkarılmaktadır.

• Basınç Tankı
• Sirkülasyon Pompası (Santrifüj pompa)
• Sıyırıcı ( motor, redüktör, sıyırıcı)

Yapılacaklar :
– Sıyırıcı silindirin döndüğü gözlenecek
– Sıyırıcı vasıtasıyla yağ çıkış savağına iletilen yağların sistem dışında tanklara aktarılması kontrol edilecek

10. DAF ÇIKIŞ BÖLMESİ : Ölçüler : 1.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Bu bölüm, Atık suyun yağının büyük ölçüde  uzaklaştırıldığı (Karışım Dengeleme havuzuna ) bölümdür.
Ayrıca  DAF ünitesinden çıkan suların DAF’a geri dönüşüm için santrifüj pompa ile emiş yapıldığı bölümdür.

Yapılacaklar :
– Sıyırıcıdan  kaçarak yüzeyde biriken yağ olursa burada bulunan yağ boşaltım borusu ile kaçak yağlar yağ tanklarına iletilecektir.

11. KİMYASALGİRİŞ BÖLMESİ : Ölçüler : 1.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Bu bölümde, atıksu içerisinde bulunan +2 değerlikli demirin +3’e yükseltgenmesi (uygun pH değeri 5  civarıdır.) amacıyla klor ile karıştırılmaktadır. Klor bu bölümde bulunan Redoksmetreye bağlı olarak çalışmaktadır. Dozaj pompasıyla dozlanan klorun atıksuya tam karışımı hızlı karıştırıcı vasıtasıyla yapılmaktadır.  Ayrıca pH değerini 5 ‘e yükseltmek için pH metreye bağlı olarak Kostik ilavesi yapılmaktadır.

• Hızlı karıştırma düzeneği (motor, redüktör, kanatlı mil)
• Klor iletim borusu (Klor dozlama pompası)
• Kostik  iletim borusu (Kostik  dozlama pompası)
• pH metre sensörü
• Redoksmetre sensörü

Yapılacaklar :
– Karıştırıcının çalıştığı gözlenecek
– Klor iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Klor Dozlama Pompası  kontrol edilecek – bakınız EK-1)
– Kostik iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Kostik Dozlama Pompası  kontrol edilecek – bakınız EK-1)
– Kumanda panosuna monte edilmiş olan pHMetre-5’in çalıştığı gözlenecek
– pHMetre sensörü  gerektiğince  temizlenecek (bakınız EK-1)
– RedoksMetre sensörü  gerektiğince  temizlenecek (bakınız EK-1)
– Bu bölmedeki suyun renginin kiremit rengi / turuncu olması gerekir. Değil ise, Redoksmetrenin doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilecek; Klor  dozlama pompası vanası açılarak klor dozlama miktarı arttırılacak.

12. OKSİDASYON BÖLMESİ : Ölçüler : 2.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Bu bölümde, klor ile karıştırılmış atıksu, içerisinde bulunan +2 değerlikli demirin +3’e yükseltgenmesi amacıyla havalandırılarak oksidasyon işlemi tamamlanmaktadır. Hava, Blower’dan temin edilmekte ve tabandaki difüzörler ile verilmektedir.

• 3 adet difüzör

Yapılacaklar :
– Bölmede tam karışımın olduğu gözlenecek
– Bu bölmedeki suyun renginin kiremit rengi / turuncu olması gerekir.

13. KOAGÜLASYON (PIHTILAŞTIRMA) BÖLMESİ : Ölçüler: 1.00 x 1.00 x 2.40 m/ÇELİK
Okside olmuş atıksuya, bu bölümde koagülant olarak kostik-kireç çözeltisi ilave edilmektedir. Bu ilave, pHMetre’ye bağlı olarak otomatik olarak yapılmakta, pH değeri 9 – 9,5 seviyesine yükseltilmektedir. Hızlı karıştırma düzeneği yardımıyla tam karışım sağlanarak atıksu içindeki çökebilen maddeler pıhtılaştırılmaktadır.

• pHMetre sensörü
• Hızlı karıştırma düzeneği (motor, redüktör, kanatlı mil)
• Kostik-kireç çözeltisi  iletim borusu (Kostik dozlama pompası-2)

Yapılacaklar :
– Bu bölmedeki suyun renginin kiremit rengi / turuncu olması gerekir.
– Karıştırıcının çalıştığı gözlenecek
– Kumanda panosuna monte edilmiş olan pHMetre-2’nin çalıştığı gözlenecek
– pHMetre sensörü gerektiğince temizlenecek (bakınız EK-1)
– Kostik-kireç çözeltisi iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Kostik Dozlama Pompası-2 kontrol edilecek – bakınız EK-1)

14. FLOKÜLASYON (YUMAKLAŞTIRMA) BÖLMESİ: Ölçüler:1.00×1.00×2.40 m /ÇELİK Atıksuya bu bölümde flokülant olarak anyonik polielektrolit (polimer) çözeltisi ilave edilmekte, yavaş karıştırma düzeneği yardımıyla tam karışım sağlanarak çökmeye elverişli yumaklar oluşturulmaktadır.

• Hızlı karıştırma düzeneği (motor, redüktör, kanatlı mil)
• Polimer çözeltisi  iletim borusu (Polimer dozlama pompası)

Yapılacaklar :
– Karıştırıcının çalıştığı gözlenecek
– Polimer çözeltisi iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Polimer Dozlama Pompası kontrol edilecek – bakınız EK-1)

15. ÇÖKELTME BÖLMESİ – 1: Ölçüler : 4.00 x 2.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Yumaklaştırma bölmesinden gelen atıksu içindeki askıda katı maddeler bu bölümde konik tabana çökelirken, üstte kalan duru su, savakla toplanarak nötralizasyon bölmesine iletilecektir. Tabanda biriken çamur, Çamur Emme Pompası-1 vasıtasıyla emilerek Çamur Tanklarına (Polietilen tank), oradan da Filtrepreslere iletilecektir.

• Çamur emme tesisatı (boru, vana)
• Çamur emme pompası -1

Yapılacaklar :
– Yüzeyde duru su olduğu gözlenecek
– Çamur emme pompası-1’in çalıştığı gözlenecek (Çamur tankındaki şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)

16. ÇÖKELTME BÖLMESİ – 2: Ölçüler : 3.00 x 3.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Yumaklaştırma bölmesinden gelen atıksu içindeki askıda katı maddeler bu bölümde konik tabana çökelirken, üstte kalan duru su, savaklarla toplanarak nötralizasyon bölmesine iletilecektir. Tabanda biriken çamur, Çamur Emme Pompası-2 vasıtasıyla emilerek Çamur Tanklarına (Polietilen tank), oradan da Filtrepreslere iletilecektir.

• Çamur emme tesisatı (boru, vana)
• Çamur emme pompası -2

Yapılacaklar :
– Yüzeyde duru su olduğu gözlenecek
– Çamur emme pompası-2’nin çalıştığı gözlenecek (Çamur tankındaki şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)

17. pH NÖTRALİZASYON BÖLMESİ : Ölçüler : 1.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Çökelme bölümünden bu bölmeye savaklanan duru suyun pH değeri pHMetre ile ölçülerek gerekli ise otomatik olarak Asit veya Kostik dozlanacak ve hızlı karıştırıcı vasıtasıyla tam karışım sağlanacaktır.
Suyun pH değeri 6,5 – 8,5 arasında olacak şekilde ayarlanmıştır.

• Hızlı karıştırma düzeneği (motor, redüktör, kanatlı mil)
• Asit iletim borusu (Asit dozlama pompası)
• Kostik iletim borusu (Kostik dozlama pompası-3)

Yapılacaklar :
– Karıştırıcının çalıştığı gözlenecek
– Kumanda panosuna monte edilmiş olan pHMetre-3’ün çalıştığı gözlenecek
– pHMetre sensörü ayda bir defa temizlenecek (bakınız EK-1)
– Asit iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Asit Dozlama Pompası kontrol edilecek – bakınız EK-1)
– Kostik iletiminde sorun olmadığı gözlenecek (iletim hattı ve Kostik Dozlama Pompası-3 kontrol edilecek – bakınız EK-1)

18. TEMİZ SU BÖLMESİ: Ölçüler : 1.00 x 1.00 x 2.40 m  / ÇELİK
Nötralizasyon bölmesinden gelen arıtılmış su, bu bölümden santrifüj pompa vasıtasıyla Filtrasyon ünitesine iletilmektedir.

• Santrifüj pompa

Yapılacaklar :
– Pompanın çalışması gözlenecek (şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)
– Şamandıranın çalıştığı zaman zaman kontrol edilecek

19. FİLTRASYON ÜNİTESİ :
Temiz su bölmesinden santrifüj pompa vasıtasıyla iletilen arıtılmış suyun içerebileceği son partiküller ve çözünmüş gazlar bu ünitede giderilmektedir. Arıtılmış su buradan PVC boru hattı ile Temiz su havuzuna , buradanda deşaj rögarına   iletilmektedir.

2 adet KUM FİLTRESİ : Ø600 ve  Ø900 / POLYESTER
2 adet AKTİF KARBON FİLTRESİ : Ø600 ve Ø900 / POLYESTER

Yapılacaklar :
– Filtrelerin normal basınç aralığında (1-2 bar) çalışması gözlenecek
– Manometrelerin çalışması kontrol edilecek
– Filtreler günlük olarak  yaklaşık 20 dakika TERS YIKAMA yapılacak; ters yıkama hattından gelen suyun duru olduğu görüldüğünde işlem bitirilecek
– 3-4 ayda bir Aktif Karbon minerali değiştirilecek.( Atıksu arıtma tesisi iyi işletilemezse çıkış suyu kötü olacağı için filtreler daha kısa sürede tıkanacaktır.)

20. ÇAMUR TANKLARI :  1+1m3, PE
Çökeltme bölmesi dibinden çamur emme pompaları  ile alınan çamur bu tanklarda toplanacak, buradan da pistonlu ve havalı diyaframlı pompa ile Filtrepreslere  iletilecektir.

Yapılacaklar :
– Şamandıraların ve basınç şalterlerinin  çalıştığı zaman zaman kontrol edilecek

KİMYASAL ARITMA TESİSİNDE KULLANILAN EKİPMANLAR VE ÖZELLİKLERİ

POZ
NO. EKİPMAN ADI ÖZELLİK AMACI YERİ / KONUMU
DP-01 BAZ DOZLAMA POMPASI – 1 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Giriş bölmesine kostik-kireç çözeltisi dozlanması,
PPRC tesisat Kumanda odasında,
kostik-kireç (baz) çözelti tankı çıkışında
DP-02 ASİT DOZLAMA POMPASI-1 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Nötralizasyon bölmesine asit (HCl) iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
Asit çözelti tankı çıkışında
DP-03 KLOR DOZLAMA POMPASI SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Oksidasyon için kimyasal giriş bölmesine klor iletilmesi,
PPRC tesisat Kumanda odasında,
Klor çözelti tankı çıkışında
DP-04 BAZ TRANSFER POMPASI SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı 5 ton’luk Kostik deposundan kostik dozlama tankına kostik iletilmesi  Kumanda odasında,
Kostik (baz) deposu çıkışında
DP-05 BAZ DOZLAMA POMPASI – 2 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Koagülasyon (pıhtılaştırma) bölmesine kostik-kireç çözeltisi iletilmesi,
PPRC tesisat Kumanda odasında,
kostik-kireç (baz) çözelti tankı çıkışında
DP-06 BAZ DOZLAMA POMPASI – 3 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Nötralizasyon bölmesine kostik-kireç çözeltisi iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
kostik-kireç (baz) çözelti tankı çıkışında
DP-07 POLİMER DOZLAMA POMPASI SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Flokülasyon (pıhtılaştırma) bölmesine Polimer çözeltisi iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
Polimer çözelti tankı çıkışında
DP-08 BAZ DOZLAMA POMPASI – 4 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Temiz su dengeleme havuzuna kostik çözeltisi iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
Kostik (baz) deposu çıkışında
DP-09 BAZ DOZLAMA POMPASI – 5 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı DAF Ünitesi girişine  kostik çözeltisi iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
Kostik (baz) deposu çıkışında
DP-10 ASİT DOZLAMA POMPASI – 2 SANDPIPER, PB1/4-A
0-300 litre/saat, 0-7 bar diyaframlı Temiz su dengeleme havuzuna asit (HCl) iletilmesi, PPRC tesisat Kumanda odasında,
Asit çözelti tankı çıkışında
P-01 ATIKSU TERFİ POMPASI – 1 SANDPIPER, S1F
10 m3/saat, 0-7 bar,   diyaframlı Yağlı atıksuların DAF Ünitesine  aktarılması,
PVC tesisat 1. Dengeleme havuzunda
(Yağlı atıksu havuzu)
P-02 ATIKSU TERFİ POMPASI – 2 SANDPIPER, S1F
10 m3/saat, 0-7 bar, diyaframlı  Asitli atıksuların Karışım Havuzu’na aktarılması,
PVC tesisat 2. Dengeleme havuzunda
(Asitli atıksu havuzu)
P-03 ATIKSU TERFİ POMPASI – 3 SANDPIPER, S1F
10 m3/saat, 0-7 bar, diyaframlı Karışım Havuzu’ndaki atıksuların Kimyasal Giriş bölmesine aktarılması, PVC tesisat Karışım havuzunda
P-04 ÇAMUR ÇEKME POMPASI – 1 SANDPIPER, S1F
2-6 m3/saat, 7 bar, diyaframlı Çökeltme tankı-1’in tabanından çamurun emilerek
Çamur tankına iletilmesi,
PPRC tesisat Çökeltme bölmesi-1 ‘in yanında
P-05 ÇAMUR ÇEKME POMPASI – 2 SANDPIPER, S1F
2-6 m3/saat, 7 bar, diyaframlı Çökeltme tankı-2’nin tabanından çamurun emilerek
Çamur tankına iletilmesi,
PPRC tesisat Çökeltme bölmesi -2’nin yanında
BL-01 BLOWER TUTHILL 3006,
400 m3/saat,
7,5 kw/saat Dengeleme havuzlarına ve oksidasyon bölmesine gerekli olan basınçlı havanın üretilmesi Kumanda odasında
P-06 YAĞ AKTARMA POMPASI GRUNDFOSS Yağ aktarma havuzundan yağ deposuna yağın iletilmesi
PPRC tesisat Yağ  aktarma bölmesinin yanında
P-07  DAF SİRKÜLASYON POMPASI EBARA, 5 m3/saat,
0,9 kW, 30 mSS,
PÇ fanlı santrifüj DAF ünitesinde basınç tankına su iletilmesi,
PVC tesisat DAF çıkış bölmesi ile basınç tankı arasında
P-08 ARITILMIŞ SU FİLTRASYON POMPASI EBARA, 10 m3/saat,
1,85 kW, 30 mSS, paslanmaz çelik fanlı santrifüj  Temiz su bölmesindeki arıtılmış suların Filtrasyon ünitesine iletilmesi,
PVC tesisat Tesis çıkışında, Temiz su bölmesi ile Filtrasyon ünitesi arasında
S-01 YAĞ SIYIRICI Özel İmalat,
Motor, redüktör, 10d/dak, P.Ç. Silindir DAF ünitesinde yüzeyde toplanan yağların sıyrılarak sistem dışına çıkarılması DAF bölmesinin üzerinde
KK-01 KOSTİK-KİREÇ ÇÖZELTİSİ HAZIR-LAMA KARIŞTIRICISI 0,37 kW/saat motor, redüktör, PÇ mil-kanat 1 tonluk kostik-kireç çözelti tankında çözelti hazırlanması Kumanda odasında,
kostik-kireç (baz) çözelti tankı üstünde
KK-02 POLİMER ÇÖZEL-TİSİ HAZIRLAMA KARIŞTIRICISI – 1 0,37 kW/saat motor,  PÇ mil-kanat 3 tonluk Polimer çözelti tankında çözelti hazırlanması Kumanda odasında,
Polimer çözelti tankı birinci bölüm üstünde
KK-03 POLİMER ÇÖZEL-TİSİ HAZIRLAMA KARIŞTIRICISI – 2 0,37 kW/saat motor,  PÇ mil-kanat 1 tonluk Polimer çözelti tankında çözelti hazırlanması Kumanda odasında,
Polimer çözelti tankı ikinci bölüm üstünde
K-01 HIZLI KARIŞTIRICI-1 0,55 kw/saat, 150 d/dak PÇ mil-kanat Giriş bölmesine iletilen kostik-kireç çözeltisinin atıksuya tam karışımının sağlanması Giriş bölmesinde
K-02 HIZLI KARIŞTIRICI-2 0,55 kw/saat, 150 d/dak PÇ mil-kanat Klorlama bölmesine iletilen klorun atıksuya tam karışımının sağlanması Klorlama bölmesinde
K-03 HIZLI KARIŞTIRICI-3 0,55 kw/saat, 150 d/dak PÇ mil-kanat Koagülasyon(yumaklaştırma) bölmesine iletilen kostik-kireç çözeltisinin atıksuya tam karışımının sağlanması Koagülasyon (yumaklaştırma) bölmesinde
K-04 YAVAŞ KARIŞTIRICI 0,55 kw/saat, 40 d/dak, PÇ mil-kanat Flokülasyon(yumaklaştırma) bölmesine iletilen kostik-kireç çözeltisinin atıksuya tam karışımının sağlanması Flokülasyon
(pıhtılaştırma)
bölmesinde
K-05 HIZLI KARIŞTIRICI-4 0,55 kw/saat, 150 d/dak PÇ mil-kanat Nötralizasyon bölmesine iletilen kostik-kireç çözeltisinin ve asitin suya tam karışımının sağlanması Nötralizasyon bölmesinde
PHK-01 PH KONTROL SİSTEMİ – 1 EMEC,
Pano tipi, elektrot tutucusu ile komple Giriş bölmesinde atıksuyun pH değerinin ölçülerek 5 – 5,5 seviyesinde kalmasını sağlamak üzere baz dozlama pompasını kumanda etmek – pHMetre, Kumanda odasındaki pano üzerinde

– sensör, giriş bölmesinde
PHK-02
PH KONTROL SİSTEMİ -2 EMEC,
Pano tipi, elektrot tutucusu ile komple Koagülasyon (pıhtılaştırma) bölmesinde atıksuyun pH değerinin ölçülerek  9 – 9,5 seviyesinde kalmasını sağlamak üzere baz dozlama pompasını kumanda etmek – pHMetre, Kumanda odasındaki pano üzerinde

– sensör, koagülasyon bölmesinde
PHK-03 PH KONTROL SİSTEMİ – 3 EMEC,
Pano tipi, elektrot tutucusu ile komple Nötralizasyon bölmesinde arıtılmış suyun pH değerinin ölçülerek 6,5 – 8,5 aralığında kalmasını sağlamak üzere asit ve baz dozlama pompalarını kumanda etmek – pHMetre, Kumanda odasındaki pano üzerinde

– sensör, nötralizasyon bölmesinde
PHK-04 PH KONTROL SİSTEMİ – 4 EMEC,
Pano tipi, elektrot tutucusu ile komple Deşarj edilen arıtılmış suyun depolanacağı temiz su havuzunda pH kontrolü sağlanması – pHMetre, Kumanda odasındaki pano üzerinde

– sensör, temiz su havuzunda
P-06 ÇAMUR POMPASI
(F.PRES-1 BESLEME)
DEMAKSAN,
2 m3/saat, 8 bar, 1,5kW, pistonlu pompa Çamur tankında biriken çamurun Filtrepres-1’e iletilmesi, PPRC tesisat Filtrepres odasında
P-09 ÇAMUR POMPASI
(F.PRES-2 BESLEME) Hava diyaframlı
Çamur  tankında biriken çamurun Filtrepres-2’ye iletilmesi, PPRC tesisat Filtrepres odasında
PF-01 FİLTRE PRES-1
DEMAKSAN,
80*80 cm,  25 adet PP plakalı, çelik gövde Çamur tankında biriken çamurun susuzlaştırılarak kek haline getirilmesi Filtrepres odasının arka tarfında
PF-02 FİLTRE PRES-2
100*100 cm,  25 adet PP plakalı, çelik gövde Çamur tankında biriken çamurun susuzlaştırılarak kek haline getirilmesi Filtrepres odasının kapı tarafında
DF-
01/57 DİFFÜZÖRLER EDI 9,
5 m3/saat, EPDM Blower’ın ürettiği basınçlı havanın dengeleme havuzlarına ve oksidasyon  bölmesine uygun şekilde verilmesi – Dengeleme havuzlarında – Oksidasyon bölmesinde
BT-01 BASINÇ TANKI 200 litre, çelik  DAF ünitesine verilmek üzere basınçlı hava-su karışımın sağlanması  Giriş bölmesinin yanında
DT-01 ASİT ÇÖZELTİ TANKI 2000 litre, Polietilen  Asit (HCl) depolama ve asit dozlama pompasının beslenmesi Kumanda odasında
DT-01 KLOR ÇÖZELTİ TANKI 2000 litre, Polietilen  Klor depolama ve klor dozlama pompasının beslenmesi Kumanda odasında
DT-03
KOSTİK (BAZ) DEPOSU 5000 litre, Polietilen  Sıvı Kostik depolanması Kumanda odasında
DT-04 KİREÇ-KOSTİK ÇÖZELTİ (BAZ) TANKI 1000 litre, Polietilen  Kostik-kireç çözeltisinin hazırlanması, depolanması ve kostik-kireç dozlama pompalarının beslenmesi
Kumanda odasında

DP-05  POLİMER ÇÖZ.ELTİSİ HAZIRLAMA VE DOZLAMA TANKI 1000 litre, P.Ç.
2 bölmeli Polimer çözeltisinin hazırlanması, depolanması ve polimer dozlama pompalarının beslenmesi

Kumanda odasında

KF-01  KUM FİLTRE Çap : 600 ve 900 mm,
Polyester Arıtılmış suda bulunabilecek askıda katı maddelerin tutulması  Kumanda odası ile temiz su havuzu arasında
AKF-01 AKTİF KARBON FİLTRE Çap : 600 ve 900 mm,
Polyester Arıtılmış suda bulunabilecek çözünmüş gazların tutulması Kumanda odası ile temiz su havuzu arasında
EP-01 ELEKTRİK
GÜÇ-KUMANDA PANOSU Özel İmalat
Tesisin elektrikli ekipmanlarının enerji beslemesinin ve otomatik-manuel kumandasının sağlanması  Kumanda odasında
PLC-01 PLC PANOSU Özel İmalat,
PLC: DELTA Ekipmanların birbiriyle ve işletme senaryosu gereğince dijital olarak ilişkilendirilerek  tesisin çalışma düzeninin sağlanması Kumanda odasında

KİMYASAL ARITMA TESİSİ

KUMANDA ODASINDAKİ

ÜNİTE VE EKİPMANLAR VE YAPILACAK İŞLER

1. BLOWER :

Dengeleme havuzları ve oksidasyon bölmesi için gerekli olan basınçlı havanın üretilmesini sağlar. Hava iletim hattı çeliktir; havuz girişlerinde ise PVC’ye dönüşmektedir.

• Zaman rölesine bağlı olarak otomatik olarak devreye girip çıkar.

Yapılacaklar :
– Çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Hava filtresi 2 ayda bir  basınçlı hava ile temizlenecek
– Diğer bakımları için BAKINIZ: EK-1

2. ASİT DOZLAMA SİSTEMİ :

• 2000 litre Polietilen silindirik tank
• Temizsu dengeleme havuzu asit pompası ve Asit Dozlama pompası (her ikisi de pH Metre’ye bağlı olarak otomatik çalışır)

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– Tankta asit seviyesi azaldığında asit ilave edilecek
– DİKKAT !!! TANKA ÖNCE SU SONRA ASİT KONACAK !!!
– Dozlama pompasının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompa hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Tankın içinde yabancı madde görülürse uygun şekilde dışarı alınacak

3. KLOR DOZLAMA SİSTEMİ :

• 2000 litre Polietilen silindirik tank
• Klor Dozlama pompası

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– Tankta klor seviyesi azaldığında klor ilave edilecek
– Dozlama pompasının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompa hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Tankın içinde yabancı madde görülürse uygun şekilde dışarı alınacak

4. BAZ (SIVI KOSTİK)  DEPOLAMA TANKI :

• 5000 litre Polietilen silindirik tank
• Temizsu dengeleme havuzu kostik pompası ve Kostik transfer pompası (şamandıraya bağlı olarak otomatik çalışır)
• DAF Bölümüne kostik ileten pompa bu tanktan çözeltiyi alır.

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– Tankta kostik seviyesi azaldığında ilave edilmesi sağlanacak
– Dozlama pompasının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompa hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Tankın içinde yabancı madde görülürse uygun şekilde dışarı alınacak

5. BAZ (KOSTİK-KİREÇ)  ÇÖZELTİSİ DOZLAMA SİSTEMİ :

• 1000 litre Polietilen silindirik tank
• Şamandıra
• Karıştırıcı : Motor, redüktör, PÇ mil-kanat
• Kostik-Kireç dozlama pompası-1 :Kimyasal  Giriş bölmesine çözelti iletir
• Kostik-Kireç dozlama pompası-2 : Koagülasyon (pıhtılaştırma) bölmesine çözelti iletir
• Kostik-Kireç dozlama pompası-3 : Nötralizasyon bölmesine çözelti iletir
(Üç pompa da pH Metre’ye bağlı olarak otomatik çalışır)

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– Tankta çözelti seviyesi azaldığında şamandıra sayesinde kostik deposundaki transfer pompası vasıtasıyla kostik takviyesi yapılır.
– Kireç ise elle konulacaktır.
– Dozlama pompalarının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompalar hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Karıştırıcının çalışması gözle kontrol edilecek

6. POLİMER (ANYONİK POLİELEKTROLİT) ÇÖZELTİSİ  DOZLAMA SİSTEMİ :

• 3000 litre Polimer hazırlama Tankı (Polietilen  tank)
• Karıştırıcı : Motor, redüktör, PÇ mil-kanat
• Polimer transfer pompası: Polimer hazırlama tankından çelik dikdörtgen tanka çözelti iletir.
• 1000 litre paslanmaz çelik dikdörtgen tank (iki bölüm)
• Karıştırıcı : Motor, redüktör, PÇ mil-kanat
• Polimer çözeltisi dozlama pompası-1 Flokülasyon (yumaklaştırma) bölmesine çözelti iletir
• Polimer çözeltisi dozlama pompası-2 Filtre Preslerin öncesinde bulunan statik mikser bölmesine çözelti iletir

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– 3000 lt’lik Tankta çözelti seviyesi azaldığında su ile doldurularak karıştırıcı çalıştırılacak ve  polimer ilave edilecek
– Dozlama pompasının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompa hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Karıştırıcıların çalışması gözle kontrol edilecek
– Tankın içinde yabancı madde görülürse uygun şekilde dışarı alınacak

7. EMİLSİYON KIRICI  DOZLAMA SİSTEMİ :
• 1000 litre  çözelti hazırlama Tankı (Polietilen  tank)
• Karıştırıcı : Motor, redüktör, PÇ mil-kanat
• Emilsiyon kırıcı çözeltisi dozlama pompası- DAF Giriş bölmesine  çözelti iletir

Yapılacaklar :
– Kumanda odasında asılı bulunan KİMYASAL ÇÖZELTİ HAZIRLAMA TALİMATI’nı mutlaka okuyunuz !
– 1000 lt’lik Tankta çözelti seviyesi azaldığında su ile doldurularak karıştırıcı çalıştırılacak ve  polimer ilave edilecek
– Dozlama pompasının çalışmasında-sesinde anormallik olmadığı kontrol edilecek
– Pompa hava yapmış ise su ile havası alınacak
– Pompa bakımları için BAKINIZ: EK-1
– Karıştırıcıların çalışması gözle kontrol edilecek
– Tankın içinde yabancı madde görülürse uygun şekilde dışarı alınacak

8. ELEKTRİK GÜÇ-KUMANDA PANOSU

Tesisin bütün elektrikli ekipmanlarının enerji beslemesi ve otomatik-manuel kumandası bu panodan sağlanmaktadır.

Yapılacaklar :
– Pano kapağında, her bir ekipman için ayrı ayrı  konulmuş bulunan ÇALIŞMA ve ARIZA durumunu gösteren lambalar kontrol edilecek
– Pano ana beslemesinin olduğu gözlenecek
– Anormal bir durum gözlendiğinde acilen elektrik sorumluları çağırılacaktır.
– Hiçbir durumda pano içine müdahale edilmeyecek ; gerekli durumlarda elektrik sorumluları müdahale edecektir !!!
– pH Metre cihazlarının olağan değerleri gösterip göstermediği kontrol edilecek; anormal değerler okunuyorsa pH METRE KALİBRASYON VE BAKIM TALİMATI’na göre gerekli müdahale yapılacaktır.
– pH Metre elektrotları her ay en az bir defa ilgili talimatta tarif edildiği şekilde temizlenecektir. BAKINIZ – EK-1

9. PLC PANOSU

Tesisin işletme senaryosu gereğince elektrikli ekipmanların birbiriyle dijital olarak ilişkilendirilerek tesisin otomatik çalışma düzeninin sağlanması PLC ile gerçekleştirilmektedir. İstenildiğinde PLC devre dışı bırakılarak da tesis çalıştırılmaya devam edilebilecektir. PLC kodlarında değişiklik yapılarak tesis çalışma düzeni değiştirilebilecektir.

Yapılacaklar :
– Pano ana beslemesinin olduğu gözlenecek
– Anormal bir durum gözlendiğinde acilen elektrik sorumluları çağırılacaktır.
– Hiçbir durumda PLC’ye müdahale edilmeyecek ; gerekli durumlarda elektrik sorumluları müdahale edecektir !!!